Adhyaya 41
On Untimely Death and the Explanation of Pleasure and Pain, Gain and Loss (Vṛṣotsarga and Preta-Uddhāra Rites)
Preta Kalpa ၏ လက်တွေ့ညွှန်ကြားချက်ကို ဆက်လက်ဖော်ပြ၍ ဗိဿနုသည် ဂရုဍအား vṛṣotsarga ကို အချိန်ကန့်သတ် စည်းကမ်းတကျ ဆောင်ရွက်ရသော ကုသိုလ်ကမ္မအဖြစ် သင်ကြားသည်။ ကောင်းမွန်သော လဆန်းလပြည့်နေ့များတွင် အထူးသဖြင့် Kārttika လပြည့်နေ့တွင် ပြုလုပ်သင့်သည်။ Nāndīmukha နှင့် မင်္ဂလာဆန်သော śrāddha ဖြင့် စတင်ကာ ရေကန်၊ ရေတွင်း၊ နွားခြံ စသည့် သင့်လျော်ရာနေရာတွင် အဂ္နိကို တည်ထောင်ပြီး မင်္ဂလာပွဲပုံစံအတိုင်း မန္တရဖတ်သော brāhmaṇa များနှင့် အစဉ်လိုက် homa ကို ဆောင်ရွက်သည်။ āghāra၊ ājya အပိုင်းများ၊ မျက်စိကောင်းချီး အဟုတိ၊ အင်္ဂတေဝတား (Agni မှ Yama အထိ) အဟုတိ၊ piṣṭaka အဟုတိနှင့် sviṣṭikṛt ဖြင့် ပြီးစီးခြင်းတို့ကို ဖော်ပြပြီး Vyāhṛti-homa နှင့် Prājāpatya ပရాయశ္စိတ္တကိုလည်း ထည့်သွင်းသည်။ saṃstrava ကို သောက်ပြီး praṇītā ရေကို လွှတ်ကာ dakṣiṇā ပေးပြီး Rudra-mantra ကို ဂျပ်ကာ မောက္ခသို့ အထောက်အကူဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် preta-uddhāra နှင့် ဆက်စပ်၍ အရောင်တစ်မျိုးတည်း နွားထီးနှင့် Vaitaraṇī ဖြတ်ကူးရန် နွားကို ရေချိုးအလှဆင်ကာ တည်ထောင်ပြီး tarpaṇa ပြုလုပ်၊ brāhmaṇa များကို ကျွေးမွေးကာ samuddiṣṭa နောက် ekoddiṣṭa śrāddha ကို ပြီးစီးစေသည်။ နိဂုံးတွင် ၁၂ ရက်အပြီးမှ လစဉ်ကမ္မများထိ ဆက်လက်ပြုလုပ်ရန် ချိတ်ဆက်ကာ သေဆုံးပြီးနောက် တာဝန်မှ ဘိုးဘွားထိန်းသိမ်းမှုသို့ တိုးချဲ့ထားသည်။
Shlokas
Verse 1
ऽपमृत्यौ सुखदुः खलाभालाभनिरूपणं नाम चत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः श्रीविष्णुरुवाच / वृषोत्सर्गं प्रकुर्वीत विधिपूर्वं खगेश्वर / कार्तिकादिषु मासेषु पौर्णमास्यां शुभे दिने
အခန်း ၄၁ ကို «အချိန်မတိုင်မီ သေဆုံးခြင်းနှင့် ပျော်ရွှင်မှု–ဒုက္ခ၊ အမြတ်–အရှုံးကို ရှင်းလင်းဖော်ပြခြင်း» ဟု ခေါ်သည်။ သီဝိဿဏုဘုရား မိန့်တော်မူသည်– ငှက်တို့၏ အရှင် ဂရုဍာရေ၊ ကာတိကာ (Kārtika) စသည့် လများတွင် ကောင်းမြတ်သောနေ့၊ အထူးသဖြင့် ပေါ်ဏိမာ (လပြည့်) နေ့၌ နည်းလမ်းတကျ နွားထီးလွှတ်ပူဇော်ပွဲ (vṛṣotsarga) ကို ပြုလုပ်သင့်သည်။
Verse 2
विवाहोत्सर्जनं श्राद्धं नान्दीमुखमुपक्रमेत् / कुर्याद्भुवश्च संस्कारानग्निस्थापनमेव च
မင်္ဂလာဆောင်ပွဲ (နှင့် အခြား မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ) အခါတွင် ပြုလုပ်သော śrāddha ဖြင့် Nāndīmukha ပူဇော်ပွဲကို စတင်သင့်သည်။ ထို့ပြင် မြေပြင်ပေါ်တွင် သန့်ရှင်းရေး saṃskāra များကို ပြုလုပ်ကာ သာသနာ့မီး (အဂ္နိ) ကိုလည်း တည်ထောင်ရမည်။
Verse 3
वाप्यां कूपे गवां गोष्ठे स्थाप्याग्निं विधिवत्ततः / विवाहविधिना सर्वं कुर्याद्ब्राह्मणवाचनम्
ကန်အနီး၊ ရေတွင်းအနီး သို့မဟုတ် နွားခြံအတွင်း၌ စည်းကမ်းတကျ သာသနာ့မီးကို တည်ထောင်ရမည်။ ထို့နောက် မင်္ဂလာဆောင်ပွဲ၏ နည်းလမ်းအတိုင်း အရာအားလုံးကို ဆောင်ရွက်စေကာ ဘြာဟ္မဏများက သတ်မှတ်မန်တရားများကို ရွတ်ဖတ်စေသင့်သည်။
Verse 4
पात्रासादनं श्रपणमुपयमनकुशादिकम् / पुर्युक्षणान्ते होमं च कर्या द्वै ब्राह्मणेन तु
ပူဇော်ပစ္စည်းအိုးခွက်များကို ပြင်ဆင်စီစဉ်၍ အလှူအတန်းအတွက် ချက်ပြုတ်ကာ upayamana နှင့် kuśa မြက် စသည့် အရာများကို စုဆောင်းရမည်။ သန့်စင်ရေဖျန်းပွဲ (puryukṣaṇa) ပြီးဆုံးသည့်အခါ မီးပူဇော် (homa) ကို ဘြာဟ္မဏ နှစ်ဦးဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 5
आघारावाज्यभागौ च चक्षुषी च प्रदा पयेत् / प्रथमे ऽहरिति मन्त्रेण होतव्याश्च षडाहुतीः (तयः)
ပထမဦးစွာ āghāra အလှူနှင့် ājya-bhāga (ဃီအပိုင်း) များကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် မျက်စိမြင်ကောင်းခြင်းအတွက် အလှူနှစ်ခုပေးရမည်။ ပထမအခမ်းအနားတွင် «ahar…» ဟု စသော မန္တရားဖြင့် မီးထဲသို့ အလှူခြောက်ကြိမ် ထည့်ပူဇော်ရမည်။
Verse 6
आघारावाज्यभागौ तु पायसेनाङ्गदेवताः / अग्नये रुद्राय शर्वाय पशुपतये उग्राय शिवाय / भवाय महादेवायेशानाय यमाय च
အာဃာရနှင့် ဂhee (အာဇျ) ပူဇော်အပိုင်းများကို နို့ဆန်ချို (ပာယသ) နှင့်အတူ ကိုယ်အင်္ဂါအုပ်စိုးသည့် ဒေဝတာများ—အဂ္နိ၊ ရုဒ္ဒရ၊ ရှာရဝ၊ ပရှုပတိ၊ ဥဂ္ဂရ၊ ရှိဝ၊ ဘဝ၊ မဟာဒေဝ၊ ဣရှာန နှင့် ယမ ထံ ပူဇော်ရမည်။
Verse 7
पिष्टकेन सकृद्धोमं पूषागा इति मन्त्रतः / उभयोः स्विष्टिकूद्धोमश्चरुणा पायसेन च
မုန့်မှုန့်ပူဇော် (ပိဋ္ဌက) ဖြင့် «ပူṣာဂါ» ဟူသော မန္တရဖြင့် မီးထဲသို့ တစ်ကြိမ် ဟောမပြုရမည်။ ထို့နောက် ပူဇော်နှစ်မျိုးစလုံးအတွက် စွိဋ္ဌိကෘတ် (ပြီးစီး) ဟောမကို စာရု (ချက်ထားသော ယဇ္ဈဆန်) နှင့် ပာယသ တို့ဖြင့် ပြုရမည်။
Verse 8
प्रथमं व्याहृतिहोमः प्रायश्चित्तं प्रजापतिः / संस्त्रवप्राशनं कुर्यात्प्रणीतापरिमोक्षणम्
ပထမဦးစွာ ဗျာဟෘတိ-ဟောမကို ပြုရမည်။ ပြစ်လွှတ်အဖြစ် ပရာဇာပတျယ ရိတိကိုလည်း ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထို့နောက် သံစတြဝ (ပူဇော်ပြီးကျန်သော သန့်ရှင်းအပိုင်း) ကို စားသုံး၍ နောက်ဆုံးတွင် ပရဏီတာ (သန့်စင်ရေ) ကို ပရိမောက္ခဏ (လွှတ်ချခြင်း) ပြုရမည်။
Verse 9
पवित्रप्रतिपत्तिश्च ब्राह्मणे दक्षैणा ततः / षडङ्गरुद्रजाप्येन प्रोतो मोक्षमवाप्नुयात्
သန့်စင်ဝတ်ပြုမှုကို သင့်လျော်စွာ ခံယူပြီးနောက် ဘြာဟ္မဏတစ်ဦးအား ဒက္ခိဏာ (ဂုဏ်ပြုလက်ဆောင်) ကို ပေးလှူလျက်၊ သတ်မှတ်ထားသကဲ့သို့ ရုဒ္ဒရမန္တရကို ဆဒင်္ဂ (ခြောက်အင်္ဂါ) ဖြင့် ဂျပ်သူသည် မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) ကို ရရှိမည်။
Verse 10
एकवर्णं वृषञ्चैव सकृद्वत्सतरीं खग / स्नापयित्वा ततः कुर्यात्सर्वालङ्कारभूषितम्
အို ခဂ (ဂရုဍ) ရေ—အရောင်တစ်မျိုးတည်းရှိသော နွားထီးတစ်ကောင်နှင့် ဝိုင်တရာဏီကို ကူးဖြတ်စေသော နွားမကို တစ်ကြိမ် ရေချိုးပေးပြီးနောက်၊ အလှဆင်ပစ္စည်း အမျိုးမျိုးဖြင့် အပြည့်အဝ တန်ဆာဆင်ရမည်။
Verse 11
प्रतिष्ठाप्य च तद्युग्मं प्रेतो मोक्षमवाप्नुयात् / पुच्छेच तर्पणं कार्यमुच्छ्रिते मन्त्रपूर्वकम् / ब्राह्मणान् भोजयेत्पश्चाद्दक्षिणाभिश्च तोषयेत्
ထိုအရာနှစ်ခုကို ထုံးတမ်းအတိုင်း တည်ထောင်ပြီးနောက် ပရေတာသည် မောက္ခကို ရနိုင်၏။ မြှောက်ထားသော အဆုံးပိုင်း (အမြီးဘက်) တွင် မန္တရနှင့်အတူ တර්ပဏ (ရေဖြင့်ပူဇော်ခြင်း) ကို ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့နောက် ဗြာဟ္မဏများကို အစာကျွေး၍ ဒက္ခိဏာ (လှူဒါန်းခြင်း) ဖြင့် စိတ်ကျေနပ်စေရမည်။
Verse 12
ततः श्राद्धं समुद्दिष्टमेकोद्दिष्टं यथाविधि / जलमन्नं तथा देयं प्रेतोद्धरणहेतवे
ထို့နောက် ညွှန်ကြားထားသည့်အတိုင်း śrāddha ကို ပြုလုပ်ရမည်—ပထမ samuddiṣṭa ကို၊ ထို့နောက် ekoddiṣṭa ကို ထုံးတမ်းအတိုင်း။ ပရေတာကို ကယ်တင်မြှောက်တင်ရန်အတွက် ရေနှင့် အစာကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။
Verse 13
द्वादशाहे ततः कुर्यान्मासेमासे पृथक्पथक् / एवं विधिः समायुक्तः प्रेतमोक्षे करोति हि
ထို့နောက် ဆယ့်နှစ်ရက်ကာလပြီးလျှင် လစဉ်လတိုင်း သီးခြားသီးခြား ထုံးတမ်းအတိုင်း ပြုလုပ်ရမည်။ ဤနည်းလမ်းကို ပြည့်စုံမှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်လျှင် ပရေတာ၏ လွတ်မြောက်ခြင်းကို အမှန်တကယ် ဖြစ်စေသည်။
Frequently Asked Questions
The chapter highlights auspicious calendrical alignment—especially the full moon—so the rite is performed when ritual potency (kāla-viśeṣa) is considered supportive for expiation, gifting, and preta-uddhāra, amplifying the intended merit-transfer and purification.
Samuddiṣṭa addresses the departed within the broader ancestral frame, while ekoddiṣṭa targets the single preta specifically; the ordered performance aligns the offering’s intention (saṅkalpa) from general pitṛ context to focused preta-delivery (uddhāra), paired with water/food offerings to relieve the preta-state.
The text frames the rite as both purificatory and elevatory: expiation removes impediments (doṣa/āśauca residues) and the Vyāhṛtis sacralize the offering-field, thereby making the subsequent gifts, mantras, and śrāddha fit instruments for karmic uplift.