Shloka 159

सर्वलक्षणसम्पूर्णा वैदूर्यमणिसंनिभा । पज्चानां पुरुषेन्द्राणां चित्तप्रमथनी रह:,वह समस्त शुभ लक्षणोंसे सम्पन्न तथा वैदूर्य मणिके समान कान्तिमती थी। एकान्तमें रहकर वह पाँचों पुरुषप्रवर पाण्डवोंके मनको मुग्ध किये रहती थी

sarvalakṣaṇasampūrṇā vaidūryamaṇisaṃnibhā | pañcānāṃ puruṣendrāṇāṃ cittapramathanī rahaḥ ||

ဝိုင်သမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– သူမသည် ကောင်းမြတ်သော လက္ခဏာအလုံးစုံနှင့် ပြည့်စုံ၍ ဝိုင်ဒူရျ မဏိ (ကြောင်မျက်လုံးရတနာ) ကဲ့သို့ တောက်ပလှ၏။ တိတ်ဆိတ်ရာ၌ နေထိုင်လျက်ပင် ပဏ္ဍဝ မင်းသားကြီးငါးပါး၏ စိတ်နှလုံးကို အမြဲတမ်း ဆွဲဆောင်လှုပ်ရှားစေခဲ့၏။

सर्वलक्षणसम्पूर्णाcomplete with all auspicious marks
सर्वलक्षणसम्पूर्णा:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व-लक्षण-सम्पूर्ण
FormFeminine, Nominative, Singular
वैदूर्यमणिसंनिभाresembling a vaidūrya gem
वैदूर्यमणिसंनिभा:
Karta
TypeAdjective
Rootवैदूर्य-मणि-संनिभ
FormFeminine, Nominative, Singular
पञ्चानाम्of five
पञ्चानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपञ्च
FormMasculine, Genitive, Plural
पुरुषेन्द्राणाम्of the best of men (kings among men)
पुरुषेन्द्राणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपुरुषेन्द्र
FormMasculine, Genitive, Plural
चित्तप्रमथनीone who agitates/steals the mind
चित्तप्रमथनी:
Karta
TypeAdjective
Rootचित्त-प्रमथनिन्
FormFeminine, Nominative, Singular
रहःin secret, privately
रहः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootरहस्
Formtrue

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍavas (five brothers)
V
Vaidūrya-maṇi (cat’s-eye gem)

Educational Q&A

The verse highlights how outward excellence and private proximity can powerfully sway the mind, suggesting an ethical caution: attachment and fascination arise easily and can influence judgment, especially among even the greatest persons.

Vaiśampāyana describes a woman of extraordinary auspicious beauty, likened to the shining vaidūrya gem, who—while living privately—captivates the hearts of the five Pāṇḍava princes.