Adhyaya 12

Verse 1

ऊर्ध्वाधोगतिज्ञापकोत्क्रमणद्वारनिरूपणं नामैकादशो ऽध्य्याः श्रीकृष्ण उवाच / एवं ते कथितस्तार्क्ष्य जीवितस्य विनर्णयः / मानुषाणां हितार्थाय प्रेतत्वविनिवृत्तये

«သေချိန်၌ ထွက်ခွာရာတံခါးနှင့် အထက်သို့/အောက်သို့ သွားရာလမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြသော လက္ခဏာများကို ဖော်ပြခြင်း» ဟူသော အခန်း (ယခင်) ဖြစ်၏။ သီရိကృష్ణက မိန့်တော်မူသည်– «ထို့ကြောင့် တာရက္ရှျ (ဂရုဍာ)၊ လူသားတို့၏ အကျိုးအတွက်နှင့် ပရေတ (မငြိမ်သေဝိညာဉ်) ဖြစ်ခြင်းကို ဖယ်ရှားရန်အတွက် အသက်ရှင်မှုဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာကို သင်အား ဤသို့ ရှင်းလင်းပြောကြားပြီးပြီ»။

Verse 2

चतुरशीतिलक्षाणि चतुर्भेदाश्च जन्तवः / अण्डजाः स्वेदजाश्चैव उद्भिज्जाश्च जारायुजाः

သတ္တဝါတို့သည် ၈၄ လက္ခ (၈,၄၀၀,၀၀၀) ဟု ဆိုကြပြီး အမျိုးအစား လေးမျိုးရှိသည်– ဥမှ ပေါက်ဖွားသူ၊ ချွေး/စိုစွတ်မှုမှ ပေါက်ဖွားသူ၊ မြေမှ ပေါက်ထွက်သူ (အပင်များ) နှင့် မိခင်ဝမ်းမှ မွေးဖွားသူ။

Verse 3

एकविंशतिलक्षाणि अण्डजाः परिकीर्तिताः / स्वेदजाश्च तथा प्रोक्ता उद्भिज्जाश्च क्रमेण तु

ဥပဒေတော်၌ ကြေညာထားသည်မှာ ဥမှပေါက်သော သတ္တဝါတို့သည် နှစ်ဆယ့်တစ် လက္ခ ရှိကြသည်။ ထို့အတူ ချွေးမှပေါက်သော သတ္တဝါတို့နှင့် အပင်မှပေါက်ထွက်သော (ဥဒ္ဘိဇ္ဇ) သတ္တဝါတို့ကိုလည်း အစဉ်အလာအတိုင်း ဆိုထားသည်။

Verse 4

जरायुजास्तथा प्रोक्ता मनुष्याद्यास्तथा परे / सर्वेषामेव जन्तूनां मानुषत्वं हि दुर्लभम्

အမြှေးအိမ်မှ (jarāyuja) မွေးဖွားသူတို့ကို လူသားတို့နှင့် အလားတူ သတ္တဝါများဟု ဆိုကြပြီး၊ အခြားအမျိုးအစား သတ္တဝါများလည်း ရှိသည်။ သို့သော် သတ္တဝါအားလုံးအနက် လူ့ဘဝကို ရရှိခြင်းသည် အလွန်ရှားပါးသည်။

Verse 5

पञ्चेन्द्रियनिधानत्वं महापुण्यैरवाप्यते / ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याः शूद्रास्तत्परजातयः

အင်ဒြိယ (အာရုံ) ငါးပါးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းသည် မဟာပုဏ္ဏာကြီးများကြောင့် ရရှိသည်။ ဤအောင်မြင်မှုသည် ဗြာဟ္မဏ၊ ခတ္တရိယ၊ ဝေဿ၊ သုဒ္ဒ နှင့် ဆက်စပ်သော မျိုးရောဇာတိတို့အားလုံးတွင်လည်း ရနိုင်သည်။

Verse 6

रजकश्चर्मकारश्च नटो बुरुड एव च / कैवर्तमेदभिल्लाश्च सप्तैते ह्यन्त्यजाः स्मृताः

အဝတ်လျှော်သမား၊ အရေပြားလုပ်သမား၊ ဇာတ်သမားနှင့် ဘုရုဍ; ထို့ပြင် ကైవရ္တ၊ မေဒ၊ ဘိလ္လတို့—ဤခုနှစ်မျိုးကို အစဉ်အလာအရ ‘အန္တျဇ’ (အနိမ့်ဆုံးအုပ်စု) ဟု မှတ်ယူကြသည်။

Verse 7

म्लेच्छतुम्बविभेदेन जातिभेदास्त्वनेकशः / जन्तूनामेव सर्वेषां जातिभेदाः सहस्रशः

မလေစ္ဆာတို့နှင့် မျိုးနွယ်အုပ်စုအမျိုးမျိုး၏ ခွဲခြားမှုကွာခြားချက်များကြောင့် ဇာတိ (jāti) အလိုက် ကွဲပြားမှုများသည် များစွာ ဖြစ်လာသည်။ အမှန်တကယ် သတ္တဝါအားလုံးတွင် ဇာတိကွဲပြားမှုများသည် ထောင်ချီရှိသည်။

Verse 8

जन्तूनामेव सर्वेषां भेदाश्चैव सहस्रशः / आहारो मैथुनं निद्रा भयं क्रोधस्तथैव च

သတ္တဝါအားလုံးသည် မျိုးကွဲအနန္တရှိသော်လည်း၊ အားလုံးတွင် တူညီသော လှုံ့ဆော်မှုများရှိသည်—အစာ၊ မေထုန (လိင်ဆက်ဆံမှု)၊ အိပ်စက်ခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ နှင့် ဒေါသ။

Verse 9

सर्वेषा मेव जन्तूनां विवेको दुर्लभः परः / एकपादादिरूपेण देहभेदास्त्वनेकशः

သတ္တဝါအားလုံးအနက် အမှန်တကယ် ခွဲခြားသိမြင်သော ဗိဝေကဉာဏ်သည် အလွန်ရှားပါးသည်; ကိုယ်ခန္ဓာပုံစံများမှာ တစ်ခြေရှိသည့်ပုံစံစသဖြင့် မျိုးစုံကွဲပြား၍ အနန္တခွဲခြားမှုရှိသည်။

Verse 10

कृष्णसारो मृगो यत्र धर्मदशः स उच्यते / ब्रह्माद्या देवताः सर्वास्तत्र तिष्ठन्ति सर्वशः

ကృష్ణသာရ (အနက်ရောင် သမင်) ရှိရာအရပ်ကို ဓမ္မ ပြည့်စုံသောနေရာဟု ကြေညာကြသည်; ထိုနေရာ၌ ဘြဟ္မာမှစ၍ နတ်ဒေဝတားအားလုံးသည် အရပ်ရပ်၌ တည်ရှိကြသည်။

Verse 11

भूतानां प्राणिनः श्रेष्ठाः प्राणिनां मतिजीविनः / मतिमत्सु नराः श्रेष्ठा नरेषु ब्राह्मणाः स्मृताः

သတ္တဝါအားလုံးအနက် အသက်ရှိသော သတ္တဝါတို့သည် မြတ်ကြသည်ဟု ဆိုကြ၏; အသက်ရှိသူတို့အနက် ဉာဏ်ဖြင့် အသက်ရှင်သူတို့သည် မြတ်ကြ၏။ ဉာဏ်ရှိသူတို့အနက် လူသည် မြတ်၏; လူတို့အနက် ဘြာဟ္မဏတို့ကို အမြင့်မြတ်ဆုံးဟု မှတ်ယူကြသည်။

Verse 12

मानुष्यं यः समासाद्य स्वर्गमेक्षैकसाधकम् / तयोर्न साधयेदेकं तेनात्मा वञ्चितो ध्रुवम्

လူ့ဘဝကို ရရှိလာခြင်းသည် ကောင်းကင်သုခ (သွဂ္ဂ) နှင့် မောက္ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) နှစ်မျိုးလုံးကို ဆောင်ရွက်နိုင်သောအရာဖြစ်သည်; ထိုနှစ်ခုထဲမှ တစ်ခုတောင် မဆောင်ရွက်နိုင်လျှင် မိမိအတ္တကိုယ်တိုင် အမှန်တကယ် လှည့်ဖြားခံရသည်။

Verse 13

इच्छति शती सहस्रं सहस्री लक्षमीहते कर्तुम् / लक्षाधिपती राज्यं राजापि सकलां धरां लब्धुम्

ဆန္ဒတစ်ရာရှိသူသည် တစ်ထောင်ကိုလိုလား၏။ တစ်ထောင်ရှိသူသည် လက္ခတစ်လက္ခဖြစ်စေလို၍ ကြိုးစား၏။ လက္ခတို့၏အရှင်သည် နိုင်ငံတော်ကိုလိုလား၏၊ ဘုရင်တော်တောင် မြေကြီးတစ်လုံးလုံးကို ရယူလိုလား၏။

Verse 14

चक्रधरो ऽपि सुरत्वं सुरभावे सकलसुरपतिर्भवितुम् / सुरपतिरूर्ध्वगतित्वं तथापि ननिवर्तते तृष्णा

စက်ရကိုင်သူတောင် နတ်ဖြစ်ခြင်းကို ရနိုင်၏။ နတ်သဘောဖြင့် နတ်အပေါင်းတို့၏ အရှင်ဖြစ်နိုင်၏။ နတ်အရှင်ဖြစ်ပြီးနောက်လည်း အထက်ထက်သို့ တက်နိုင်သော်လည်း တဏှာသည် မပြန်လှည့်ဘဲ မဆုံးနိုင်။

Verse 15

तृष्णया चाभिभूतस्तु नरकं प्रतिपद्यते / तृष्णामुक्तास्तु ये केचित्स्वर्गवासं लभन्ति ते

တဏှာက လွှမ်းမိုးထားသူသည် အမှန်တကယ် နရကသို့ ကျရောက်၏။ သို့သော် တဏှာမှ လွတ်မြောက်သူ အနည်းငယ်တို့သည် သုဂတိ၊ ကောင်းကင်ဘုံ၌ နေထိုင်ခွင့် ရကြ၏။

Verse 16

आत्माधीनः पुमांल्लोके सुखी भवति निश्चितम् / शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च तद्गुणाः

မိမိကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သော လူသည် ဤလောက၌ သာယာချမ်းမြေ့မည်ဟု အမှန်တကယ် သေချာ၏။ အသံ၊ ထိတွေ့မှု၊ ရုပ်သဏ္ဌာန်၊ အရသာ၊ အနံ့တို့သည် အာရုံဗိသယ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြစ်ကြ၏။

Verse 17

तथा च विषयाधीनो दुः खी भवति निश्चितम्

ထို့ကြောင့် အာရုံဗိသယတို့အပေါ် မူတည်နေသူသည် အမှန်တကယ် ဒုက္ခရောက်မည်ဟု သေချာ၏။

Verse 18

कुरङ्गमताङ्गपतङ्गभृङ्गमीना हताः पञ्चभिरेव पञ्च / एकः प्रमादी स कथं न हन्यते यः सेवते पञ्चभिरेव पञ्च

သမင်၊ ဆင်၊ မီးပိုး၊ ပျား၊ ငါး—ဤငါးမျိုးသည် အာရုံငါးပါးထဲမှ တစ်ပါးတည်းကြောင့်ပင် ပျက်စီးကြရ၏။ ထို့ကြောင့် အာရုံငါးပါးလုံးကို တပြိုင်နက်တည်း လိုက်စားသော မမေ့မလျော့သူသည် မပျက်စီးဘဲ မည်သို့ရှိနိုင်မည်နည်း။

Verse 19

पितृमातृमयो बाल्ये यौवने दयितामयः / पुत्रपौत्रमयश्चान्ते मूढो नात्ममयः क्वचित्

ကလေးဘဝ၌ ဖခင်မိခင်၌ စိတ်ကပ်လျက်၊ လူငယ်ဘဝ၌ ချစ်သူ၌ စိတ်ကပ်လျက်၊ နောက်ဆုံး၌ သားမြေး၌ စိတ်ကပ်လျက်ရှိ၏။ မောဟဖြစ်သူသည် မည်သည့်အခါမျှ အတ္တ (မိမိအတွင်းရှိ အတ္မာ) ထဲ၌ မကပ်နိုင်။

Verse 20

लोहदारुमयैः पाशैः पुमान्बद्धो विमुच्यते / पुत्रदारमयैः पाशैर्नैव बद्धो विमुच्यते

သံနှင့် သစ်ဖြင့် ပြုလုပ်သော ချည်နှောင်ကြိုးများဖြင့် ချည်နှောင်ခံရသော ယောက်ျားသည် လွတ်မြောက်နိုင်၏။ သို့သော် သားသမီးနှင့် ဇနီးဖြင့် ပြုလုပ်သော ကြိုးကွင်းများဖြင့် ချည်နှောင်ခံရသူသည် လုံးဝ မလွတ်မြောက်နိုင်။

Verse 21

एकः करोति पापानि फलं भुङ्क्ते महाजनः / भोक्तारो विप्रयुज्यन्ते कर्ता दोषेण लिप्यते

တစ်ယောက်က ပာပကံကို ပြုလုပ်သော်လည်း အကျိုးဆက်ကို မကြာခဏ လူအများက ခံစားရတတ်၏။ အကျိုးကို ခံစားသူတို့သည် ခွဲခွာသွားကြသော်လည်း၊ ပြုလုပ်သူတစ်ယောက်တည်းသာ အပြစ်အညစ်ဖြင့် လိမ်းကပ်နေ၏။

Verse 22

को ऽपि मृत्युं न जयति बालो वृद्धो युवापि वा / सुखदुः खादिको वापि पुनरायाति याति च

ကလေးဖြစ်စေ၊ အိုမင်းသူဖြစ်စေ၊ လူငယ်ဖြစ်စေ—မည်သူမျှ သေမင်းကို မအနိုင်ယူနိုင်။ သုခဒုက္ခကို စားသုံးခံယူရသော (လောကအတွေ့အကြုံ၌ ချည်နှောင်သော) သူသည် ထပ်ခါထပ်ခါ ပြန်လာရပြီး ထပ်ခါထပ်ခါ ထွက်ခွာရ၏။

Verse 23

सर्वेषां पश्यतामेव मृतः सर्वं परित्यजेत् / एकः प्रजायते जन्तुरेक एव प्रलीयते

အားလုံးမြင်နေစဉ်ပင် သေသူသည် အရာအားလုံးကို စွန့်ပစ်သွား၏။ သတ္တဝါသည် တစ်ယောက်တည်း မွေးဖွားလာပြီး တစ်ယောက်တည်းပင် ပျောက်ကွယ်သွား၏။

Verse 24

एको ऽपि भुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम् / मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमङ्क्षितौ

တစ်ယောက်တည်းပင် ကုသိုလ်၏ အကျိုးကို ခံစားရပြီး တစ်ယောက်တည်းပင် ဒုက္ခိုလ်၏ အကျိုးကိုလည်း ခံစားရ၏။ သေခန္ဓာကို စွန့်ပစ်သွားလျှင် သစ်တုံးတစ်တုံး သို့မဟုတ် မြေတုံးတစ်တုံးကဲ့သို့ အရေးမပါသကဲ့သို့ ဖြစ်သွား၏။

Verse 25

बान्धवा विमुखा यान्ति धर्मस्तमनुगच्छति / गृहेष्वर्था निवर्तन्ते श्मशानान्मित्रबान्धवाः

ဆွေမျိုးသားချင်းတို့သည် မျက်နှာလွှဲ၍ ထွက်ခွာသွားကြသော်လည်း ဓမ္မ (Dharma) သည် ထိုသူကို လိုက်ပါ၏။ ငွေကြေးဥစ္စာတို့သည် အိမ်၌ပင် ကျန်ရစ်ပြီး မိတ်ဆွေ ဆွေမျိုးတို့သည် သင်္ချိုင်း/မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာမှ ပြန်လှည့်ကြ၏။

Verse 26

शरीरं वह्निरादत्ते सुकृतं दुष्कृतं व्रजेत् / शरीरं वह्निना दग्धं पुण्यं पापं सह स्थितम्

မီးသည် ရုပ်ခန္ဓာကိုသာ ယူဆောင်သွား၏; ကုသိုလ်နှင့် ဒုက္ခိုလ်တို့မူ ဆက်လက်သွားကြ၏။ ခန္ဓာကို မီးဖြင့် လောင်ကျွမ်းသော်လည်း ပုဏ္ဏ (ပုဏ္ယ) နှင့် ပာပ (ပာပ) တို့သည် အတူတကွ တည်ရှိ၍ မပျက်စီးကြ။

Verse 27

शुभं वा यदि वा पापं भुङ्क्ते सर्वत्र मानवः / यदनस्तमिते सूर्ये न दत्तं धनमर्थिनाम्

လူသည် နေရာတိုင်း၌ ကောင်းမှုနှင့် မကောင်းမှု၏ အကျိုးကို မလွဲမသွေ ခံစားရ၏။ နေမဝင်မီ အကူအညီတောင်းသူ ဆင်းရဲနွမ်းပါးတို့အား ငွေဥစ္စာ မပေးလှူပါက ထိုမပေးခြင်းသည် ဓမ္မအပြစ် ဖြစ်လာ၏။

Verse 28

न जाने तस्य तद्वित्तं प्रातः कस्य भविष्यति / रारटीति धनं तस्य को मे भर्ता भविष्यति

မနက်ဖြန်မနက်မှာ သူ့ဥစ္စာဟာ ဘယ်သူ့လက်ထဲ ရောက်မလဲ မသိပါ။ သို့သော် သူက «ငါ့ငွေ! ငါ့ငွေ!» လို့ အော်ဟစ်နေတုန်း၊ မယားကလည်း «အခု ငါ့ကို ကာကွယ်ပေးမယ့် ခင်ပွန်း ဘယ်သူ ဖြစ်မလဲ» လို့ ငိုကြွေးသည်။

Verse 29

न दत्तं द्विजमुख्येभ्यः परोपकृतये तथा / पूर्वजन्मकृतात्पुण्याद्यल्लब्धं बहु चाल्पकम्

အရင်ဘဝက ကုသိုလ်ကြောင့် ရရှိလာသော ဥစ္စာသည် များသော်လည်း နည်းသော်လည်း၊ အခြားသူတို့အကျိုးအတွက် အထူးသင့်တော်သော ဒွိဇမုခ்ய (ဗြာဟ္မဏ) များထံ မလှူဒါန်းခဲ့လျှင်၊ ထိုဥစ္စာသည် ဓမ္မအရ မပြည့်စုံသေးသည်။

Verse 30

तदीदृशं परिज्ञाय धर्मार्थे दीयते धनम् / धनेन धार्यते धर्मः श्रद्धापूतेन चेतसा

ထိုကဲ့သို့ သင့်တော်သော လက်ခံသူကို သိမြင်ပြီးနောက် ဓမ္မအတွက် ဥစ္စာကို လှူဒါန်းသင့်သည်။ အကြောင်းမူကား စိတ်သည် သဒ္ဓါဖြင့် သန့်စင်လာသောအခါ ဓမ္မကို ဥစ္စာဖြင့် ထောက်ပံ့နိုင်သည်။

Verse 31

श्रद्धाविरहितो धर्मो नेहामुत्र च तत्फलम् / धर्माच्च जायते ह्यर्थो धर्मात्कामो ऽपि जायते

သဒ္ဓါမရှိသော ဓမ္မသည် ဤလောက၌လည်း နောက်လောက၌လည်း အကျိုးမပေး။ ဓမ္မမှ အတ္ထ (စည်းစိမ်/အကျိုး) ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ဓမ္မမှ ကာမ (လိုအင်ပြည့်စုံခြင်း) ပင် ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 32

धर्म एवापवर्गाय तस्माद्धर्मं समाचरेत् / श्रद्धया साध्यते धर्मो बहुभिर्नार्थराशिभिः

အပဝဂ္ဂ (မောက္ခ/လွတ်မြောက်ခြင်း) သို့ ဦးတည်စေသောအရာမှာ ဓမ္မတစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဓမ္မကို ကြိုးစား၍ ကျင့်သုံးရမည်။ ဓမ္မသည် သဒ္ဓါနှင့် စိတ်ရိုးသားမှုဖြင့်သာ ပြည့်စုံလာပြီး ဥစ္စာအစုအဝေးကြီးများဖြင့် မဟုတ်။

Verse 33

अकिञ्चना हि मुनयः श्रद्धावन्तो दिवं गताः / अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् / असदित्युच्यते पक्षिन्प्रेत्य चेह न तत्फलम्

အမှန်တကယ်ပင် ပစ္စည်းမရှိသော်လည်း သဒ္ဓါရှိသော မုနိတို့သည် ကောင်းကင်သို့ ရောက်ကြ၏။ သို့ရာတွင် သဒ္ဓါမရှိဘဲ မီးထဲသို့ ဟုတံပူဇာပြုခြင်း၊ ဒါနပေးခြင်း၊ တပဿာကျင့်ခြင်းတို့သည် ‘မမှန်’ (အကျိုးမရှိ) ဟု ခေါ်ကြ၏၊ အို ငှက်ရေ။ သေပြီးနောက်လည်း၊ ယခုဘဝ၌လည်း အကျိုးမပေး။