Shloka 20
Varṇasaṃkara: Causes, Classifications, and Conduct-based Recognition (वर्णसंकरः—हेतु-जाति-आचारनिर्णयः)
आर्षे गोमिथुनं शुल्क केचिदाहुर्मुषैव तत् । अल्पो वा बहु वा राजन् विक्रयस्तावदेव स:
ārṣe gomithunaṁ śulkaṁ kecid āhur muṣaiva tat | alpo vā bahu vā rājan vikrayas tāvad eva saḥ ||
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «အို မင်းကြီး၊ အာရ္ရှ (Ārṣa) မင်္ဂလာပုံစံတွင် သတ်မှတ်ထားသော တန်ဖိုးဟုဆိုကာ နွားမတစ်ကောင်နှင့် နွားထီးတစ်ကောင်ကို ယူရမည်ဟု အချို့က ပြောကြသည်။ သို့သော် ထိုအယူအဆသည် မမှန်ကန်ပေ။ အကြောင်းမှာ ပေးချေမှုသည် နည်းသည်ဖြစ်စေ များသည်ဖြစ်စေ အဓိပ္ပါယ်တူတူပင်—မိန်းကလေးကို ရောင်းချခြင်း ဖြစ်သွားသည်»။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that taking any payment as a condition of marriage—whether small or large—turns the act into a ‘sale’ (vikraya) of the bride, and is therefore ethically and dharmically objectionable, even if some try to justify it under the label of Ārṣa marriage.
In the Anuśāsana Parva’s dharma-instruction, Bhīṣma addresses the king (Yudhiṣṭhira) and clarifies a disputed point about the Ārṣa form of marriage: he rejects the idea that giving a cow and bull as ‘śulka’ is a valid prescription, arguing that it effectively constitutes commercialization of the maiden.