Shloka 1
Brahmopadeśa: Adhipatitva-kathana, Dharma-lakṣaṇa, and Kṣetra–Kṣetrajña Viveka
Book 14, Chapter 43
>> ह््न हि कमी त्रिचत्वारिशो<् ध्याय: चराचर प्राणियोंके अधिपतियोंका
brahmovāca | manuṣyāṇāṃ tu rājanyaḥ kṣatriyo madhyamo guṇaḥ | kuñjaro vāhanānāṃ ca siṃhaś cāraṇyavāsinām ||
ဗြဟ္မာက မိန့်တော်မူသည်– «မဟာရ္ရှီတို့ရေ။ လူတို့အနက် အုပ်ချုပ်သူအမျိုး—က்ஷတ္တရိယ—သည် အဓိကအားဖြင့် ရဇသဂုဏ် (rajas)၊ လှုပ်ရှားလုပ်ဆောင်၍ အုပ်ချုပ်လိုသော သဘောတရားဖြင့် ထင်ရှားသည်။ စီးနင်းယာဉ်တို့အနက် ဆင်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်၏။ တောတွင်းနေသတ္တဝါတို့အနက် စင်္ဟာသည် ထိပ်တန်းဖြစ်၏»။
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse correlates social function with innate temperament: the Kṣatriya, tasked with rule and protection, is marked by rajas—the energetic, assertive guṇa. It also illustrates a broader principle that each domain has a natural ‘foremost’ exemplar, suggesting an ordered cosmos where excellence is context-specific and tied to dharma.
A didactic discourse is underway in which Brahmā speaks, describing characteristics of beings and their governing principles. This verse begins a set of comparisons: it identifies the Kṣatriya’s dominant guṇa and names the elephant and lion as preeminent within their respective categories.