Shloka 64
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
शेषं किंचित् प्रपश्यामि प्रत्यनीके महीक्षिताम् । संजय! जब मैं अपनी बुद्धिसे विचार करके देखता हूँ तो अपने अथवा शशत्रुपक्षके राजाओंमेंसे किसीका भी जीवन इस युद्धमें शेष रहता नहीं दिखायी देता है | ६३ है ।।
śeṣaṃ kiñcit prapaśyāmi pratyanīke mahīkṣitām | sañjaya! yadāhaṃ svabuddhyā vicārya paśyāmi tadā svapakṣe parapakṣe vā rājñāṃ kaścid api jīvaḥ asmin yuddhe śeṣaḥ na dṛśyate | dāruṇaḥ kṣatradharmo ’yam ṛṣibhiḥ sampradarśitaḥ ||
ဓృతရာෂ္ဋ္ရက ပြောသည်– «ဆန့်ကျင်ဘက်တပ်တန်းရှိ ဘုရင်တို့အနက် အနည်းငယ်သာ ကျန်တော့မည်ဟု ငါမြင်သည်။ စဉ္ဇယ၊ ငါ့ဉာဏ်ဖြင့် စဉ်းစားကြည့်သော် ဤစစ်ပြီးနောက် ငါ့ဘက်ဖြစ်စေ ရန်သူဘက်ဖြစ်စေ ဘုရင်တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ အသက်မကျန်တော့မည်ဟု ထင်ရသည်။ ဤသည်ကား ရှင်ရသီတို့က ပြသထားသော ကြမ်းတမ်းသည့် က္ଷတ္ရိယဓမ္မပင် ဖြစ်၏»။
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the grim ethical cost embedded in kṣatriya-dharma: war undertaken as a duty can still be dreadful, bringing near-total destruction to rulers on both sides. Dhṛtarāṣṭra recognizes the inevitability of loss and the harshness of the warrior code as sanctioned by tradition.
Dhṛtarāṣṭra, hearing the unfolding battle from Sañjaya, reflects anxiously and concludes that the war will leave virtually no kings alive—neither among his sons’ allies nor among the Pāṇḍavas’ side—underscoring his fear and foreboding about the coming slaughter.