Shloka 19
Abhaya-Itihāsa: Karma, Indriyas, and the Non-sensory Brahman
Brāhmaṇī–Brāhmaṇa Saṃvāda
इस प्रकार श्रीमहाभारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें उन्नीयवाँ अध्याय पूरा हुआ
ghrāṇaṁ jihvā ca cakṣuṣ tvak ca śrotraṁ ca pañcamam | mano buddhis ca sapta etā jihvā vaiśvānarārcīṣaḥ ||
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်— နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ မျက်စိ၊ အသားအရေ၊ ငါးမြောက်အဖြစ် နား—ထို့ပြင် စိတ်နှင့် ဉာဏ်—ဤခုနစ်ပါးသည် «ဝိုင်ရှ်ဝါနရ» မီး၏ လျှာတံ (မီးလျှာ) ခုနစ်ပါး ဖြစ်သည်။ နံ့အဖြစ် ရှူရမည့်အရာ၊ ရုပ်အဖြစ် မြင်ရမည့်အရာ၊ အရသာအဖြစ် မြည်းရမည့်အရာ၊ ထိတွေ့ရမည့်အရာ၊ အသံအဖြစ် ကြားရမည့်အရာ၊ စိတ်ဖြင့် စဉ်းစားရမည့်အရာနှင့် ဉာဏ်ဖြင့် နားလည်ရမည့်အရာ—ဤခုနစ်မျိုးသည် ထိုအတွင်း «ဝိုင်ရှ်ဝါနရ» ကို ကျွေးမွေးသော မီးထိုးသစ် (ဆမိဓာ) များ ဖြစ်သည်။
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse reframes human experience as an inner sacrificial fire (Vaiśvānara): the sense-faculties plus mind and intellect are its ‘flames,’ and their respective objects are the ‘fuel.’ Ethically, it points to disciplined engagement with sense-objects—offering them rightly rather than being consumed by them.
In the Anugītā section of the Aśvamedhika Parva, Vāyudeva teaches a contemplative doctrine using Vedic sacrificial imagery, explaining the body-mind system as a sacred fire and mapping faculties and objects onto ritual elements.