Shloka 45
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
प्रहर्ष पाण्डवा जग्मु: पुत्रस्ते विमना5भवत् | तदनन्तर पितामह भीष्मको श्वैतके द्वारा युद्धसे विमुख किया हुआ देख समस्त पाण्डवोंको बड़ा हर्ष हुआ; परंतु आपके पुत्र दुर्योधनका मन उदास हो गया | ४४ ई ।। ततो दुर्योधन: क्रुद्धः पार्थिवै: परिवारित:
sañjaya uvāca | praharṣaṃ pāṇḍavā jagmuḥ putras te vimanābhavat | tato duryodhanaḥ kruddhaḥ pārthivaiḥ parivāritaḥ |
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ပဏ္ဍဝတို့သည် အလွန်ပျော်ရွှင်ထက်သန်လာကြသော်လည်း၊ သင်၏သားသည် စိတ်ညစ်ညူးသွား၏။ ထို့နောက် ဘုရင်များက ဝိုင်းရံထားသော ဒုရျောဓနသည် ဒေါသထန်ကာ ပြန်လည်တုံ့ပြန်လေသည်—သူ၏ ဂုဏ်မာန် ထိခိုက်သွားပြီး စစ်၏ လှိုင်းလုံးက သူ့ဘက်ကို ဆန့်ကျင်လာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤပိုဒ်သည် စစ်တွင် အောင်မြင်မှုနှင့် ဆုတ်ယုတ်မှုတို့က ပျော်ရွှင်မှု၊ စိတ်ပျက်မှုနှင့် ဒေါသကို ချက်ချင်းလှုံ့ဆော်နိုင်ပြီး၊ ဓမ္မ၏ တောင်းဆိုမှုအောက်တွင် တည်ငြိမ်မှုနှင့် သဘောပေါက်မှုကို စမ်းသပ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how quickly the mind swings between elation and despair in war, and how wounded pride can harden into anger. Ethically, it points to the need for steadiness (self-mastery) and discernment, since reactive emotions can drive leaders toward further adharma and escalation.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Pāṇḍava side becomes joyful at a favorable turn, while Duryodhana grows dejected. Immediately afterward, Duryodhana, surrounded by allied kings, becomes angry—setting up his next response or command in the battle narrative.