Shloka 44
Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha
आत्मानुमानतो विद्वान् स तु विप्रर्षभस्तदा । जानन वृद्धां क्षुधार्ता च श्रान्तां ग्लानां तपस्विनीम्
ātmānumānato vidvān sa tu viprarṣabhas tadā | jānan vṛddhāṃ kṣudhārtāṃ ca śrāntāṃ glānāṃ tapasvinīm ||
နကူလာက ပြောသည်– «ပညာရှိထိုသူသည် ဗြာဟ္မဏတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ ထူးချွန်သူဖြစ်၍ မိမိအတွေ့အကြုံကို အခြေခံကာ ထိုအခါ တပသ္စဝင် မိန်းမကို သိမြင်လေ၏—အသက်ကြီးရင့်၍ ဆာလောင်မှုကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ အားနည်းမောဟိုက်နေသူ။ သူမ၏အခြေအနေကို မြင်သဖြင့် သူမ၏ဒုက္ခကို နားလည်ကာ ကရုဏာနှင့် သင့်လျော်သော တာဝန်ဖြင့် တုံ့ပြန်ရမည့် ဓမ္မ၏ အရေးတကြီးမှုကို သိမြင်လေ၏»။
नकुल उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical empathy: a truly wise person infers another’s suffering by reflecting on one’s own experience (ātmānumānataḥ) and recognizes the dharmic need to respond compassionately—especially toward vulnerable ascetics.
Nakula describes a learned brāhmaṇa who, upon seeing an aged female ascetic weakened by hunger and fatigue, recognizes her distressed state. The scene sets up a dharma-driven response—care, aid, or hospitality—toward the tapasvinī.