Adhyaya 206

Verse 1

ऑपनआ प्रात बछ। 2 षर्डाधिकॉद्विशततमो< ध्याय: पाण्डवोंका अप | आना और आधा राज्य पाकर इन्द्रप्रस्थ नगरका करना एवं भगवान्‌ श्रीकृष्ण और बलरामजीका द्वारकाके लिये प्रस्थान दुपद उवाच एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा55त्थ विदुराद्य माम्‌ । ममापि परमो हर्ष: सम्बन्धे5स्मिन्‌ कृते प्रभो

ဒြုပဒက ပြောသည်– «အလွန်ပညာရှိသောသူရေ၊ ယနေ့ ဝိဒူရက ငါ့အား ပြောခဲ့သကဲ့သို့ပင် အမှန်တကယ် ထိုသို့ပင် ဖြစ်သည်။ အရှင်၊ ဤမဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး ပြီးမြောက်သဖြင့် ငါ့အတွက်လည်း အမြင့်ဆုံးသော ဝမ်းမြောက်မှု ပေါ်ပေါက်လာသည်»။

Verse 2

गमन॑ चापि युक्त स्याद्‌ दृढमेषां महात्मनाम्‌ | न तु तावन्मया युक्तमेतद्‌ वक्तुं स्वयं गिरा

ဒြုပဒ မင်းက ပြောသည်— «ဤမဟာသတ္တဝါတို့အတွက် မိမိတို့၏ မြို့တော်သို့ ပြန်ထွက်ခွာခြင်းသည် အမှန်တကယ် သင့်လျော်၍ ခိုင်မာသော အရာဖြစ်သည်။ သို့သော် ငါ့အနေဖြင့် ကိုယ်တိုင်၏ စကားဖြင့် ‘သွားကြ’ ဟု ပြောရန် မသင့်တော်။ ကုန္တီ၏ သားတော်များဖြစ်သော ယုဓိဋ္ဌိရ၊ ဘီမစေန၊ အာర్జုန နှင့် လူထဲမှ အကောင်းဆုံး နကူလ-သဟဒေဝ တို့က သွားခြင်းကို မှန်ကန်သည်ဟု ထင်မြင်ကြပြီး၊ ဓမ္မကို သိမြင်သော ဘလရာမနှင့် သရီ ကృష్ణ တို့လည်း သင့်တော်သည်ဟု သဘောတူလျှင်၊ ထိုအခါ အမှန်တကယ် သွားကြစေ။ အကြောင်းမူကား ထို စင်္ကြယ်သကဲ့သို့သော လူစွမ်းကောင်း နှစ်ဦးသည် ပাণ্ডဝတို့၏ ချစ်မြတ်နိုးရာနှင့် အကျိုးရှိရာအတွက် အမြဲတမ်း အားထုတ်နေကြသဖြင့် ဖြစ်သည်»။

Verse 3

यदा तु मन्यते वीर: कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर: । भीमसेनार्जुनौ चैव यमौ च पुरुषर्षभौ

ဒြုပဒ မင်းက ပြောသည်— «ကုန္တီ၏ သားတော် သူရဲကောင်း ယုဓိဋ္ဌိရသည် ဘီမစေန၊ အာర్జုန နှင့် လူထဲမှ ဥဿဘကဲ့သို့သော အမွှာနှစ်ဦး (နကူလ၊ သဟဒေဝ) တို့နှင့်အတူ မိမိတို့၏ မြို့တော်သို့ ပြန်ခြင်းကို မှန်ကန်သော လမ်းကြောင်းဟု ထင်မြင်ကြပြီး၊ ဓမ္မကို သိမြင်သော ဘလရာမနှင့် သရီ ကൃഷ്ണ တို့လည်း ထိုလမ်းကို သင့်တော်သည်ဟု ယူဆလျှင်၊ ထိုအခါ သူတို့ကို ထိုနေရာသို့ အမှန်တကယ် သွားစေ။ အကြောင်းမူကား ထို စင်္ကြယ်သကဲ့သို့သော လူစွမ်းကောင်း နှစ်ဦးသည် ပাণ্ডဝတို့၏ ချစ်မြတ်နိုးရာနှင့် အကျိုးရှိရာအတွက် အမြဲတမ်း အားထုတ်နေကြသဖြင့် ဖြစ်သည်။ ငါလည်း သူတို့ပြန်ခြင်းကို အလွန်သင့်တော်သည်ဟု မြင်သော်လည်း၊ ကိုယ်တိုင်၏ စကားဖြင့် ထွက်ခွာရန် ပြောခြင်းသည် ငါ့အတွက် မသင့်တော်»။

Verse 4

रामकृष्णौ च धर्मज्ञौ तदा गच्छन्तु पाण्डवा: | एतौ हि पुरुषव्याघ्रावेषां प्रियहिते रतौ

ဒြုပဒ မင်းက ပြောသည်— «ထိုအခါ ပাণ্ডဝတို့ ထွက်ခွာကြစေ။ တရားသိမြင်သော နှစ်ဦးဖြစ်သည့် ဘလရာမနှင့် ကృష్ణ တို့ကလည်း ပাণ্ডဝတို့ ထိုနေရာသို့ သွားသင့်သည်ဟု ထင်မြင်လျှင်၊ အမှန်တကယ် သွားကြစေ။ အကြောင်းမူကား ထို ကျားကဲ့သို့သော လူစွမ်းကောင်း နှစ်ဦးသည် သူတို့အတွက် ချစ်မြတ်နိုးရာနှင့် အကျိုးရှိရာ၌ အမြဲတမ်း စိတ်ပါဝင်စား၍ အားထုတ်နေကြသဖြင့် ဖြစ်သည်»။

Verse 5

युधिछिर उवाच परवन्तो वयं राजंस्त्वयि सर्वे सहानुगा: । यथा वक्ष्यसि नः प्रीत्या तत्‌ करिष्यामहे वयम्‌

ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «အို မင်းကြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမှုထမ်းများနှင့်တကွ အမြဲတမ်း မင်းကြီး၏ အာဏာအောက်၌ ရပ်တည်နေပါသည်။ မင်းကြီးက မေတ္တာစိတ်ဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့အား မည်သို့ မိန့်ကြားသနည်း၊ ထိုအတိုင်းပင် ကျွန်ုပ်တို့ ဆောင်ရွက်ပါမည်»။

Verse 6

वैशम्पायन उवाच ततो<ब्रवीद्‌ वासुदेवो गमनं रोचते मम । यथा वा मन्यते राजा द्रुपद: सर्वधर्मवित्‌

ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်— ထိုနောက် ဝာစုဒေဝ (ကృష్ణ) က ပြောသည်— «ကျွန်ုပ်အမြင်အရ သူတို့၏ ထွက်ခွာခြင်းသည် သင့်တော်သည်ဟု ထင်ရသည်။ သို့သော် ဓမ္မအားလုံးကို သိမြင်သော ဒြုပဒ မင်းကြီးက မှန်ကန်သည်ဟု ယူဆသည့်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ကြစေ»။

Verse 7

द्ुपद उवाच यथैव मन्यते वीरो दाशार्ह: पुरुषोत्तम: । प्राप्तकालं महाबाहु: सा बुद्धिर्निश्चिता मम

Drupada said: “Whatever the heroic, best of men—Kṛṣṇa of the Dāśārha line—judges to be the right course at this timely moment, that very resolve is firmly mine as well.”

Verse 8

यथैव हि महाभागा: कौन्तेया मम साम्प्रतम्‌ । तथैव वासुदेवस्य पाण्डुपुत्रा न संशय:

Drupada said: “Just as, at this moment, you fortunate sons of Kuntī are my very own, so too are the sons of Pāṇḍu dear and intimate to Vāsudeva—of this there is no doubt. Therefore, whatever that best of heroes, Śrī Kṛṣṇa, deems right to be done now, that is also my settled judgment.”

Verse 9

न तद्‌ ध्यायति कौन्तेय: पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिर: । यथैषां पुरुषव्याप्र: श्रेयो ध्यायति केशव:

Drupada said: “Kunti’s son, Yudhiṣṭhira—the son of Pāṇḍu—does not reflect upon their welfare to that extent. For Keśava, the supreme man, with tireless manly energy, contemplates what is truly best for these Pāṇḍavas far more.”

Verse 10

(वैशग्पायन उवाच पृथायास्तु तथा वेश्म प्रविवेश महाद्युति: । पादौ स्पृष्टवा पृथायास्तु शिरसा च महीं गत: । दृष्टवा तु देवरं कुन्ती शुशोच च मुहुर्मुहु: ।।

Vaiśampāyana said: Then the radiant Vidura entered Kuntī’s residence. Bowing, he touched her feet and lowered his head to the ground. Seeing her brother-in-law, Kuntī broke down again and again in grief. Kuntī said: “O Vidura, the sons of Vicitravīrya—your sons, the Pāṇḍavas—have somehow survived only through you. By your favor they were rescued from the house of lac and have returned alive to you. A tortoise, wherever its young may be, sustains them by constant thought; by such mindful concern it nourishes them so that they remain safe. In that same way your sons live—protected by your auspicious care. O best of the Bharatas, you are their true protector. And just as the cuckoo’s chicks are always reared by another bird, so too, dear one, I have guarded your sons. I have endured many sufferings, even life-threatening ones; beyond this I do not know what should be done—this you must determine.” Vaiśampāyana said: Having spoken thus, Kuntī, stricken with sorrow, wept in great distress. Vidura bowed to her and said, “Do not grieve, O Bhārata.” Vidura said: “Your mighty sons will not be destroyed in this world. Before long they will be established in their own sovereignty. Together with all their kinsmen, do not lament, O Mādhavī.” Vaiśampāyana said: Then, with the permission of the great-souled Drupada, the Pāṇḍavas, Kṛṣṇa, and Vidura—bringing with them Drupada’s daughter Kṛṣṇā (Draupadī) and the renowned Kuntī—set out joyfully toward Hastināpura.

Verse 11

आदाय द्रौपदी कृष्णां कुन्तीं चैव यशस्विनीम्‌ । सविहारं सुखं जम्मुर्नगरं नागसाह्दयम्‌

Vaiśampāyana said: “O King, thereafter, taking with them Draupadī (Kṛṣṇā) and the illustrious Kuntī, they set out in comfort and good cheer, enjoying the journey, and went to the city known as Nāgasāhvaya (Hastināpura).” Ethically, the verse underscores the restoration of rightful social order after marriage alliances: the family proceeds together under elders’ presence, signaling legitimacy, protection, and communal harmony rather than secrecy or coercion.

Verse 12

(सुवर्णकक्ष्याग्रैवेयान्‌ सुवर्णाडुकुशभूषितान्‌ । जाम्बूनदपरिष्कारान्‌ प्रभिन्नकरटामुखान्‌ ।।

Vaiśampāyana said: Drupada, the king of the Pāñcālas, joyfully bestowed a vast bridal gift. He gave a thousand splendid elephants, fitted with golden girths and neck-ornaments, adorned with golden goads and refined Jāmbūnada gold; their temples streamed with rut, and they were handled by great officers, fully equipped for royal and martial use. He also granted a thousand chariots, richly inlaid with gold and gems, radiant in appearance, along with teams suitable for the five Pāṇḍavas. Further, he presented fifty thousand well-bred horses, furnished with golden trappings, fine yak-tail fans, and garlands. He gave ten thousand maidservants adorned with excellent ornaments, and a thousand male attendants skilled with bows. Beds, seats, and vessels of gold, along with many other valuables and cattle, were distributed in separate tallies—each category in immense measure—while the Pāñcāla king exulted in generosity. A hundred palanquins and five hundred bearers were added. Thus, for his daughter’s marriage, Drupada offered abundant wealth as kanyā-dāna accompaniment. Then Dhṛṣṭadyumna went to escort his sister, taking her by the hand, as countless musical instruments resounded together in celebration.

Verse 13

विकर्ण च महेष्वासं चित्रसेनं च भारत । द्रोणं च परमेष्वासं गौतमं कृपमेव च,भारत! विकर्ण, महान्‌ धनुर्धर चित्रसेन, विशाल धनुषवाले द्रोणाचार्य, गौतमवंशी कृपाचार्य आदि भेजे गये थे

Vaiśampāyana said: “O Bhārata, Vikarṇa—the great archer—along with Citrasena, and Droṇa, the supreme bowman, and also Kṛpa of the Gautama lineage—these were sent (summoned/dispatched).” The verse underscores the deliberate mobilization of eminent warriors, suggesting a calculated escalation in which renowned teachers and princes are drawn into the unfolding conflict, raising the ethical weight of the decisions being made.

Verse 14

तैस्ते परिवृता वीरा: शो भमाना महाबला: | नगरं हास्तिनपुरं शनै: प्रविविशुस्तदा

Surrounded by their attendants, those heroic and mighty Pāṇḍavas—radiant in appearance—then entered the city of Hāstinapura slowly and with measured dignity. The scene underscores a public return marked not by aggression but by restraint and auspicious order, as the citizens’ hopeful reception anticipates the restoration of social well-being through righteous leadership.

Verse 15

(पाण्डवानागताउचुत्वा नागरास्तु कुतूहलात्‌ | मण्डयाज्चक्रिरे तत्र नगरं नागसाह्दयम्‌ ।।

Vaiśaṃpāyana said: Hearing that the Pāṇḍavas had arrived, the townspeople, stirred by eager curiosity, set about adorning the city with heartfelt welcome. Flowers were strewn everywhere, the streets were sprinkled with water, and the whole town was perfumed with celestial incense and decked with ornaments. Banners fluttered and garlands hung aloft, and the incomparable city resounded with conches, kettledrums, and many kinds of instruments. In that excitement the city seemed to blaze with splendor. Then those tiger-like men—the mighty Pāṇḍavas, destroyers of the people’s grief and sorrow—entered Hastināpura slowly, while the citizens, longing to please them, voiced many moving words of welcome.

Verse 16

तत उच्चावचा वाच: पौरै: प्रियचिकीर्षुभि: । उदीरिता अशृण्वंस्ते पाण्डवा हृदयंगमा:

Then the Pāṇḍavas heard many kinds of words—spoken by the townspeople who wished to do them a kindness—words that were heartfelt and deeply moving. The scene underscores how a righteous and protective presence in society naturally draws public affection and hopeful speech, especially from those seeking relief from sorrow and hardship.

Verse 17

अयं स पुरुषव्यात्र: पुनरायाति धर्मवित्‌ । यो नः स्वानिव दायादान्‌ धर्मेण परिरक्षति

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ဤနေရာသို့ ပြန်လည်ရောက်လာပြီ—လူတို့အနက် ကျားတစ်ကောင်ကဲ့သို့ သတ္တိကြီး၍ ဓမ္မကို သိမြင်သူ ယုဓိဋ္ဌိရ။ သူသည် ဓမ္မတရားဖြင့် ကျင့်ကြံကာ ငါတို့ကို မိမိ၏ သားများနှင့် တရားဝင် အမွေဆက်ခံသူများကဲ့သို့ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ ဖြစ်သည်»။

Verse 18

अद्य पाण्डुमहाराजो वनादिव जनप्रिय: । आगतः: प्रियमस्माकं चिकीर्षु्ात्र संशय:,इनके आनेसे नि:संदेह ऐसा जान पड़ता है, आज प्रजाजनोंके प्रिय महाराज पाण्डु ही मानो हमारा प्रिय करनेके लिये वनसे चले आये हों

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ယနေ့တွင် ပြည်သူချစ်ခင်သော မဟာရာဇာ ပဏ္ဍုသည် သစ်တောမှ ထွက်လာသကဲ့သို့၊ ငါတို့အပေါ် ကောင်းကျိုးတစ်ရပ် ပြုလိုသော စိတ်ဖြင့် ရောက်လာသည်မှာ သေချာပင်—သံသယမရှိ»။

Verse 19

कि नु नाद्य कृतं तात सर्वेषां नः परं प्रियम्‌ । यन्न: कुन्तीसुता वीरा नगरं पुनरागता:,तात! कुन्तीके वीर पुत्र यदि पुनः इस नगरमें चले आये तो आज हम सब लोगोंका कौन-सा परम प्रिय कार्य नहीं सम्पन्न हो गया

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ချစ်သူရေ၊ ယနေ့ ငါတို့အားလုံးအတွက် အလွန်အမင်း ဝမ်းမြောက်ဖွယ်ကောင်းသော အရာတစ်ခုခု မပြီးမြောက်သေးဘူးလား။ ကုန္တီ၏ သူရဲကောင်းသားများ—ငါတို့ချစ်ခင်သူများ—မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်လာကြပြီမဟုတ်လော»။

Verse 20

यदि दत्तं यदि हुतं विद्यते यदि नस्तपः । तेन तिष्ठन्तु नगरे पाण्डवा: शरदां शतम्‌,यदि हमने दान और होम किया है, यदि हमारी तपस्या शेष है तो उन सबके पुण्यसे ये पाण्डव सौ वर्षतक इसी नगरमें निवास करें”

ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «ငါတို့သည် အလှူဒါနကို အမှန်တကယ် ပေးကမ်းခဲ့လျှင်၊ ဟောမပူဇာကိုလည်း သင့်တင့်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့လျှင်၊ ထို့ပြင် ငါတို့ထံ၌ တပဿာ၏ ကုသိုလ်အကျန်တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရှိနေသေးလျှင်—ထိုစုဆောင်းထားသော ကုသိုလ်၏ အာနုဘော်ကြောင့် ပဏ္ဍဝတို့သည် ဤမြို့၌ ဆောင်းဦးတစ်ရာ တည်နေပါစေ»။

Verse 21

ततस्ते धृतराष्ट्रस्य भीष्मस्य च महात्मन: । अन्येषां च तदर्हाणां चक्कर: पादाभिवन्दनम्‌,इतनेमें ही पाण्डवोंने धृतराष्ट्र, महात्मा भीष्म तथा अन्य वन्दनीय पुरुषोंके पास जाकर उन सबके चरणोंमें प्रणाम किया

ထို့နောက် ပဏ္ဍဝတို့သည် ဓೃತရာෂ္ဌရနှင့် မဟာသတ္တိရှိသော ဘီష္မ၊ ထို့ပြင် ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ကိုးကွယ်ထိုက်သော အကြီးအကဲများထံ သွားရောက်ကာ သူတို့၏ ခြေဖျားတွင် ဦးညွှတ်ပူဇော်၍ ကန်တော့ကြ၏။

Verse 22

कृत्वा तु कुशलप्रश्न॑ सर्वेण नगरेण च । न्यविशन्ताथ वेश्मानि धृतराष्ट्रस्य शासनात्‌,फिर समस्त नगरवासियोंसे कुशलप्रश्न करके वे राजा धृतराष्ट्रकी आज्ञासे राजमहलोंमें गये

After exchanging courteous inquiries about one another’s welfare with all the townspeople, they then entered the royal residences, acting in accordance with King Dhṛtarāṣṭra’s command. The verse underscores the ethic of public civility and orderly obedience to legitimate authority within the city’s social life.

Verse 23

(दुर्योधनस्य महिषी काशिराजसुता तदा । धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां बधूभि: सहिता तदा ।।

Vaiśampāyana said: At that time Duryodhana’s queen, the daughter of the king of Kāśī, came together with the other daughters-in-law of Dhṛtarāṣṭra and received Pāñcālī—Draupadī—like a second Śrī (Lakṣmī). She honored her as one worthy of worship, as though Śacī herself had arrived. There, Kuntī, accompanied by Kṛṣṇā (Draupadī), bowed to Gāndhārī. Gāndhārī blessed Pāñcālī and embraced her. Yet, after embracing lotus-eyed Kṛṣṇā, Gāndhārī reflected: “This Pāñcālī will be the death of my sons.” Thinking thus, Subalā’s daughter (Gāndhārī) spoke with calculated prudence to Vidura. Gāndhārī said: “O Kṣattṛ (Vidura), if it seems proper to you, take the princess Kuntī—together with her daughter-in-law and all her belongings—quickly to Pāṇḍu’s residence. Let their entry be arranged on an auspicious lunar day, with favorable karaṇa, muhūrta, and nakṣatra, so that Kuntī may dwell happily in her own home with her sons.” Vaiśampāyana said: Vidura replied, “So be it,” and immediately made the arrangements. The relatives honored the Pāṇḍavas greatly; the leading townsmen and guild-heads also paid them respect. Bhīṣma, Droṇa, Karṇa, and Bāhlīka with his son, acting under Dhṛtarāṣṭra’s command, performed the duties of hospitality. Thus, while the great-souled Pāṇḍavas lived and moved about in Hastināpura, Vidura—by royal order—served as the chief organizer of all their affairs. Ethically, the passage juxtaposes outward civility and ritual honor with inward apprehension and political calculation: Gāndhārī’s blessing and embrace are genuine acts of dharma, yet her fear for her sons leads her to manage circumstances through auspicious timing and controlled relocation, revealing how dharma, omen-consciousness, and courtly strategy intertwine in the epic’s domestic sphere.

Verse 24

घतयाट्र उवाच भ्रातृभि: सह कौन्तेय निबोध गदतो मम । (पाण्डुना वर्धितं राज्यं पाण्डुना पालितं जगत्‌ ।।

Dhṛtarāṣṭra said: “O son of Kuntī, listen carefully, together with your brothers, to what I say. This kingdom was expanded by Pāṇḍu, and by Pāṇḍu the world was protected. My mighty brother, at my command, would constantly undertake even difficult tasks, O lord of the people. Therefore you too, O son of Kuntī, carry out my directive without delay. My sons are wicked, filled with pride and arrogance; O Yudhiṣṭhira, they will not always obey my authority. So that no fresh quarrel may arise between you and those self-seeking, insolent, evil-minded men, go and dwell in Khāṇḍavaprastha.”

Verse 25

॥४ जी हक प्लक््ज्जा है ही न््ज बल नस गा. कर 8 8 प * | .] ॥ 0 | 0 ्ू-॑ ५ | (लक । /] # | 0 5 नि | श' रे >.9 हह +-+। नी ना - 88808 | 8 न च वो वसतत्तत्र कश्चिच्छक्त: प्रबाधितुम्‌ संरक्ष्यमाणान्‌ पार्थेन त्रिदशानिव वज्चिणा

And while you dwell there, no one will be able to harass or overpower you—protected by Pārtha (Arjuna), just as the gods are protected by the wielder of the thunderbolt (Indra). The speaker assures safety through righteous guardianship and the deterrent power of a divinely comparable protector.

Verse 26

(धृतराड्ट उवाच अभिषेकस्य सम्भारान्‌ क्षत्तरानय मा चिरम्‌ | अभिषिक्तं करिष्यामि अद्य वै कुरुनन्दनम्‌ ।।

Vaiśampāyana said: Dhṛtarāṣṭra said, “Kṣattṛ (Vidura), bring at once the preparations for the consecration; do not delay. Today I shall consecrate the delight of the Kurus, Yudhiṣṭhira. Let the foremost Brāhmaṇas—masters of the Veda—be summoned, along with the leading merchants of the city, the heads of guilds, the people of the realm, and especially our kinsmen. My son, let the auspicious benedictions be recited; let a thousand cows be given, and let the chief villages be granted to Brāhmaṇas with due honoraria. Vidura, bring the crown and armlets, and the ornaments for the hands; bring pearl-garlands and necklaces, gold medallions, earrings, the girdle and waist-cord, and the abdominal band. Let one thousand and eight elephants, each bearing a Brāhmaṇa, go swiftly with the priests to fetch the waters of the Jāhnavī (Gaṅgā). Let Yudhiṣṭhira be bathed with the consecration-water, adorned with every ornament, seated upon a royal mount, fanned with divine yak-tail whisks; let a white parasol, wrought with gold and gems, shine above him; let Brāhmaṇas cry ‘Victory!’ and kings praise him. When the citizens behold Kuntī’s eldest son, Yudhiṣṭhira of the Ājamīḍha line, let them rejoice and extol him with glad hearts. By giving the kingdom to Pāṇḍu’s son, I shall repay the benefit Pāṇḍu once did for me by entrusting me with the realm—of this there is no doubt.” Vaiśampāyana said: Hearing this, Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa, and Vidura exclaimed, “Well said! Well said!” Ethical context: Dhṛtarāṣṭra frames the coronation as an act of restitution—repaying Pāṇḍu’s past service—yet the public grandeur also signals political legitimacy, foreshadowing the tension between rightful dharma and courtly power.

Verse 27

प्रतस्थिरे ततो घोरं वन॑ तन्मनुजर्षभा: । अर्ध राज्यस्य सम्प्राप्प खाण्डवप्रस्थमाविशन्‌

ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် နွားထီးကဲ့သို့ သန်မာမြတ်သော သူတို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ် သစ်တောသို့ ထွက်ခွာကြ၏။ နိုင်ငံတော်၏ တစ်ဝက်ကို ရရှိပြီးနောက်၊ ထိုအခါ ကြမ်းတမ်းသော တောရိုင်းဖြစ်နေသည့် ခာဏ္ဍဝပရസ്ഥသို့ ဝင်ရောက်ကာ တည်ငြိမ်စွာ ဆက်လက်လျှောက်သွား၍ နောက်ဆုံးတွင် ထိုနေရာသို့ ရောက်ရှိကြ၏။

Verse 28

ततस्ते पाण्डवास्तत्र गत्वा कृष्णपुरोगमा: । मण्डयांचक्रिरे तद्‌ वै परं स्वर्गवदच्युता:

ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် ပာဏ္ဍဝတို့သည် ခရစ်ရှ္ဏက ဦးဆောင်၍ ထိုနေရာသို့ သွားရောက်ကာ ထိုဒေသကို အမြင့်ဆုံးကောင်းကင်ဘုံကဲ့သို့ တင့်တယ်လှပအောင် ပြုလုပ်ကြ၏။ သူတို့သည် မိမိတို့၏ တရားသဘောနှင့် စည်းကမ်းအကန့်အသတ်မှ မလွဲမသွေ တည်ကြည်စွာ ရပ်တည်ကြ၏။

Verse 29

(वासुदेवो जगन्नाथश्चिन्तयामास वासवम्‌ | महेन्द्रश्निन्तितो राजन्‌ विश्वकर्माणमादिशत्‌ ।।

ဝါယုဒေဝက ပြောသည်– “ကူရုဘုရင် (ယုဓိဋ္ဌိရ) အတွက် မဟေန္ဒြ၏ ကောင်းကင်မြို့တော်နှင့် တူညီသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ကို တည်ဆောက်လော့။ အင်္ဒြက သတ်မှတ်ထားသော အမည်အတိုင်း ထိုမဟာနဂရကို ‘အင်္ဒြပရസ്ഥ’ ဟု ခေါ်စေ။” ထို့နောက် သန့်ရှင်းမင်္ဂလာသော ဒေသ၌ ငြိမ်းချမ်းရေးကမ္မကို ပြုလုပ်ပြီး မဟာရထ ပာဏ္ဍဝတို့သည် ဗေဒဗျာသကို ဦးဆောင်စေကာ မြို့တည်ရန် မြေကို တိုင်းတာစေကြ၏။

Verse 30

सागरप्रतिरूपाभि: परिखाभिरलंकृतम्‌ । प्राकारेण च सम्पन्न दिवमावृत्य तिछता

ဝါယုက ပြောသည်– “ထိုမြို့တော်သည် သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်နက်ရှိုင်း၍ ရေပြည့်နေသော ခံတံတားများဖြင့် အလှဆင်ထားကာ အရပ်လေးမျက်နှာလုံး၏ အလှကို တိုးပွားစေ၏။ ထို့ပြင် ဖြူစင်သော မိုးတိမ်နှင့် လကဲ့သို့ တောက်ပသည့် မြို့ရိုးကြီးလည်း ရှိ၍ အမြင့်မားလွန်းသဖြင့် ကောင်းကင်ကိုပင် ဖုံးလွှမ်းသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ ထို့ကြောင့် နာဂတို့ကြောင့် ဘိုဂဝတီ မြို့တော် တင့်တယ်သကဲ့သို့၊ ထိုအထွတ်အထိပ်မြို့တော်သည် မြို့ရိုးနှင့် ခံတံတားတို့ဖြင့် ဝိုင်းရံကာ တောက်ပလှပနေ၏။”

Verse 31

पाण्डुरा भ्रप्रकाशेन हिमरश्मिनिभेन च । शुशुभे तत्‌ पुरश्रेष्ठ नागैभोगवर्ती यथा

ဝါယုက ပြောသည်– ထိုအထွတ်အထိပ်မြို့တော်သည် မိုးတိမ်ကဲ့သို့ ဖြူဖျော့တောက်ပ၍ လ၏ အေးမြသော ရောင်ခြည်ကဲ့သို့ တောက်လက်လှပနေ၏။ သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်နက်ရှိုင်း၍ ရေပြည့်နေသော ခံတံတားများက ဝိုင်းရံထားပြီး၊ ဖြူစင်တောက်ပသော မြို့ရိုးကြီးသည် ကောင်းကင်ကို ထိမိသကဲ့သို့ မြင့်မားလျက်ရှိရာ၊ နာဂတို့ကြောင့် ဘိုဂဝတီ မြို့တော် အလှတိုးသကဲ့သို့ ထိုမြို့တော်လည်း အလှအပဖြင့် ပြည့်စုံနေ၏။

Verse 32

द्विपक्षगरुडप्रख्यैद्वरि: सौधैश्न शोभितम्‌ । गुप्तम भ्रचयप्रख्यैगो पुरैर्मन्दरोपमै:

ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «ထိုမြို့သည် တံခါးကြီးများဖြင့် အလှဆင်ထားပြီး၊ တံခါးတို့သည် တောင်ပံနှစ်ဖက်ကို ဖြန့်ထားသော ဂရုဍာကဲ့သို့ ထင်မြင်ရသည်။ တံခါးကြီးများနှင့် အထပ်မြင့် မဟာအိမ်အဆောက်အဦးများစွာက မြို့၏ ဂုဏ်ရောင်ကို တိုးပွားစေ하였다။ မိုးတိမ်အစုအဝေးကဲ့သို့ မည်းမှောင်ထူထပ်၍ မန္ဒရတောင်ကဲ့သို့ မြင့်မားသော ဂိုပုရတံခါးမြင့်များက လေးဘက်လုံးမှ ကာကွယ်ထားသဖြင့် ထိုမြို့သည် အလွန်လုံခြုံစွာ တည်ရှိနေ하였다။»

Verse 33

विविधैरपि निर्विद्धिः शस्त्रोपेतै: सुसंवृतैः: । शक्तिभिश्षावृतं तद्धि द्विजिद्वैरिव पन्नगै:

ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် လုံခြုံအောင် ပြုထားသည်ကို သိမှတ်လော့—အကာအရံကောင်းကောင်းဖြင့် ပိတ်ကာထားပြီး လက်နက်များဖြင့် ပြည့်စုံသည်။ ထိုခံတပ်ကို သံဖြင့်လုပ်သော လှံတံများနှင့် ပစ်လက်နက်များက ဝိုင်းရံထား၍၊ နှစ်လျှာရှိသော မြွေကဲ့သို့ ထင်မြင်ရသည်။ ထိုပြင်ဆင်မှုတို့ကြောင့် မြို့၏ကာကွယ်ရေးသည် ခိုင်မာစွာ တည်တံ့နေ하였다။»

Verse 34

तल्पैश्नाभ्यासिकैर्युक्ते शुशुभे योधरक्षितम्‌ । तीक्ष्णाडकुशशतघ्नीभिर्यन्त्रजालैश्व शोभितम्‌

ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «ထိုမြို့သည် အလွန်တောက်ပလှပ하였다—လက်နက်ပညာ လေ့ကျင့်ရာ အမြင့်မားသော စင်မြင့်များနှင့် လေ့ကျင့်ကွင်းများစွာ ပါရှိပြီး၊ ကျွမ်းကျင်သော စစ်သည်များက ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နေ하였다။ ထို့ပြင် စစ်ယန္တရားအစုအဝေးများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်—ထက်မြက်သော အင်ကူရှ (ချွန်လှံ/ဘားချာ) များ၊ ‘သတဂ္ဃနီ’ ဟုခေါ်သော ပစ်လက်နက်များနှင့် အခြား ချိတ်ဆက်ထားသော ယန္တရားကွန်ယက်များ။ ၎င်း၏ အလှသည် စည်းကမ်းတကျ ပြင်ဆင်ထားမှုနှင့် သတိပြုကာကွယ်မှု၌ တည်ရှိသည်။»

Verse 35

आयसैश्व महाचक्रै: शुशुभे तत्‌ पुरोत्तमम्‌ सुविभक्तमहारथ्यं देवताबाधवर्जितम्‌

ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «ထိုအထူးကောင်းမြတ်သော မြို့သည် သံဖြင့်လုပ်သော မဟာဘီးကြီးများဖြင့် တောက်ပလှပ하였다။ မင်းလမ်းမကြီးများသည် ကျယ်ဝန်း၍ စနစ်တကျ ခွဲခြားစီမံထားသဖြင့် သွားလာမှုသည် အစီအစဉ်တကျ ဖြစ်သည်။ ထိုမြို့အတွင်း၌ နတ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ကပ်ဘေးအနိမ့်အမြင့်၏ အရိပ်အယောင်တောင် မရှိ—မှန်ကန်သော စည်းကမ်းနှင့် မင်္ဂလာကာကွယ်မှုအောက်တွင် တည်သော နိုင်ငံတော်ဟု ထင်ရှားစေသည်။»

Verse 36

विरोचमान विविधीै: पाण्डुरैर्भवनोत्तमै: । तत्‌ त्रिविष्टपसंकाशमिन्द्रप्रस्थं व्यरोचत,अनेक प्रकारके श्रेष्ठ एवं शुभ्र सदनोंसे शोभित वह नगर स्वर्गलोकके समान प्रकाशित हो रहा था। उसका नाम था इन्द्रप्रस्थ

အမျိုးမျိုးသော ထူးမြတ်၍ ဖြူဖွေးတောက်ပသည့် အိမ်အဆောက်အဦးကောင်းများဖြင့် အလှဆင်ထားသော ထိုမြို့သည် သုံးဆယ့်သုံးနတ်တို့၏ ကောင်းကင်ကမ္ဘာကဲ့သို့ တောက်ပစွာ ထင်ရှားနေ하였다။ ထိုမြို့၏ အမည်မှာ အိန္ဒြပရಸ್ಥ (Indraprastha) ဖြစ်သည်။

Verse 37

मेघवृन्दमिवाकाशे विद्ध॑ विद्युत्समावृतम्‌ । तत्र रम्ये शिवे देशो कौरव्यस्य निवेशनम्‌

ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «အိန္ဒြပရಸ್ಥ၏ သာယာ၍ မင်္ဂလာပြည့်ဝသော ဒေသ၌ ကౌရဝတို့၏ နေရာတည်ရာ—ယုဓိဋ္ဌိရ မဟာရာဇာ၏ တင့်တယ်လှသော နန်းတော်—ကောင်းကင်ပေါ်ရှိ မိုးတိမ်အစုကြီးကို လျှပ်စီးအလင်းရောင်က လွှမ်းခြုံ၍ လှိုင်းလှိုင်းတောက်ပသကဲ့သို့ တောက်ပနေ하였다»။

Verse 38

शुशुभे धनसम्पूर्ण धनाध्यक्षक्षयोपमम्‌ । तत्रागच्छन्‌ द्विजा राजन्‌ सर्ववेदविदां वरा:

ထိုနန်းတော်သည် ဥစ္စာဓနဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ဥစ္စာ၏ အရှင် ကုဗေရ၏ နေရာတည်ရာနှင့် တူသကဲ့သို့ တောက်ပနေ하였다။ အို မင်းကြီး၊ ဝေဒအားလုံးကို သိမြင်သူတို့အနက် အထွတ်အမြတ်ဖြစ်သော ဗြာဟ္မဏများသည် ထိုမြို့၌ နေထိုင်ရန် လာရောက်ကြ၏။ စကားပုံစံနှင့် ပညာရပ်မျိုးစုံ၌ ကျွမ်းကျင်သူတို့သည် ထိုနေရာ၌ နေထိုင်ရခြင်းကို သာယာကြည်နူးကြပြီး၊ ဥစ္စာရှာဖွေရန် ရည်ရွယ်သော ကုန်သည်များလည်း အရပ်မျိုးစုံမှ လာရောက်ကြ၏။

Verse 39

निवासं रोचयन्ति सम सर्वभाषाविदस्तथा | वणिजजश्चाययुस्तत्र नानादिग्भ्यो धनार्थिन:

ဘာသာစကားအားလုံးကို သိမြင်သူ ပညာရှိတို့သည် ထိုနေရာကို နေထိုင်ရန် သာယာလှပသော အိမ်ရာဟု ထင်မြင်ကြ၏။ ကုန်သည်များလည်း အရပ်မျိုးစုံမှ ဥစ္စာရှာဖွေရန် လာရောက်ကြ၏။

Verse 40

सर्वशिल्पविदस्तत्र वासायाभ्यागमंस्तदा । उद्यानानि च रम्याणि नगरस्य समन्ततः

ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «ထိုအခါ လက်ရာပညာ အမျိုးမျိုးကို ကျွမ်းကျင်သော လက်မှုပညာရှင်တို့လည်း နေထိုင်ရန် လာရောက်ကြ၏။ ထို့ပြင် မြို့ပတ်လည်တွင် သာယာလှပသော ဥယျာဉ်များ ရှိနေ하였다»။

Verse 41

आम्रैराम्रातकैर्नीपैरशोकैश्षम्पकैस्तथा । पुन्नागैर्नागपुष्पैश्न लकुचै: पनसैस्तथा

ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «ထိုဒေသသည် သာယာလှပသော သစ်ပင်များဖြင့် အလှဆင်ထား၏—သရက်၊ ဟော့ဂ်ပလမ် (hog-plum)၊ ကဒမ္ဗ၊ အရှိုက၊ ချမ္ပက၊ ပုန္နာဂ၊ နာဂပုဿပ၊ လကူစ နှင့် ပိန္နဲ—ပန်းများဖြင့် ပြည့်ဝ၍ အသီးအလေးကြောင့် ကိုင်းညွှတ်နေကြ၏»။

Verse 42

शालतालतमालैश्व बकुलैश्व सकेतकै: । मनोहर: सुपुष्पैश्न फलभारावनामितै:

ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «အဲဒီနေရာမှာ သာလာ၊ တာလာ၊ တမာလာ သစ်ပင်များနှင့်အတူ ဘကူလာ၊ ကေတက သစ်ပင်များလည်း ရှိ၍၊ လှပသည့်ပန်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ အသီးအလေးချိန်ကြောင့် ကိုင်းခက်များက နိမ့်ကျကွေးညွတ်နေကြသည်။» ထိုဖော်ပြချက်သည် မင်္ဂလာကောင်းမွန်၍ အသက်ရှင်စေသော ပတ်ဝန်းကျင်ကို ရည်ညွှန်းကာ၊ သဘာဝအတွင်းရှိ ဓမ္မညီညွတ်မှုက သုစရိုက်သူတို့ကို ထောက်ပံ့ကာကွယ်ပေးနေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။

Verse 43

प्राचीनामलकैलों प्रैरड्कोलै श्व सुपुष्पितै: । जम्बूभि: पाटलाभिश्न कुब्जकैरतिमुक्तकै:

ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «ထိုဥယျာဉ်များသည် ရှေးဟောင်း အာမလက သစ်ပင်များ၊ ပန်းပွင့်လှပစွာ ဖူးပွင့်နေသော အင်္ကိုလ သစ်ပင်များ၊ ဂျမ္ဗူနှင့် ပါဋလာ သစ်ပင်များ၊ ကုဗ္ဇက သစ်ပင်များနှင့် အတိမုတ္တက နွယ်ပင်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။ အသီးနှင့်ပန်းတို့ အမြဲတမ်းပြည့်ဝကာ၊ မရေတွက်နိုင်သော ငှက်ပေါင်းများစွာ၏ အမျိုးမျိုးသော အသံများဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ထိုနေရာ၏ အလှကို ပိုမိုတိုးပွားစေသည်။»

Verse 44

करवीरै: पारिजातैरन्यैश्व विविधैर्रमै: । नित्यपुष्पफलोपेतैन्ननाद्विजगणायुतै:

ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်– «ထိုချိုမြိန်သော တောအုပ်များသည် ကရဝီရ (karavīra) နှင့် ပါရိဇာတ (pārijāta) သစ်ပင်များအပြင် အခြား ချစ်ဖွယ်ကောင်းသော အမျိုးမျိုးသော သစ်ပင်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး၊ ပန်းနှင့်အသီးတို့ အမြဲတမ်းပြည့်ဝနေသည်။ မရေတွက်နိုင်သော ငှက်အုပ်များကလည်း အသံတုန်လှုပ်စေသည့် အော်ဟစ်သံများဖြင့် ထိုနေရာကို ပြည့်နှက်စေသည်။»

Verse 45

मत्तबर्हिणसंघुष्टकोकिलैश्न सदामदै: । गृहैरादर्शविमलैरविंविधैश्व लतागृहै:

ထိုနေရာတွင် မူးယစ်သကဲ့သို့ ရွှင်လန်းနေသော မယူးရ (ဒေါင်း) များ၏ ကေကာရဝသံနှင့် အမြဲတမ်း မူးမောသကဲ့သို့ သီဆိုနေသော ကိုကီလ (ကူကူ) များ၏ သံလွင်သံမြည်တို့က မပြတ်တမ်း ပဲ့တင်ထပ်လျက်ရှိသည်။ ထိုဥယျာဉ်များအတွင်း မှန်ကဲ့သို့ ကြည်လင်သန့်ရှင်းသော ကစားရုံများနှင့် အမျိုးမျိုးသော လတာမဏ္ဍပ (နွယ်ပင်မဏ္ဍပ) များကိုလည်း တည်ဆောက်ထားသည်။

Verse 46

मनोहरैश्ित्रगृहैस्तथाजगतिपर्वतै: । वापीभिविविधाभिशक्ष पूर्णाभि: परमाम्भसा

ဝါယုဒေဝက ဥယျာဉ်များ၏ အလှကို ဖော်ပြသည်– အဲဒီဥယျာဉ်များသည် လှပသော ပန်းချီအလှဆင် အိမ်တော်များနှင့် မင်းတို့ အပန်းဖြေခရီးအတွက် မြေပြင်ပေါ်တွင် ဖန်တီးတည်ဆောက်ထားသော အတုတောင်တန်းများကြောင့် ပိုမိုတင့်တယ်လာသည်။ ထို့ပြင် အရည်အသွေးကောင်းမွန်သော ရေဖြင့် အပြည့်အဝဖြည့်ထားသည့် အမျိုးမျိုးသော ရေကန်အဆင့်ဆင်း (stepwells) များကလည်း အလှကို တိုးစေသည်။ ပဒ္မ (padma) နှင့် ဥတ္ပလ (utpala) ကြာပန်းရနံ့ဖြင့် မွှေးကြိုင်သော ရေကန်များတွင် ဟံသာ၊ ကာရဏ္ဍဝ နှင့် စက္ကရဝါက စသည့် ရေငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် စနစ်တကျ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး—သဘာဝနှင့် လူ့လက်ရာတို့ ပဋိပက္ခအတွက် မဟုတ်ဘဲ ငြိမ်းချမ်းစွာ ခံစားရန်အတွက် ညီညွတ်စွာ ပေါင်းစည်းနေကြောင်း ပြသသည်။

Verse 47

सरोभिरतिरम्यैश्व पद्मोत्पलसुगन्धिभि: । हंसकारण्डवयुतैश्व॒क्रवाकोपशोभितै:

ဝါယုက ပြောသည်– «ထိုဥယျာဉ်တို့သည် ကြာပန်းနှင့် အပြာကြာပန်း၏ အနံ့သင်းပျံ့လွင့်သော အလွန်ချစ်ဖွယ်ကောင်းသည့် ရေကန်များကြောင့် ပိုမိုလှပတင့်တယ်လာ하였다။ ထိုရေကန်များတွင် ဟင်္သာများ၊ ကာရဏ္ဍဝ ငှက်များ လာရောက်နေထိုင်ကြပြီး၊ စက္ကရဝါက ငှက်များကလည်း အလှတိုးစေ하였다»။

Verse 48

रम्याश्न विविधास्तत्र पुष्करिण्यो वनावृता: । तडागानि च रम्याणि बृहन्ति सुबहूनि च,वहाँ वनसे घिरी हुई भाँति-भाँतिकी रमणीय पुष्करिणियाँ और सुरम्य एवं विशाल बहुसंख्यक तड़ाग बड़े सुन्दर जान पड़ते थे

ဝါယုက ပြောသည်– «ထိုနေရာ၌ တောအုပ်များက ဝိုင်းရံထားသော လှပသည့် ကြာကန်မျိုးစုံ အများအပြားရှိပြီး၊ ရေကန်ကြီးများလည်း များစွာရှိသည်—ချစ်ဖွယ်ကောင်း၍ ကျယ်ဝန်းကြီးမားကာ အလွန်လှပသကဲ့သို့ ထင်ရှားသည်»။

Verse 49

(चातुर्वर्ण्यसमाकीर्ण मान्यै: शिल्पिभिरावृतम्‌ । उपयोगसमर्थश्व सर्वद्रव्यै: समावृतम्‌ ।।

ဝါယုက ပြောသည်– «ထိုမြို့သည် လူမှုအဆင့်လေးမျိုးရှိသူတို့ဖြင့် ထူထပ်စွာ ပြည့်နှက်နေပြီး၊ ဂုဏ်သရေရှိသော လက်မှုပညာရှင်များကလည်း ဝန်းရံနေ하였다။ အသုံးအဆောင်နှင့် ပျော်ရွှင်ခံစားရန် သင့်တော်သော ပစ္စည်းအားလုံးဖြင့် ပြည့်စုံ၏။ သာသနာတော်မူသော လူကောင်းလူမြတ်တို့သည် အမြဲရှိနေပြီး၊ မရေတွက်နိုင်သော ယောက်ျားမိန်းမတို့က မြို့၏ တင့်တယ်မှုကို တိုးစေ하였다။ စိတ်ထက်သန်သော ဆင်များနှင့် နွားအုပ်များ များပြားသကဲ့သို့၊ ကုလားအုတ်၊ မြည်း၊ ဆိတ်တို့လည်း ရှိနေ하였다။ ဝိශ්ဝကರ್ಮန်က တည်ဆောက်သော ထိုမြို့သို့ သာသနာရှင်များနှင့် သီလရှိသူများ အမြဲလာရောက်ကြသဖြင့်၊ အိန္ဒြပရಸ್ಥသည် ကောင်းကင်ဘုံကဲ့သို့ တောက်ပလှပ하였다။ အို မင်းကြီး၊ ကုန္တီ၏ သား ယုဓိဋ္ဌိရ—ပေါ်ရဝတို့၏ အရှင်—သည် ဝေဒပညာကျွမ်းကျင်သော ဗြာဟ္မဏများအား မင်္ဂလာကိစ္စများ ဆောင်ရွက်စေပြီး၊ ဒွိုင်ပါယန ဗျာသကို ရှေ့တန်းတင်ကာ၊ ဓောမ്യ၏ ခွင့်ပြုချက်အတိုင်း ညီအစ်ကိုများနှင့် ကေရှဝတို့နှင့်အတူ လာရောက်하였다။ တိုရဏတံခါးနှင့် တံခါးသုံးဆယ့်နှစ်ပေါက်ပါသော အလွန်တင့်တယ်သည့် ဝင်ပေါက်သို့ ချဉ်းကပ်ကာ၊ တောက်ပသော မင်းသည် ဝဓ္ဓမာန ဟု ခေါ်သော မြို့တံခါးမှ ဝင်ရောက်하였다။ ခွံသံနှင့် ဒုန္ဒုဘိသံတို့ အလွန်ကျယ်လောင်စွာ မြည်ဟည်းပြီး၊ ဗြာဟ္မဏ ထောင်ပေါင်းများက «အောင်ပွဲ!» ဟု ကြွေးကြော်하였다။ မုနိများ၊ သီချင်းဆိုသူများ၊ မာဂဓများနှင့် ချီးမွမ်းသူများက မင်းကို ချီးကျူးကြ하였다။ မင်းသည် ဆင်ပေါ်စီး၍ မင်းလမ်းကို ဖြတ်ကာ မင်္ဂလာအခမ်းအနား စီစဉ်ထားသော အကောင်းဆုံး အိမ်တော်သို့ ဝင်ရောက်하였다။ ထိုနေရာတွင် အမျိုးမျိုးသော ဂုဏ်ပြုမှုများဖြင့် ချီးမြှောက်ခံရပြီး၊ ယုဓိဋ္ဌိရသည် ကေရှဝနှင့်အတူ ဗြာဟ္မဏအကြီးအကဲများကို အစဉ်လိုက် ပူဇော်하였다။ ထို့နောက် မရေတွက်နိုင်သော ယောက်ျားမိန်းမတို့ဖြင့် တင့်တယ်သော နိုင်ငံနှင့် မြို့သည် နွားဓနဖြင့် ပြည့်စုံလာပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး အကျိုးတိုးတက်မှုသည် နေ့စဉ်တိုးပွားလာ하였다။ ကုသိုလ်ရှိသူများဖြင့် ပြည့်နှက်သော ထိုကြီးမားသည့် နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ပाण्डဝတို့၏ ပျော်ရွှင်မှုသည် အစဉ်တိုးပွားလာ하였다»။

Verse 50

तत्र भीष्मेण राज्ञा च धर्मप्रणयने कृते । पाण्डवा: समपद्यन्त खाण्डवप्रस्थवासिन:

ထိုနေရာ၌ ဘီရှ္မနှင့် မင်း (ဓృతရာෂ္ဌရ) တို့က ဓမ္မအတိုင်း တရားမျှတသော သဘောတူညီချက်ကို ချမှတ်ပြီးနောက် ပाण्डဝတို့သည် ခာဏ္ဍဝပရಸ್ಥ၌ နေထိုင်လာကြ하였다။

Verse 51

पञ्चभिस्तैर्महेष्वासैरिन्द्रकल्पै: समन्वितम्‌ । शुशुभे तत्‌ पुरश्रेष्ठ नागैभोगवर्ी यथा

အင်္ဒြနှင့်တူသော အင်အားရှိသည့် မဟာဓနုရှင် ပाण्डဝငါးဦးကို ရရှိသဖြင့် ထိုအကောင်းဆုံးမြို့ အိန္ဒြပရಸ್ಥသည် နာဂများဖြင့် တင့်တယ်သော ဘောဂဝတီ နာဂနဂရကဲ့သို့ အလွန်တောက်ပလှပလာ하였다။

Verse 52

(ततस्तु विश्वकर्माणं पूजयित्वा विसृज्य च । द्वैपायनं च सम्पूज्य विसृज्य च नराधिप । वार्ष्णेयमब्रवीद्‌ राजा गन्तुकामं कृतक्षणम्‌ ।।

Vaiśampāyana said: After honoring Viśvakarman and dismissing him, and likewise honoring Dvaipāyana (Vyāsa) and taking leave of him, the king addressed Vārṣṇeya (Kṛṣṇa), who was ready to depart at the appointed time. Yudhiṣṭhira said: “O blameless descendant of the Vṛṣṇis, by your grace I have obtained the kingdom. By your favor, O hero, this once desolate and hard-to-defend land has become a prosperous realm. By your compassion we have been established upon the royal seat. O Mādhava, even at the final hour you are the refuge of the Pāṇḍavas. You are our mother and father and our very deity; we scarcely know Pāṇḍu as our father. Knowing what must be done, please cause us to do what is right. Whatever is truly desired for the Pāṇḍavas—grant your consent for that.” Śrī Vāyudeva said: “O fortunate one, by your own power and as the fruit of your own dharma you have obtained the kingdom. How could the ancestral and paternal kingdom not come to you, O lord? The sons of Dhṛtarāṣṭra are of wicked conduct—what can they do to the Pāṇḍavas? Rule the earth as you deem fit, and always bear the yoke of dharma. In brief, this is the instruction: honor and serve the brāhmaṇas. Today, the illustrious Nārada will come swiftly; receive him with respect, heed his words, and carry out his direction.” Vaiśampāyana said: Having spoken thus, Janārdana bowed to Kuntī and, in gentle words, said, “I shall depart; salutations to you.” Kuntī said: “O Keśava, the suffering I endured upon reaching the house of lac (the lac-palace) was not known even to my noble father Kuntibhoja, O sinless one. With you as my protector, O Govinda, I have crossed a far greater ocean of sorrow. You are the protector of the unprotected, especially of the poor and afflicted. At the sight of you, all my sorrows are calmed. Remember these Pāṇḍavas, O great-minded one—for by your mindful care they live.” Vaiśampāyana said: Saying, “I will do so,” Vāsudeva took leave, bowed to his paternal aunt, and resolved to depart with his attendants. After settling that city, the heroic Keśava, together with Rāma (Balarāma), went to Dvāravatī with the Pāṇḍavas’ permission.

Verse 206

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि विदुरागमनराज्यलम्भपर्वणि पुरनिर्माणे षडधिकद्धिशततमो<ध्याय:

Thus ends the 206th chapter of the Ādi Parva of the Śrī Mahābhārata, within the section concerning Vidura’s arrival and the attainment of kingship, specifically the episode on the construction of the city. This closing formula marks the completion of a narrative unit, emphasizing orderly transmission of history and the ethical framing of political legitimacy and state-building.

Verse 256

अर्ध राज्यस्य सम्प्राप्य खाण्डवप्रस्थमाविश । वहाँ रहते समय कोई तुम्हें बाधा नहीं दे सकता; क्योंकि जैसे वज्रधारी इन्द्र देवताओंकी रक्षा करते हैं