Shloka 46

धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts

Devanagari script

विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है

Transliteration

viparītakṛc ca me śatrur niyamyakṛc ca bhaven naraḥ |

Translation

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆိုသည်– «ငါ၏ အမိန့်ကို ဆန့်ကျင်ပြုမူသူသည် ငါ၏ ရန်သူ ဖြစ်၏။ သို့သော် ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်၍ ငါညွှန်ကြားသည့် လမ်းကြောင်းအတိုင်း ပြုမူသူသည် ငါ့ဘက်က လူဟု ရေတွက်ခံရမည်» ဟု။ ဤအကြောင်းအရာတွင် ကရုဏာကြီးမားသော ယုဓိဋ္ဌိရ မင်းသည် ညီအစ်ကိုများနှင့် အမတ်များအား ဓြတရာရှ္ဌရကို ဂုဏ်ပြုရမည့် အကြီးအကဲဟု ထပ်ခါတလဲလဲ ညွှန်ကြား하였다။ အိုမင်းသော မင်း၏ ဆန္ဒကို နာခံခြင်းကို သစ္စာရှိမှုဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ ဆန့်ကျင်ခြင်းကို ရန်လိုမှုဟု သတ်မှတ်ကာ ဒဏ်ခတ်ရန် အကျုံးဝင်သည်ဟု ဆို하였다။

Word by Word

• {'viparīta': 'contrary, opposite, against (what is proper or commanded)', 'kṛt (kṛc/kṛt)': 'doing, acting

• one who does', 'me': 'my', 'śatruḥ': 'enemy', 'niyamya': 'having restrained/controlled (oneself)

• in conformity with restraint', 'bhavet': 'would be, becomes', 'naraḥ': 'man, person'}

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Yudhiṣṭhira
• Dhṛtarāṣṭra

Educational Q&A

What is the core teaching?

Loyalty in a righteous polity is defined by disciplined obedience to legitimate authority and reverence to elders: self-restraint and compliance mark a friend, while deliberate contrariness marks an enemy deserving of daṇḍa (punitive correction).

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana describes Yudhiṣṭhira’s consistent instruction to his brothers and ministers: Dhṛtarāṣṭra is to be treated as a venerable elder; those who follow his directives are regarded as allies, and those who act against them are treated as adversaries subject to punishment.