Shloka 10
Chapter 84: Brahmā’s Counsel on Tāraka, the Search for Agni, and the Genesis of Skanda
Kārttikeya
किं च यज्ञस्य यज्ञत्वं क्व च यज्ञ: प्रतिष्ठित: । देवानामुत्तमं कि च कि च सत्रमित: परम्
kiṃ ca yajñasya yajñatvaṃ kva ca yajñaḥ pratiṣṭhitaḥ | devānām uttamaṃ kiṃ ca kiṃ ca satram itaḥ param ||
ဘိဿမက ယဇ္ဉ၏ အတွင်းအဓိပ္ပါယ်ကို ထိုးထွင်းမေးမြန်းသည်။ အမှန်တကယ် «ယဇ္ဉ» ဟု ခေါ်ထိုက်စေသော အရာသည် အဘယ်နည်း။ ယဇ္ဉသည် မည်သည့် အခြေခံပေါ်တွင် တည်နေသနည်း။ ဒေဝတို့အတွက် အမြင့်ဆုံးကောင်းကျိုးဟူသည် အဘယ်နည်း။ ထို့ထက်ပင် မြင့်မြတ်သည်ဟု ဆိုသော စတရ (အထူးယဇ္ဉပွဲ/အနုသီလ) သည် မည်သို့နည်း။ ဤမေးခွန်းများသည် ရိုးရာအခမ်းအနားလုပ်ဆောင်မှုမှ ထွက်ကာ၊ အခမ်းအနားကို သမာဓိနှင့် ဓမ္မတရားအရ တရားဝင်စေသော မူလသဘောတရားနှင့် ရည်ရွယ်ချက်သို့ ဦးတည်စေသည်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic inquiry: ritual is not self-justifying; its true status as ‘yajña’ depends on the principle that grounds it (its pratiṣṭhā) and the highest aim it serves. It invites evaluation of sacrifice by inner essence and ethical-spiritual purpose rather than by external form alone.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhishma poses a sequence of questions to guide the listener toward a deeper understanding of sacrificial practice—what defines yajña, what supports it, what benefits the gods most, and what observance surpasses even standard sacrificial rites.