Shloka 45
धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु प्रीति-वृत्तान्तः | Dhṛtarāṣṭra’s Affectionate Disposition toward the Pāṇḍavas
महाराज! इस राज्यसे, इन भोगोंसे, इन यज्ञोंसे अथवा इस सुख-सामग्रीसे मुझे क्या लाभ हुआ? जब कि मेरे ही पास रहकर आपको इतने दुःख उठाने पड़े ।।
yudhiṣṭhira uvāca | mahārāja! asya rājyasya, ebhir bhogaiḥ, ebhir yajñaiḥ athavā asyāḥ sukha-sāmagrayā mama kiṃ prayojanam? yadā mamaiva pārśve tiṣṭhan bhavān evaṃ bahūni duḥkhāni soḍhavān || pīḍitaṃ cāpi jānāmi rājyam ātmānam eva ca | anena vacasā tubhyaṃ duḥkhitasya janeśvara ||
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အို မဟာရာဇာ၊ ဤနိုင်ငံတော်၊ ဤခံစားမှုများ၊ ဤယဇ္ဉများ၊ သို့မဟုတ် ဤသက်သာချမ်းသာမှုအလုံးစုံက ငါ့ကို ဘာအကျိုးပေးခဲ့သနည်း။ ငါ့အနီး၌ပင် နေထိုင်ရင်း သင်သည် ထိုမျှဒုက္ခကို ခံခဲ့ရသည်မဟုတ်လော။ ထို့ပြင် လူတို့၏အရှင်တော်၊ သင်သည် ဤဝမ်းနည်းခြင်းဖြင့် ထိုသို့ပြောဆိုသည့်စကားကို ကြားရသဖြင့် ငါသည် နိုင်ငံတော်တစ်ခုလုံးနှင့် ငါ့ကိုယ်ငါတောင် ဒုက္ခရောက်နေသည်ဟု ထင်မြင်၏»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Worldly power and ritual merit lose their value when they are accompanied by the suffering of elders and dependents; ethical kingship is measured not by possessions but by the well-being of those one is responsible for, and remorse can become a doorway to detachment.
In the Āśramavāsika context, Yudhiṣṭhira responds to a grieving elder/kingly figure, lamenting that despite having gained the kingdom and its pleasures and sacrificial prestige, he sees no benefit because the other has suffered greatly even while near him; he therefore considers both the kingdom and himself ‘afflicted’ by that sorrow.