Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 22
Śāṇḍilī–Sumanā-saṃvāda: Sat-strī-samudācāra and Pati-dharma
Conduct of the Virtuous Wife
सुखादेव परं दुःखं दुःखादप्यपरं सुखम् । दृश्यते हि महाप्राज्ञ नियतं वै स्वभावत:
sukhād eva paraṃ duḥkhaṃ duḥkhād apy aparaṃ sukham | dṛśyate hi mahāprājña niyataṃ vai svabhāvataḥ ||
ဗျာသက မိန့်တော်မူသည်– ပျော်ရွှင်မှုမှပင် ပိုမိုကြီးမားသော ဒုက္ခ ပေါ်ပေါက်လာတတ်၏။ ဒုက္ခမှလည်း ထပ်မံသော ချမ်းသာ ပေါ်ပေါက်လာတတ်၏။ အို အလွန်ပညာကြီးသောသူ၊ ဤအရာသည် အမှန်တကယ် မြင်တွေ့ရသည်။ သဘာဝအရ ဤအလှည့်အပြောင်းသည် သတ်မှတ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အာရုံပျော်ရွှင်မှုကို တွယ်ကပ်သူတို့သည် ပျော်ရွှင်မှုမှ ပြင်းထန်သော ဆင်းရဲသို့ ကျရောက်ကြသည်။ သို့ရာတွင် တပသ (austerity) နှင့် စည်းကမ်းဖြင့် ဒုက္ခကို ခံနိုင်သူတို့သည် ထိုဒုက္ခမှပင် ချမ်းသာကို ရရှိကြသည်ဟု မြင်ရ၏။
व्यास उवाच
Educational Q&A
Pleasure and pain are interlinked: attachment to sense-pleasures tends to culminate in suffering, while disciplined endurance of hardship (tapas, restraint) can mature into lasting well-being. The verse frames this as a regular pattern rooted in human nature (svabhāva).
In Anuśāsana Parva’s instruction-focused discourse, Vyāsa addresses a ‘greatly wise’ listener and states an observed moral-psychological principle: the pursuit of indulgent pleasure often reverses into misery, whereas voluntary hardship undertaken for discipline and virtue can yield happiness.