Shloka 45
Rajo-dhūli-saṃmūḍha-saṅgrāmaḥ
The Dust-Obscured Battle and Mutual Charges
शरदग्धान्यदृश्यन्त सैन्यानि द्रुपदस्य ह । जैसे ग्रीष्म-ऋतुमें आग लगनेसे सारे वन दग्ध हो जाते हैं, उसी प्रकार द्रुपदकी सारी सेनाएँ भीष्मके बाणोंसे दग्ध दिखायी देने लगीं || ४४ ह ।।
sañjaya uvāca |
śaradagdhāny adṛśyanta sainyāni drupadasya ha |
yathā grīṣma-ṛtau dāvāgninā sarvāṇi vanāni dagdhāni bhavanti, tathā drupadasya sarvāṇi sainyāni bhīṣmasya bāṇair dagdhāni dṛśyante ||
atyatiṣṭhad raṇe bhīṣmo vidhūma iva pāvakaḥ |
yathā madhyāhne svastejasā tapantaṃ sūryaṃ prati draṣṭuṃ duṣkaram, tathā pāṇḍava-sainyasya yodhā bhīṣmaṃ prati dṛṣṭipātaṃ kartum api aśaknuvan ||
သဉ္ဇယက ပြောသည်– ဒြုပဒ၏ စစ်တပ်တို့သည် မီးလောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ မြင်ရ၏—နွေရာသီအပူတွင် တောမီးလောင်လျှင် တောအုပ်တစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားသကဲ့သို့ပင်။ ထိုနည်းတူ ဒြုပဒ၏ အင်အားတစ်ရပ်လုံးသည် ဘီရှ္မ၏ မြားတံများကြောင့် လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ထင်ရှားလာ၏။ ထို့နောက် ဘီရှ္မသည် စစ်မြေပြင်၌ မီးခိုးမဲ့ မီးတောက်ကဲ့သို့ တည်ကြည်စွာ ရပ်တည်၏။ မွန်းတည့်အချိန် အလွန်တောက်ပသော နေကို ကြည့်ရန် ခက်သကဲ့သို့၊ ပाण्डဝ စစ်တပ်၏ စစ်သည်တို့သည် ဘီရှ္မဘက်သို့ မျက်နှာမူကြည့်ရန်တောင် မတတ်နိုင်ကြတော့၏။
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how overwhelming martial excellence can function like a force of nature—fire or the midday sun—shaping the ethical atmosphere of war: courage, fear, and duty (kṣatriya-dharma) are tested when a single warrior’s power breaks the enemy’s morale.
Sañjaya describes Bhīṣma’s devastating assault: Drupada’s troops look as if burned by Bhīṣma’s arrows, and Bhīṣma stands immovable on the battlefield like smokeless fire, so formidable that even the Pāṇḍava soldiers struggle to look toward him.