Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 67

आचारप्रशंसा

Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity

Devanagari script

स्वप्तव्यं नैव नग्नेन न चोच्छिष्टोडपि संविशेत्‌

Transliteration

svaptavyaṃ naiva nagnena na cocchiṣṭo 'pi saṃviśet

Translation

ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– ကိုယ်လုံးတီးဖြင့် မအိပ်ရ။ ထို့ပြင် စားသောက်ပြီးနောက် မသန့်ရှင်းသေးသော အခြေအနေ (သန့်စင်မှုမပြုရသေးခြင်း) ဖြင့်လည်း မလဲလျောင်းရ။ ဤစည်းကမ်းသည် ဓမ္မ၏အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ကိုယ်ခန္ဓာကို ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် နေ့စဉ်သန့်ရှင်းမှုကို သင်ကြားကာ၊ ကိုယ်ပိုင်အလေ့အထများတောင် ထိန်းချုပ်မှုနှင့် သန့်ရှင်းမှုဖြင့် အုပ်ချုပ်ရမည်ဟု အလေးပေးသည်။

Word by Word

• स्वप्तव्यम्: should be slept (one should sleep)
• स्वप्तव्यम्: Karma
• Type: Verb
• Root: स्वप् (धातु)
• Form: तव्यत्, कर्मणि/भावे (कर्तरि-प्रयोगार्थे विधेयता), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• एव: indeed/at all
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• नग्नेन: by/while being naked
• नग्नेन: Karana
• Type: Adjective
• Root: नग्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• न: nor/not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• उच्छिष्टः: impure (with leftover food/unclean)
• उच्छिष्टः: Karta
• Type: Adjective
• Root: उच्छिष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: even/also
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• संविशेत्: should lie down/should go to bed
• Type: Verb
• Root: सम् + विश् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, optative (injunctive/should), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma

Educational Q&A

What is the core teaching?

Maintain personal discipline and purity: do not sleep naked, and do not lie down while still ‘ucchiṣṭa’ (uncleansed after eating). Everyday bodily habits are treated as part of dharma and ethical self-governance.

What is happening in the narrative?

In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma through practical rules of conduct (ācāra). This verse is one such injunction concerning proper behavior related to sleep and post-meal cleanliness.