Shloka 12
Adhyāya 48: Brahmopadeśa on Prāṇāyāma, Sāttvika Vṛtti, and the Sattva–Kṣetrajña Question
मत्स्यो यथान्य: स्यादप्सु सम्प्रयोगस्तथा तयो: । सम्बन्धस्तोयबिन्दूनां पर्ण कोकनदस्य च
matsyo yathānyaḥ syād apsu samprayogas tathā tayoḥ | sambandhas toyabindūnāṃ parṇa kokanadasya ca ||
ဝါယုက ပြောသည်— «ငါးသည် ရေနှင့် သီးခြားကွာခြားနိုင်သော်လည်း ငါးနှင့် ရေတို့၏ ပေါင်းစည်းမှုကို ထင်ရှားစွာ မြင်ရသည်။ ထိုနည်းတူပင် ရေစက်များနှင့် ကိုကနဒ (kokanada) ကြာရွက်တို့၏ ဆက်နွယ်မှုကိုလည်း တွေ့မြင်ရသည်။ ထို့ကြောင့် သဘာဝကွာခြားမှုရှိသော်လည်း အခြေအနေနှင့် ရည်ရွယ်ချက်တို့ ပေါင်းစည်းလာသည့်အခါ ဆက်ဆံရေး သို့မဟုတ် ပေါင်းသင်းမှုကို မတားဆီးနိုင်»။
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that apparent difference does not negate connection: distinct entities can still be meaningfully associated, as shown by fish with water and water-drops with a lotus leaf. It supports a broader ethical-philosophical point that relations arise through context, function, and contact, not merely sameness of nature.
Vāyu is speaking and uses everyday natural examples—fish living in water and droplets resting on a lotus leaf—to illustrate a principle about sambandha (relation) and samprayoga (association), likely to clarify a subtle point in the surrounding discussion.