Shloka 14
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
एते5पि सदृशान् वर्णान् जनयन्ति स्वयोनिषु । मातृजात्या: प्रसूयन्ते हवरा हीनयोनिषु
Bhīṣma uvāca: ete 'pi sadṛśān varṇān janayanti svayoniṣu | mātṛjātyāḥ prasūyante 'varā hīna-yoniṣu ||
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– ဤသူတို့သည်လည်း မိမိတို့၏အုပ်စုအတွင်း မိမိတို့နှင့်တူညီသောအဆင့်ရှိသော မိန်းမနှင့် ပေါင်းသင်းလျှင် မိမိတို့နှင့်တူညီသော အဆင့်အတန်းရှိသော သားသမီးကို မွေးဖွားစေတတ်၏။ သို့ရာတွင် မိမိထက် နိမ့်သော မွေးဖွားမှုရှိသည့် မိန်းမနှင့် ဆက်ဆံလျှင် နိမ့်ကျသော သားသမီး ပေါ်ပေါက်၏။ ထိုကလေးတို့ကို မိခင်၏ မျိုးရိုးအလိုက် သတ်မှတ်ကြ၏။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a dharma-śāstra style claim: unions within one’s own varṇa are said to yield offspring of the same status, while unions with lower-born women are said to produce ‘inferior’ offspring, whose social identity is counted by the mother’s lineage.
Bhishma is instructing (as a dharma-teacher figure in Anuśāsana Parva) on norms of marriage, lineage, and social classification, explaining how different kinds of unions are traditionally believed to affect the status of children.