Adhyaya 237
Gītā-sāra: The Self as Witness and the Inner Ascent into Brahman
Brahma-khaṇḍa ၏ လွတ်မြောက်ရေးသို့ အတွင်းဘက်လှည့်သွားမှုကို ဆက်လက်၍ သခင်ဘုရားသည် aṣṭāṅga-yoga နှင့် Vedānta ဝိဝေကဖြင့် ရင့်ကျက်သူအတွက် “ဂီတာ၏ အနှစ်သာရ” ကို ကြေညာသည်။ ပထမဦးစွာ အမြင့်ဆုံးရည်မှန်းချက်ကို Ātma-sākṣātkāra ဟု သတ်မှတ်ကာ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ အင်္ဂါရုံများနှင့် ဒုက္ခတွင် ချည်နှောင်သော အဟံကာရမှ အတ္တကို ခွဲခြားပြသည်။ ထို့နောက် နှလုံးအာကာသ၌ အတ္တ၏ ကိုယ်တိုင်တောက်ပသော ရှိနေမှုကို မီးနှင့် အလင်းရုပ်ပုံများဖြင့် ဖော်ပြကာ အင်္ဂါရုံများသည် မိမိတို့၏ အခြေခံကို မဖမ်းယူနိုင်သော်လည်း အရာအားလုံးကို သိမြင်သော Kṣetrajña သည် ၎င်းတို့ကို သိသည်ဟု ရှင်းလင်းသည်။ ကမ္မအညစ်အကြေး လျော့နည်းလာသည့်အခါ ဉာဏ်သည် အဝတ်ကို မီးအိမ်က ထင်ရှားစေသကဲ့သို့ ပေါ်ထွက်လာပြီး၊ မှန်ရုပ်ပုံက အတ္တကို ပြန်လည်သိမြင်ခြင်းနှင့် အတွေ့အကြုံကွင်းကို ရှင်းပြသည်။ အဆုံးတွင် အတွင်းသို့ အဆင့်လိုက် စုစည်းခြင်း—အင်္ဂါရုံများကို စိတ်သို့၊ စိတ်ကို အဟံကာရသို့၊ အဟံကာရကို ဗုဒ္ဓိသို့၊ ဗုဒ္ဓိကို ပရကൃတိသို့၊ ပရကൃတိကို ပုရုṣa သို့၊ ပုရုṣa ကို ဘြဟ္မန်သို့—ဟူ၍ တင်ပြပြီး “ငါသည် ဘြဟ္မန်၊ အမြင့်ဆုံးအလင်း” ဟု သမားတော်သဘောဖြင့် တံဆိပ်ခတ်သည်။ နိဂုံးတွင် jñāna-yajña ကို Aśvamedha နှင့် Vājapeya ထက်ပင် မြင့်မြတ်ကြောင်း ချီးမြှောက်ကာ အခမ်းအနားထက် အတွေ့အကြုံသိမြင်မှုကို ဦးစားပေးမည့် နောက်ဆက်တွဲအကြောင်းအရာများအတွက် အခြေခံတည်ဆောက်သည်။
Shlokas
Verse 1
नाम षट्त्रिंशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः श्रीबगवानुवाच / गीतासारं प्रवक्ष्यामि अर्जुनायोदितं पुरा / अष्टाङ्गयोगयुक्तात्मा सर्ववेदान्तपारगः
ဤသည်ကို အခန်းနှစ်ရာသုံးဆယ့်ခုနစ် ဟု ခေါ်သည်။ သီရိဘဂဝန်က မိန့်တော်မူသည်—“ယခုပင် ဂီတာ၏ အနှစ်သာရကို ငါဟောကြားမည်။ ယခင်က အာర్జုနအား ပြောခဲ့သော သင်ခန်းစာဖြစ်၍၊ အဋ္ဌာင်္ဂယောဂဖြင့် အတွင်းစိတ်ကို ထိန်းညှိထားသူနှင့် ဝေဒాంతအားလုံး၏ အဆုံးကမ်းသို့ ရောက်ပြီးသူအတွက် ဖြစ်သည်။”
Verse 2
आत्मलाभः परो नान्य अत्मदेहादिवर्जितः / हीनरूपादिदेहान्तः करणत्वादिलोचनः
အတ္တကို သိမြင်ရခြင်းသည် အမြင့်ဆုံးရရှိမှုဖြစ်၍ ထို့ထက်မြင့်သော အကျိုးမရှိ။ အတ္တသည် ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် အစရှိသည့်အရာများမှ ကင်းလွတ်သည်။ ကိုယ်၏ နိမ့်ကျသော ရုပ်သဏ္ဌာန်နှင့် အခြေအနေများကြောင့် မလျော့နည်းဘဲ၊ အတွင်းသက်သေဖြစ်၍ အာရုံများကို လည်ပတ်စေကာ မြင်နိုင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။
Verse 3
बिज्ञानरहितः प्राणः सुषुप्तौ हि प्रतीयते / नाहमात्मा च दुः खादिसंसारादिसमन्वयात्
အိပ်မက်မဲ့ နက်ရှိုင်းသော အိပ်စက်ခြင်း၌ ပရာဏသည် ခွဲခြားသိမြင်မှုမရှိသကဲ့သို့ ထင်ရှားသည်။ ထို့ပြင် အတ္တမန်သည် «ငါ» ဟူသော အဟင်ကာရ မဟုတ်၊ «ငါ» သည် ဒုက္ခနှင့် သံသရာ၏ အခြေအနေများနှင့် ရောယှက်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 4
विधूम इव दीप्तार्चिरादीप्त (दित्य) इव दीप्तिमान् / वैद्युतो ऽग्निरिवाकाशे हृत्सङ्गे आत्मनात्मनि
နှလုံးအတွင်း အာကာသ၌ အတ္တမန်သည် အတ္တမန်ဖြင့်ပင် တောက်ပလင်းလက်သည်—မီးခိုးမရှိသော မီးတောက်ကဲ့သို့၊ တောက်လောင်သော ရောင်ခြည်ကဲ့သို့၊ ကောင်းကင်၌ လျှပ်စစ်မီးကဲ့သို့ လင်းလက်ပေါ်ထွန်းသည်။
Verse 5
श्रोत्रादीनि न पश्यन्ति स्वंस्वमात्मानमात्मना / सर्वज्ञः सर्वदर्शो च क्षेत्रज्ञस्तानि पश्यन्ति
နားနှင့် အခြားအင်္ဒြိယများသည် မိမိတို့၏ အတ္တမန်ကို မိမိတို့ဖြင့် မမြင်နိုင်ကြ။ သို့သော် က్షೇತ್ರज्ञ—အရာအားလုံးကို သိသူ၊ အရာအားလုံးကို မြင်သူ—သည် ထိုအရာအားလုံးကို မြင်တော်မူသည်။
Verse 6
यदा प्रकाशते ह्यात्मा पटे दीपो ज्वलन्निव / ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात्पापस्य कर्मणः
အတ္တမန်သည် အဝတ်ပေါ်၌ မီးအိမ်တောက်လောင်သကဲ့သို့ ထင်ရှားလင်းလက်လာသောအခါ၊ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ အပြစ်ကံ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကြောင့် စစ်မှန်သော ဉာဏ်ပညာ ပေါ်ထွန်းလာသည်။
Verse 7
यथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि / इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च महाभूतानि पञ्चकम्
မှန်ပြင်ကဲ့သို့ တောက်ပြောင်သော မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ မိမိရုပ်ပုံပြန်လှန်ကို မြင်သကဲ့သို့၊ အတ္တမန်သည် မိမိအတွင်း၌ မိမိကို မြင်တော်မူသည်—အင်္ဒြိယများ၊ အင်္ဒြိယအာရုံများနှင့် မဟာဘူတ ငါးပါးတို့ကိုပါ အတူတကွ မြင်တော်မူသည်။
Verse 8
मनोबुद्धिरहङ्कारमव्यक्तं पुरुषं तथा / प्रसंख्याय परंव्याप्तो विमुक्तो बन्धवैर्भवेत्
စိတ်၊ ဉာဏ်၊ အဟင်ကာရ၊ မဖော်ပြနိုင်သော ပရကృతి (avyakta) နှင့် ပုရုရှ (puruṣa) ကို သေချာခွဲခြားသိမြင်ပြီး၊ အမြင့်ဆုံးအရှင်၏ အလုံးစုံပြန့်နှံ့မှု၌ နစ်မြုပ်သူသည် မုက္ခ (mokṣa) ကိုရ၍ ချည်နှောင်မှုအားလုံးမှ လွတ်မြောက်သည်။
Verse 9
इन्द्रियग्राममखिलं मनसाभिनिवेश्य च / मनश्चैवाप्यहङ्कारे प्रतिष्ठाप्य च पाण्डव
အင်္ဒြိယများ၏ အစုအဝေးအားလုံးကို စိတ်ထဲသို့ စုစည်းထည့်သွင်းပြီး၊ ထို့နောက် စိတ်ကိုပင် အဟင်ကာရ၌ တည်စေပါ—အို ပाण्डဝ—(အတွင်းသို့ ဆက်လက်ဝင်ရောက်သည်)။
Verse 10
अहं कारं तथा बुद्धौ बुद्धिं च प्रकृतावपि / प्रकृतिं पुरुषे स्थाप्य पुरुषं ब्रह्मणि न्यसेत्
အဟင်ကာရကို ဉာဏ် (buddhi) ထဲသို့ ထည့်၍၊ ဉာဏ်ကို ပရကृतिထဲသို့ ထည့်ရမည်။ ပရကృతিকে ပုရုရှ၌ တည်စေပြီးနောက်၊ နောက်ဆုံးတွင် ပုရုရှကို ဘြဟ္မန် (Brahman) ထဲသို့ အပ်နှံရမည်။
Verse 11
अहं बह्म परं ज्योतिः प्रसंख्याय विमुच्यते / नवद्वारमिदं गेहं तिसृणां?पञ्चसाक्षिकम्
«ငါသည် ဘြဟ္မန်၊ အမြင့်ဆုံးအလင်း» ဟု ထပ်တလဲလဲ ဆင်ခြင်သိမြင်ခြင်းဖြင့် လွတ်မြောက်သည်။ ဤကိုယ်ခန္ဓာသည် တံခါးကိုးပေါက်ရှိသော အိမ်တစ်လုံးဖြစ်၍၊ ဂုဏ်သုံးပါးနှင့် အင်္ဒြိယငါးပါးတို့က သက်သေဖြစ်ကြသည်။
Verse 12
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं विद्वान्यो वेद स वरः कविः / अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च / ज्ञानयज्ञस्य सर्वाणि कलां नार्हन्ति षोच्शीम्
ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း၌ အုပ်စိုးတည်ရှိသော က్షೇತ್ರज्ञ (Kṣetrajña) —ကွင်း၏သိသူ—ကို အမှန်တကယ် သိမြင်သူ ပညာရှိသည် အကောင်းဆုံးသော ကဗိ (မြင်သူ) ဖြစ်သည်။ အရှွမေဓ ယဇ်တစ်ထောင်နှင့် ဝာဇပေယ ယဇ်တစ်ရာတို့သည်ပင် ဉာဏယဇ် (jñāna-yajña) ၏ ဆယ့်ခြောက်ပုံတစ်ပုံတောင် မတူညီနိုင်။
Frequently Asked Questions
It is both a contemplative meditation (upāsanā/abhyāsa) and a discriminative analysis (viveka). The practitioner withdraws sense activity into mind, refines identification through ego and intellect, recognizes prakṛti and puruṣa as subtler principles, and finally consigns even puruṣa into Brahman—indicating the end of all limiting identifications.
Deep sleep is invoked to show that discriminative awareness can be absent while existence continues; prāṇa is experienced without the usual cognitive differentiation. This supports the claim that the Self is not the ego ‘I’ (which depends on waking identification) and points to the witness principle that persists through all states.
The comparison establishes a hierarchy of means: external ritual grandeur cannot equal even a fraction of the transformative ‘sacrifice of knowledge,’ because jñāna directly removes ignorance—the root bondage—whereas ritual merit remains within the domain of karma and finite results.