Adhyaya 151
बक-राक्षसस्य आह्वानम् तथा वृक्षयुद्धम् (Summons of Baka and the Tree-Weapon Engagement)
Upa-parva: Bakavadha (Baka-vadha Upākhyāna) — within Ādi Parva
Vaiśaṃpāyana narrates Bhīmasena’s approach to the rākṣasa’s forest with the prepared food-offering. Reaching the locale, Bhīma calls the rākṣasa by name while consuming the provisions, functioning as deliberate provocation and signal of readiness. The rākṣasa arrives enraged, verbally asserting entitlement to the food and threatening lethal retaliation. Bhīma maintains composure, ignores the intimidation, and continues eating despite physical blows from behind, emphasizing psychological dominance and tactical patience. Escalation follows: the rākṣasa uproots and hurls trees; Bhīma intercepts and counters, producing a destructive ‘tree-weapon’ exchange that devastates the woodland setting. The rākṣasa then attempts close grappling; both exert force, causing the ground to tremble and large trees to be crushed. Observing the rākṣasa weakening, Bhīma transitions to decisive immobilization—pinning with knee pressure, controlling the neck and waist—and intensifies force until blood issues from the rākṣasa’s mouth, indicating severe injury and imminent neutralization. The chapter’s thematic lesson centers on measured escalation: restraint until the objective (protection) requires conclusive action.
Chapter Arc: The forest still smolders with the memory of treachery, and the Pandavas—spent, hidden, and hunted—must yet keep Kunti alive; Bhima, like a storm given human form, sets out to fetch water. → Bhima’s speed turns the woodland into a trembling corridor: wind-like rush, creepers torn aside, flowering and fruiting trees shaken and broken as he forces a path. The urgency is doubled—Kunti’s exhaustion and the fear of discovery near the city’s edge. → Returning, Bhima bears his delicate mother on his back across uneven riverbanks and rough ground, his wrath kindling into a vow against Duryodhana—an oath-shaped thunder that turns survival into a future reckoning. → He lays Kunti down to rest, watches over his sleeping brothers, and chooses vigilance over sleep, calculating that the city is near and danger nearer still. → With Kunti and the brothers asleep, Bhima keeps solitary watch—one wakeful guardian between the fugitives and the unseen net of Hastinapura.
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २९ श्लोक मिलाकर कुल ५५ श्लोक हैं) अपन का छा | अत-४#-#कात पजञज्चाशर्दाधिकशततमोब् ध्याय: माता कुन्तीके लिये भीमसेनका जल ले आना
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏—အို ဇနမေဇယမင်း၊ ဘီမစေန မောင်းနှင်သကဲ့သို့ ရှေ့သို့ လှမ်းသွားရာ၌၊ သူ၏ အလွန်ကြီးမားသော အရှိန်ကြောင့် တောအုပ်တစ်ခုလုံးသည် သစ်ပင်နှင့် ကိုင်းခက်များပါလျက် လှုပ်ယမ်းကာ လှည့်ဝဲနေသကဲ့သို့ ထင်မြင်ရလေ၏။
Verse 2
जड्घावातो ववौ चास्य शुचिशुक्रागमे यथा । आवर्जितलतावक्ष मार्ग चक्रे महाबल:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏—ဂျေဋ္ဌနှင့် အာရှာဍ္ဍ လအကူးအပြောင်းကာလ၌ လေပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ်သကဲ့သို့၊ သူ၏ ခြေထောက်များကို အားပြင်းပြင်း လှုပ်ရှားသည့် အရှိန်ကြောင့်လည်း လေပြင်းတစ်ခု ထလာသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ မဟာဗလ ဘီမသည် သွားလေရာရာ၌ လျှောက်လမ်းကို လိမ္မာပင်နှင့် သစ်ပင်တို့ကို နင်းချေကာ မြေပြင်နှင့် တန်းတူအောင် ဖိနှိပ်၍ ဖောက်လုပ်လေ၏။
Verse 3
स मृदनन् पुष्यितांश्वैव फलितांश्व वनस्पतीन् | अवरुज्य ययौ गुल्मान् पथस्तस्य समीपजान्,उनके मार्गके निकट जो फल और फूलोंसे लदे हुए वनस्पति एवं गुल्म आदि होते, उन्हें तोड़कर वे पैरोंसे रौंदते जाते थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏—သူသွားရာလမ်းအနီး၌ ပန်းပွင့်နှင့် အသီးအနှံများ ပြည့်နှက်နေသော သစ်ပင်တို့ကိုလည်း နင်းချေကာ၊ ချိုးဖျက်လျက် လမ်းဘေးနီးကပ်စွာ ပေါက်နေသော ချုံပင်တို့ကိုပါ ကြိတ်ချေသွားလေ၏။
Verse 4
स रोषित इव क्ुद्धो वने भज्जन् महाद्रुमान् । त्रिप्रखुतमद: शुष्मी षष्टिवर्षी मतड़राट्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏—သုံးမျိုးသော မဒရည် စီးကျနေသည့် အင်အားကြီးမားသော ဆင်ဘုရင်တစ်ကောင်၊ အသက် ခြောက်ဆယ်ရှိ၍ ဒေါသထွက်သကဲ့သို့ တောထဲဝင်ကာ သစ်ပင်ကြီးကြီးများကို ချိုးဖျက်သွားသကဲ့သို့၊ ထိုနည်းတူ တောက်ပသော ဘီမစေနသည်လည်း ထိုတောအုပ်၌ သစ်ပင်မဟာကြီးများကို လဲကျစေကာ ရှေ့သို့ တိုးတက်သွားလေ၏။
Verse 5
गच्छतस्तस्य वेगेन ताक्ष्यमारुतरंहस: । भीमस्य पाणए्जुपुत्राणां मूर्च्छेव समजायत,गरुड़ और वायुके समान तीव्र गतिवाले भीमसेनके चलते समय उनके (महान) वेगसे अन्य पाण्जुपुत्रोंको मूर्च्छा-सी आ जाती थी
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ဂရုဍကဲ့သို့လျင်မြန်၍ လေကဲ့သို့ပြင်းထန်သော ဘီမသည် မဟာအရှိန်ဖြင့် ခရီးဆက်သွားသော်၊ ပဏ္ဍု၏ အခြားသားတော်တို့သည် ထိုခြေလှမ်း၏ အင်အားကို မလိုက်မီ မခံနိုင်သဖြင့် မူးဝေသလို ဖြစ်ကုန်၏။
Verse 6
असकृच्चापि संतीर्य दूरपारं भुजप्लवै: | पथि प्रच्छन्नमासेदुर्धार्तराष्ट्रभयात् तदा
သူတို့သည် မြစ်ရေစီးကြောင်းကျယ်ဝန်း၍ အဝေးတစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်ရန်ခက်သောနေရာများကို လက်နှစ်ဖက်ကို လှေကဲ့သို့အသုံးပြုကာ အကြိမ်ကြိမ်ကူးဖြတ်ကြ၏။ ထိုအခါ ဒ္ဓာရ္တရာရှ္ဍရတို့၏ အန္တရာယ်ကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် ပဏ္ဍဝတို့သည် လမ်းခရီးတစ်လျှောက် လျှို့ဝှက်ရာနေရာများသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြ၏။
Verse 7
कृच्छेण मातरं चैव सुकुमारी यशस्विनीम् । अवहत् स तु पृष्ठेन रोधस्तु विषमेषु च,भीमसेन अपनी सुकुमारी एवं यशस्विनी माता कुन्तीको पीठपर बिठाकर नदीके ऊँचे- नीचे कगारोंपर बड़ी कठिनाईसे ले जाते थे
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– သူသည် အလွန်ခက်ခဲစွာ မိခင်တော်—နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ ဂုဏ်သတင်းကျော်ကြားသော ကုန္တီ—ကို ကျောပေါ်တင်ဆောင်ကာ မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက် မြေပြင်မညီညာ၍ အမြင့်အနိမ့်ရှိသောနေရာများကို ဂရုတစိုက် လမ်းပြ၍ ခေါ်ဆောင်သွား၏။
Verse 8
अगमच्च वनोद्देशमल्पमूलफलोदकम् | क्र्रपक्षिम॒गं घोरं सायाह्ले भरतर्षभ
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ညနေချိန်နီးလာသော်၊ အို ဘာရတဝంశ၏ အထွဋ်အမြတ်ရေ၊ သူတို့သည် အမြစ်၊ အသီးနှင့် ရေ အလွန်ရှားပါးသော ကြောက်မက်ဖွယ် တောအပိုင်းတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိကြ၏။ ထိုနေရာတွင် ရက်စက်သော ငှက်များနှင့် သားရဲများ နေထိုင်ကြ၏။
Verse 9
घोरा समभवत् संध्या दारुणा मृगपक्षिण: । अप्रकाशा दिश: सर्वा वातैरासन्ननार्तवै:
ထိုဆည်းဆာသည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ ရက်စက်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏။ ထိုနေရာတွင် ရက်စက်သော သားရဲနှင့် ငှက်တို့ နေထိုင်ကြ၏။ ရာသီမဟုတ်ဘဲ ပြင်းထန်သော လေများတိုက်ခတ်သဖြင့် အရပ်မျက်နှာအားလုံးသည် ဖုန်မှုန့်ဖုံးလွှမ်းကာ မှောင်မိုက်လာ၏။
Verse 10
शीर्णपर्णफलै राजन् बहुगुल्मक्षुपैर्ट्रमै: । भग्नावभग्नभूयिष्ठैर्ननाद्रुमसमाकुलै:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက မိန့်ဆိုသည်– «အို မဟာရာဇာ၊ တောအုပ်သည် ကျွတ်ကျသွားသော ရွက်နှင့် အသီးတို့ဖြင့် ပြန့်ကျဲနေ၏။ လေပြင်းတက်လာသဖြင့် သစ်ပင်ကြီးငယ်များနှင့်အတူ ချုံပင်၊ ပင်ပေါက်၊ လျှောပင်တို့သည် အောက်သို့ကွေးညွတ်ကာ ကျိုးပဲ့သွားကြ၏။ တစ်နေရာရာတွင်လည်း တံတားကဲ့သို့ ကျိုးပြီး၊ တစ်နေရာရာတွင်လည်း တစ်ဝက်ကျိုးနေသော တံတောင်များကြောင့် တောအုပ်တစ်ခုလုံးသည် ကျိုးပဲ့သစ်ပင်များ၏ ရောယှက်အစုအဝေးဖြစ်လာ၏။ ထိုအလှုပ်အရှားအတွင်း ငှက်တို့၏ အော်သံများက ပဲ့တင်ထပ်လျက်၊ အလားတူ အမှောင်သည် အရပ်အနှံ့သို့ ပျံ့နှံ့လာသကဲ့သို့ ဖြစ်၏»။
Verse 11
ते श्रमेण च कौरव्यास्तृष्णया च प्रपीडिता: । नाशवनुवंस्तदा गन्तुं निद्रया च प्रवृद्धया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက မိန့်ဆိုသည်– «ကူရုဝంశသားများဖြစ်သော ပाण्डဝတို့သည် အလွန်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် ရေငတ်ခြင်းတို့ကြောင့် ထိုအခါ ဆက်လက်မသွားနိုင်တော့ကြ၏။ ပင်ပန်းမှုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အိပ်ငိုက်ခြင်းကလည်း အလွန်တက်လာသဖြင့် သူတို့သည် အားမရှိတော့ဘဲ ရပ်နားကြ၏»။
Verse 12
न्यविशन्त हि ते सर्वे निरास्वादे महावने । ततस्तृषापरिकलान्ता कुन्ती पुत्रानथाब्रवीत्,तब उन सबने उस नीरस विशाल जंगलमें डेरा डाल दिया। तत्पश्चात् प्याससे पीड़ित कुन्तीदेवी अपने पुत्रोंसे बोली--
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက မိန့်ဆိုသည်– «သူတို့အားလုံးသည် အရသာမရှိသကဲ့သို့ ခြောက်သွေ့ကြမ်းတမ်းသော တောကြီးထဲတွင် ရပ်နား၍ စခန်းချကြ၏။ ထို့နောက် ရေငတ်ခြင်းကြောင့် အလွန်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေသော ကုန္တီသည် မိမိ၏ သားတို့အား ခေါ်၍ ပြောဆိုလေ၏»။
Verse 13
माता सती पाण्डवानां पज्चानां मध्यत:ः स्थिता । तृष्णया हि परीतास्मि पुत्रान् भूशमथाब्रवीत्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက မိန့်ဆိုသည်– «သူမသည် ပाण्डဝငါးဦး၏ မိခင်ဖြစ်၍ သူတို့အလယ်တွင် ရပ်နေသော်လည်း ရေငတ်ခြင်းက သူမကို ပြင်းထန်စွာ နှိပ်စက်နေ၏။ ထိုလိုအပ်ချက်ကြောင့် ကုန္တီသည် သားတို့အား ထပ်တလဲလဲ၊ အလေးအနက်ဖြင့် မိမိ၏ဒုက္ခကို ပြောကြားလေ၏»။
Verse 14
तच्छुत्वा भीमसेनस्य मातृस्नेहात् प्रजल्पितम् । कारुण्येन मनस्तप्तं गमनायोपचक्रमे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက မိန့်ဆိုသည်– «မိခင်၏ မေတ္တာဝတ္တရားဖြင့် ပြောသော ထိုစကားကို ကြားသော် ဘီမစೇန၏ နှလုံးသားသည် ကရုဏာဖြင့် ပြည့်လျှံ၍ အတွင်း၌ ပူလောင်လာ၏။ ထိုခဏချင်းပင် သူသည် ကိုယ်တိုင် (ရေယူရန်) ထွက်သွားဖို့ ပြင်ဆင်လေ၏»။
Verse 15
ततो भीमो वन घोर प्रविश्य विजनं महत् | न्यग्रोधं विपुलच्छायं रमणीयं ददर्श ह,उस समय भीमने उस विशाल, निर्जन एवं भयंकर वनमें प्रवेश करके एक बहुत सुन्दर और विस्तृत छायावाला बरगदका पेड़ देखा
ထို့နောက် ဘီမသည် ကျယ်ဝန်း၍ လူသူကင်းမဲ့ကာ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော တောအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး၊ အရိပ်အာဝါသ ကျယ်ပြန့်လှသော ညဂ္ရောဓ (ဗညန်) ပင်တစ်ပင်ကို လှပစွာ တွေ့မြင်လေ၏—တောရိုင်းအလယ်၌ ငြိမ်းချမ်းရာ အနားယူစရာတစ်ခုကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏။
Verse 16
तत्र निक्षिप्य तान् सर्वानुवाच भरतर्षभ: । पानीयं मृगयामीह विश्रमध्वमिति प्रभो,राजन! भरतवंशियोंमें श्रेष्ठ भीमसेनने उन सबको वहीं बिठाकर कहा--“आपलोग यहाँ विश्राम करें, तबतक मैं पानीका पता लगाता हूँ
ထိုနေရာ၌ ဘီမစೇန—ဘာရတဝంశ၏ အထွဋ်အမြတ်—သည် သူတို့အားလုံးကို ထိုင်စေပြီး ပြောလေ၏—“အရှင်၊ မင်းမြတ်ကြီး၊ ဤနေရာ၌ ခဏနားကြပါ။ အ meanwhile ငါသည် သောက်ရေကို ရှာဖွေသွားမည်” ဟု။
Verse 17
एते रुवन्ति मधुरं सारसा जलचारिण: । ध्रुवमत्र जलस्थानं महच्येति मतिर्मम,'ये जलचर सारस पक्षी बड़ी मीठी बोली बोल रहे हैं; (अतः) यहाँ (पासमें) अवश्य कोई महान् जलाशय होगा--ऐसा मेरा विश्वास है”
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောလေ၏—“ရေထဲတွင် နေထိုင်သော စာရသ (ကြိုးငှက်) တို့သည် ချိုမြိန်စွာ အော်ဟစ်နေကြ၏။ ထိုကြောင့် ဤအနီး၌ ကြီးမားသော ရေကန်တစ်ခု ရှိမည်မှာ သေချာသည်—ဤသည်ကား ငါ၏ ယုံကြည်ချက်ပင်” ဟု။
Verse 18
अनुज्ञातः स गच्छेति क्षात्रा ज्येष्देन भारत । जगाम तत्र यत्र सम सारसा जलचारिण:
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောလေ၏—“အို ဘာရတ၊ အကြီးဆုံးအစ်ကို က္ෂတ္တရိယ ယုဓိဋ္ဌိရက ‘သွား’ ဟု ခွင့်ပြုသဖြင့်၊ ဘီမစೇနသည် ချက်ချင်း ထွက်ခွာလေ၏။ ခွင့်ရပြီးနောက် သူသည် ရေတွင်နေသော စာရသ ငှက်တို့ ကလော်ကလော် အော်ဟစ်နေသည့် ထိုနေရာသို့ တိုက်ရိုက် သွားလေ၏” ဟု။
Verse 19
स तत्र पीत्वा पानीयं स्नात्वा च भरतर्षभ । तेषामर्थे च जग्राह भ्रातृणां भ्रातृवत्सल: । उत्तरीयेण पानीयमानयामास भारत
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောလေ၏—“အို ဘာရတတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ အထွဋ်အမြတ်ဖြစ်သော ဘီမသည် ထိုနေရာ၌ ရေသောက်၍ ရေချိုးပြီးနောက်၊ ညီအစ်ကိုတို့ကို ချစ်မြတ်နိုးသူဖြစ်သဖြင့် သူတို့အတွက်လည်း ရေကိုယူကာ အပေါ်ဝတ် (ဥတ္တရီယ) ဖြင့် ထုပ်ပိုး၍ ပြန်လည် သယ်ဆောင်လာလေ၏” ဟု။
Verse 20
गव्यूतिमात्रादागत्य त्वरितो मातरं प्रति । शोकदुःखपरीतात्मा नि:शश्वासोरगो यथा
ဂဗျူတိတစ်ခုခန့်အကွာမှ ရောက်လာပြီးနောက် သူသည် မိခင်ထံသို့ အလျင်အမြန် ပြေးသွား하였다။ သူ၏အတွင်းစိတ်သည် ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် ဒုက္ခကြောင့် လုံးဝဖုံးလွှမ်းနေပြီး မြွေကဲ့သို့ ရှည်လျား၍ လေးလံသော အသက်ရှူသံများကို ဆွဲယူလျက်—ဖြစ်ပျက်ခဲ့သမျှ၏ ဓမ္မအလေးချိန်နှင့် မိခင်၏အကာအကွယ်၊ အကြံဉာဏ်ကို အရေးတကြီး ရှာဖွေရန်လိုအပ်မှုကို ထင်ဟပ်စေ하였다။
Verse 21
स सुप्तां मातरं दृष्टवा क्षातृश्च वसुधातले । भृशं शोकपरीतात्मा विललाप वृकोदर:,माता और भाइयोंको धरतीपर सोया देख भीमसेन मन-ही-मन अत्यन्त शोकसे संतप्त हो गये और इस प्रकार विलाप करने लगे---
မိခင်သည် မြေပြင်ပေါ်တွင် အိပ်ပျော်နေသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ညီအစ်ကိုများလည်း ထိုနည်းတူ အိပ်ပျော်နေသည်ကိုလည်းကောင်း မြင်သောအခါ ဘီမ—ဝೃကိုဒရ—သည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် လုံးဝလွှမ်းမိုးခံရ하였다။ စိတ်နှလုံးကို ဒုက္ခက တင်းကျပ်စွာ ဖမ်းဆုပ်သဖြင့် သူသည် ငိုကြွေးလျက် လွမ်းဆွတ်ညည်းတွားကာ မိသားစု၏ အကူအညီမဲ့မှုနှင့် အန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်ရသော သားတစ်ယောက်၊ အစ်ကိုတစ်ယောက်၏ ဓမ္မဆိုင်ရာ နာကျင်မှုကို ထုတ်ဖော်하였다။
Verse 22
अत: कष्टतरं कि नु द्रष्टव्यं हि भविष्यति । यत् पश्यामि महीसुप्तान् 20% सुमन्दभाक्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—“ဤအရာထက် ပို၍ နာကျင်စရာ မြင်ကွင်းတစ်ခု ရှိနိုင်ပါမည်လော။ ငါသည် ညီအစ်ကိုတို့ကို မြေပြင်အလွတ်ပေါ်တွင် အိပ်ပျော်နေသည်ကို မြင်နေရသည်—အို၊ ငါသည် အလွန်အမင်း ကံဆိုးသူပင်” ဟု။ ဤစာကြောင်းသည် ထိုက်တန်သော ဂုဏ်သိက္ခာ၏ ပြောင်းပြန်လှန်မှုအပေါ် ဓမ္မဆိုင်ရာ တုန်လှုပ်မှုကို ဖော်ပြသည်—ကာကွယ်ရမည့်၊ ဂုဏ်ပြုရမည့်သူတို့က ဒုက္ခသို့ ကျရောက်လာသဖြင့် ကံကြမ္မာနှင့် လောကီလုံခြုံမှု၏ မတည်မြဲမှုကို ညည်းတွားစေသည်။
Verse 23
शयनेषु पराघ्येषु ये पुरा वारणावते । नाधिजग्मुस्तदा निद्रां तेडद्य सुप्ता महीतले
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—“ယခင်က ဝါရဏာဝတ၌ အဖိုးတန်အိပ်ရာများပေါ်တွင်တောင် အိပ်မပျော်နိုင်ခဲ့သော ထိုသူတို့ပင် ယနေ့တွင် မြေပြင်အလွတ်ပေါ်၌ အိပ်ပျော်နေကြသည်” ဟု။
Verse 24
स्वसारं वसुदेवस्य शत्रुसड्घावमर्दिन: । कुन्तिराजसुतां कुन्तीं सर्वलक्षणपूजिताम्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—“ကွန်တီသည် ဝစုဒေဝ၏ ညီမဖြစ်ပြီး ကွန်တိဘောဇ မင်း၏ သမီးဖြစ်သည်။ မင်္ဂလာလက္ခဏာ အပြည့်အစုံကြောင့် အမြဲတမ်း ဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်ခံရသူဖြစ်၍ ရန်သူအစုအဝေးကို ချေမှုန်းနိုင်သော သူရဲကောင်းများနှင့် ဆက်နွယ်နေသူလည်း ဖြစ်သည်” ဟု။
Verse 25
स््नुषां विचित्रवीर्यस्य भार्या पाण्डोर्महात्मन: । तथैव चास्मज्जननीं पुण्डरीकोदरप्रभाम्
ဝိုင်သမ္ပာယနက ဆိုသည်– «သူမသည် ဝိစိတြဝီရျ၏ ချွေးမဖြစ်၍ မဟာအတ္မ ပာဏ္ဍု၏ ဓမ္မတရားနှင့်ညီသော ဇနီးဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သူမသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ မိခင်တော်လည်းဖြစ်ပြီး ကြာပန်း၏ အတွင်းပိုင်းတောက်ပမှုကဲ့သို့ ရောင်လင်းတော်မူ၏»။
Verse 26
सुकुमारतरामेनां महारहशयनोचिताम् | शयानां पश्यताद्येह पृथिव्यामतथोचिताम्
ဝိုင်သမ္ပာယနက ဆိုသည်– «ယနေ့ ဤနေရာတွင် ကြည့်လော့—အလွန်နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ တန်ဖိုးကြီးမြတ်သော အိပ်ရာတော်နှင့်သာ ထိုက်တန်သူမသည်၊ သူမနှင့် မသင့်လျော်သော မြေပြင်ပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေသည်။ ရန်သူအစုအဝေးကို ဖျက်ဆီးနိုင်သော ဝသုဒေဝ၏ နှမတော်၊ ကုန္တီဘောဇ မင်း၏ သမီးတော်၊ မင်္ဂလာလက္ခဏာများကြောင့် အမြဲဂုဏ်ပြုခံရသူ၊ ဝိစိတြဝီရျ မင်း၏ ချွေးမဖြစ်၍ မဟာအတ္မ ပာဏ္ဍု၏ ဓမ္မဇနီးဖြစ်သူ၊ ကျွန်ုပ်တို့ကဲ့သို့ သားတော်များကို မွေးဖွားပေးသူ၊ ကြာပန်း၏ အတွင်းနှလုံးကဲ့သို့ တောက်ပသူ—အဲဒီ ကုန္တီတော်မယ်သည် ယခု မြေပြင်ပေါ်တွင် အိပ်နေသည်ကို မြင်ရသည်။ ဤကဲ့သို့သော အခြေအနေသည် သူမနှင့် မထိုက်တန်ပါ»။
Verse 27
धर्मादिन्द्राच्च वाताच्च सुषुवे या सुतानिमान् | सेयं भूमौ परिश्रान्ता शेते प्रासादशायिनी
ဓမ္မ၊ အိန္ဒြာ၊ ဝါယုတို့ကြောင့် ဤသားတော်များကို မွေးဖွားခဲ့သော သူမ—နန်းတော်၌ အိပ်စက်လေ့ရှိသည့် မဟာမိဖုရား ကုန္တီသည်—ယနေ့ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ မြေပြင်ပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေ၏။
Verse 28
कि नु दुःखतरं शक्यं मया द्रष्टमत: परम् | यो5हमद्य नरव्याप्रान् सुप्तान् पश्यामि भूतले,“इससे बढ़कर दुःख मैं और कया देख सकता हूँ जबकि अपने नरश्रेष्ठ भाइयोंको आज मुझे धरतीपर सोते देखना पड़ रहा है
ဝိုင်သမ္ပာယနက ဆိုသည်– «ဤထက်ပို၍ ဝမ်းနည်းဖွယ်ရာကို ငါ ဘာကို မြင်နိုင်မည်နည်း။ ယနေ့ ငါသည် လူတို့အထဲတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးဖြစ်သော ငါ့ညီအစ်ကိုတို့ကို မြေပြင်ပေါ်တွင် အိပ်နေသည်ကို မြင်ရသည်»။
Verse 29
त्रिषु लोकेषु यो राज्यं धर्मनित्यो$र्हते नृप: । सो<यं भूमौ परिश्रान्तः शेते प्राकृतवत् कथम्
ဝိုင်သမ္ပာယနက ဆိုသည်– «ဓမ္မတရား၌ အမြဲတည်ကြည်၍ လောကသုံးပါး၏ အာဏာကိုပင် ထိုက်တန်သော ဤမင်းသည်၊ ယခု ဘာကြောင့် မြေပြင်ပေါ်တွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ သာမန်လူကဲ့သို့ လဲလျောင်းနေသနည်း»။
Verse 30
अयं नीलाम्बुदश्यामो नरेष्वप्रतिमो<र्जुन: । शेते प्राकृतववद् भूमौ ततो दुःखतरं नु किम्
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «မိုးတိမ်မည်းညိုကဲ့သို့ အရောင်မည်းညို၍ လူတို့အနက် မတူမယှဉ်နိုင်သော အာర్జုနသည် ယခု သာမန်လူကဲ့သို့ မြေပြင်ဗလာပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေ၏။ ဤထက်ကြီးမားသော ဝမ်းနည်းမှု မည်သို့ရှိနိုင်မည်နည်း?»
Verse 31
अश्रिनाविव देवानां याविमौ रूपसम्पदा । तौ प्राकृतवदद्येमौ प्रसुप्ती धरणीतले
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ဤနှစ်ဦးသည် ရုပ်ရည်အလှနှင့် ကိုယ်အင်္ဂါပြည့်စုံမှုကြောင့် နတ်တို့အနက် အရှွင်နီညီအစ်ကိုများကဲ့သို့ ထင်မြင်ရသူများပင် ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့ ဤနေရာတွင် သာမန်လူကဲ့သို့ မြေပြင်ဗလာပေါ်၌ အိပ်ပျော်လျက် လဲလျောင်းနေကြ၏»။
Verse 32
ज्ञातयो यस्य नैव स्युर्विषमा: कुलपांसना: । स जीवेत सुखं लोके ग्रामद्रुम इवैकज:
မိမိ၏ ဆွေမျိုးသားချင်းတို့သည် မ偏မယှဉ်၊ မတရားမဖြစ်ဘဲ မျိုးရိုးနာမည်ကို မညစ်ညမ်းစေသောသူအတွက်၊ ထိုသူသည် လောက၌ ပျော်ရွှင်စွာ အသက်ရှင်နိုင်သည်—ရွာထဲ၌ တစ်ပင်တည်း ရပ်တည်နေသော သစ်ပင်ကဲ့သို့။
Verse 33
एको वृक्षो हि यो ग्रामे भवेत् पर्णफलान्वित: । चैत्यो भवति निर्ज्ञातिरर्चनीय: सुपूजित:
ရွာတစ်ရွာတွင် ရွက်နှင့် ပန်းသီးဖွယ် (ပန်း၊ သီး) ပြည့်စုံသော သစ်ပင်တစ်ပင်တည်း ရှိလျှင်၊ အမျိုးတူသစ်ပင်များ မရှိသော်လည်း ထိုသစ်ပင်ကို ချိုင်တျ (သစ်ပင်နတ်) ဟု သတ်မှတ်ကာ အလွန်အမင်း ရိုသေဘုရားပူဇော်ကြ၏။
Verse 34
येषां च बहव: शूरा ज्ञातयो धर्ममाश्रिता: । ते जीवन्ति सुखं लोके भवन्ति च निरामया:,“जिनके बहुत-से शूरवीर भाई-बन्धु धर्म-परायण होते हैं, वे भी संसारमें नीरोग रहते और सुखसे जीते हैं
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– သတ္တိရှိသော ဆွေမျိုးများ များစွာရှိ၍ ဓမ္မကို အားကိုးကာ ဓမ္မအတိုင်း နေထိုင်သူတို့သည် လောက၌ ပျော်ရွှင်စွာ အသက်ရှင်ကြပြီး ရောဂါကင်းစင်ကြ၏။
Verse 35
बलवन्न्त: समृद्धार्था मित्रबान्धवनन्दना: । जीवन्त्यन्योन्यमाश्रित्य ट्रमा: काननजा इव
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– အင်အားကြီး၍ အရင်းအမြစ်ကြွယ်ဝကာ မိတ်ဆွေများနှင့် ဆွေမျိုးသားချင်းတို့ကို ပျော်ရွှင်စေသူတို့သည် အချင်းချင်းအပေါ် မီခိုအားထား၍ အသက်ရှင်ကြသည်။ ထိုသည်ကား တောထဲ၌ ပေါက်ဖွားသော သစ်ပင်များကဲ့သို့ အပြန်အလှန် ထောက်ပံ့မှုကြောင့် ရပ်တည်ကြီးထွားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
Verse 36
वयं तु धृतराष्ट्रेण सपुत्रेण दुरात्मना । विवासिता न दग्धाश्व॒ कथंचिद् दैवसंश्रयात्
သို့ရာတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည်—စိတ်ယုတ်မာသော ဓృతရာෂ္ဌရနှင့် သူ၏သားများက အိမ်မှနှင်ထုတ်ခဲ့ကြပြီး မီးရှို့သတ်ရန်လည်း ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း—မီးမလောင်ဘဲ၊ ကံကြမ္မာကို အားကိုး၍ တစ်နည်းနည်းဖြင့် အသက်ရှင်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။
Verse 37
तस्मान्मुक्ता वयं दाहादिमं वृक्षमुपाश्रिता: । कां दिशं प्रतिपत्स्यम: प्राप्ता: क्लेशमनुत्तमम्
ထို့ကြောင့် မီးလောင်မှုမှ လွတ်မြောက်လာသော ယခုအခါ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤသစ်ပင်အောက်၌ ခိုလှုံနေကြသည်။ သို့သော် မည်သည့်ဦးတည်ရာသို့ သွားရမည်ကို မသိကြ။ များလွန်းသော ဒုက္ခဆင်းရဲထဲသို့ ကျရောက်လာကြပြီ။
Verse 38
सकामो भव दुर्बुद्धे धार्तराष्ट्राल्पदर्शन । नूनं देवा: प्रसन्नास्ते नानुज्ञां मे युधिष्ठिर:
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ကျေနပ်လော့၊ စိတ်ယုတ်မာသူ—အမြင်တိုသော ဓာတ်တရာရှ္ဌရသား ဒုရျောဓနာ! သေချာသည်၊ နတ်တို့သည် သင့်အပေါ် ပျော်ရွှင်ကြ၏။ အကြောင်းမူကား ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရသည် သင့်ကို သတ်ရန် ငါ့အား ခွင့်မပြုသေးသောကြောင့်ပင်။ ထို့ကြောင့် သင်သည် ယခုထိ အသက်ရှင်နေသေးသည်»။
Verse 39
प्रयच्छति वधे तुभ्यं तेन जीवसि दुर्मते । नन्वद्य त्वां सहामात्यं सकर्णानुजसौबलम्
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «သင့်ကို သတ်ရန် ခွင့်မပေးသောကြောင့်ပင် သင်အသက်ရှင်နေသည်၊ စိတ်ယုတ်မာသူ။ အမှန်ပင် ယနေ့ ငါသည် သင့်ကို—သင့်အမတ်များနှင့်တကွ၊ ကර්ဏနှင့်တကွ၊ သင့်ညီငယ်နှင့်တကွ၊ ရှကునိနှင့်တကွ—သေမင်းထံ ပို့နိုင်သည်»။
Verse 40
गत्वा क्रोधसमाविष्ट: प्रेषयिष्ये यमक्षयम् | कि नु शक्यं मया कर्तु यत् ते न क्रुध्यते नृप:
Overcome with anger, he thought, “I could go and send him to Yama’s imperishable realm. Yet what can I do, when the king does not grow wrathful toward you?” The passage frames Bhīma’s fury as checked by Yudhiṣṭhira’s dharmic restraint: even when vengeance seems within reach, the righteous ruler refuses to authorize a killing driven by rage, and thus the violent impulse is held back by ethical kingship and self-control.
Verse 41
धर्मात्मा पाण्डवश्रेष्ठ: पापाचार युधिष्ठिर: । एवमुक््त्वा महाबाहु: क्रोधसंदीप्तमानस:
Vaiśampāyana said: “Yudhiṣṭhira, the foremost of the Pāṇḍavas, is righteous by nature—yet (in this moment) he is spoken of as one whose conduct is sinful (for restraining rightful punishment).” Having spoken thus, the mighty-armed Bhīma, his mind inflamed with anger, continued to burn inwardly. He condemned Duryodhana as foolish and short-sighted, declaring that Duryodhana’s wish had been fulfilled only because Yudhiṣṭhira would not permit his killing. Bhīma insisted he could, even now, send Duryodhana to Yama’s realm together with his counselors, Karṇa, his younger brothers, and Śakuni—yet he was held back by Yudhiṣṭhira’s refusal to rage against him. Saying this, Bhīma, seething within and rubbing his hands, sighed long in helplessness; like a fire whose flames have been smothered, he looked again at his brothers lying on the ground, sleeping calmly like ordinary men.
Verse 42
करं करेण निष्पिष्य नि:श्वसन् दीनमानस: । पुनर्दीनमना भूत्वा शान्तार्चिरिव पावक:
Grinding one hand against the other, he sighed, his heart weighed down with dejection. Then, becoming downcast again—like a fire whose flames have subsided—he turned his gaze back toward his brothers lying on the ground. The ethical tension is clear: fierce power and the impulse to punish are restrained by the king’s commitment to dharma, so anger is forced inward rather than released as violence.
Verse 43
भ्रातृन् महीतले सुप्तानवैक्षत वृकोदर: । विश्वस्तानिव संविष्टान् पृथग्जनसमानिव
Vaiśampāyana said: Vṛkodara (Bhīma) looked upon his brothers lying asleep on the ground—resting as though in perfect trust, like ordinary people. The scene underscores a moral tension: even when righteous anger surges, restraint is demanded by dharma and by Yudhiṣṭhira’s refusal to sanction vengeance. Bhīma’s fury is checked by the ethical authority of his elder brother, while the sleeping brothers embody vulnerable innocence amid looming conflict.
Verse 44
नातिदूरेण नगरं वनादस्माद्धि लक्षये | जागर्तव्ये स्वपन्तीमे हन्त जागर्म्यहं स्वयम्
Vaiśampāyana said: “Not far from this forest, I can make out a city. At a time when one ought to keep watch, my brothers are asleep. Very well—I'll keep vigil myself.” Resolving thus, Bhīmasena stayed awake, intending that once their fatigue had passed and they awoke, they would then drink water—an act of protective responsibility and self-restraint in a moment of vulnerability.
Verse 45
पास्यन्तीमे जल पश्चात् प्रतिबुद्धा जितक्लमा: । इति भीमो व्यवस्यैव जजागार स्वयं तदा
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– «ဤညီအစ်ကိုတို့သည် နောက်မှပင် ရေသောက်ကြလိမ့်မည်။ နိုးထလာ၍ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု ပျောက်ကင်းသွားသောအခါမှ» ဟု။ ထိုသို့ ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက် ဘီမသည် ထိုအချိန်၌ ကိုယ်တိုင်ပင် မအိပ်ဘဲ စောင့်ကြည့်နေခဲ့သည်—ကိုယ့်အနားယူမှုထက် အခြားသူတို့၏ လုံခြုံရေးကို ဦးစားပေး၍။
Verse 150
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि जतुगृहपर्वणि भीमजलाहरणे पजञ्चाशदधिकशततमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သရီ မဟာဘာရတ» ၏ အာဒီပရဝ၌—လက်အိမ် (လက်ကာအိမ်) ဖြစ်ရပ်နှင့် သက်ဆိုင်သော အပိုင်းအတွင်း—ဘီမ၏ ရေခပ်ယူခြင်းကို အဓိကထားသော အခန်း တစ်ရာငါးဆယ် ပြီးဆုံး၏။ ဤကော်လိုဖွန်သည် ဇာတ်ပိုင်းတစ်ခု၏ အဆုံးကို မှတ်သားကာ၊ လှည့်စားမှုအလယ်၌ ပဏ္ဍဝတို့၏ အန္တရာယ်၊ သတိဝီရိယနှင့် ရှင်သန်မှုတို့ကို ဆက်စပ်သည့် သီလဓမ္မလမ်းကြောင်းကြီးအတွင်း၌ ဤဖြစ်ရပ်ကို တည်နေရာချထားသည်။
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns when to shift from restraint to decisive force: Bhīma must balance controlled patience (to avoid rash escalation) with the duty to neutralize a coercive threat endangering a community.
Capability entails responsibility: strength is portrayed as ethically meaningful when governed by composure, strategic timing, and the aim of restoring safety rather than pursuing impulsive retaliation.
No explicit phalaśruti appears in the provided verses; the chapter functions primarily as narrative-ethical illustration within the wider Ādi Parva arc rather than as a self-contained merit statement.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.