Adhyaya 22
Śiva-pūjā: Mantra-phonetics, Nyāsa, Maṇḍala, Dīkṣā and Homa (Supreme Worship Leading to Śiva-sāyujya)
ဗြဟ္မာခဏ္ဍ၏ ပူဇော်ရေးရာနည်းပညာဆန်သောပုံစံကို ဆက်လက်ထား၍ စူတက သైవပူဇော်မှုနှင့် ဒိက္ခာ (dīkṣā) လမ်းကြောင်းတစ်ခုလုံးကို ဖော်ပြသည်။ အစတွင် ရှိဝကို ငြိမ်သက်၍ အလုံးစုံပျံ့နှံ့ကာ ကန့်သတ်လက္ခဏာများကို ကျော်လွန်သူဟု သတ်မှတ်ပြီး မန္တရအသံထွက် (သရ၊ bindu၊ visarga) နှင့် nyāsa၊ Mahāmudrā ဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာအပေါ် အစဉ်လိုက် တင်သွင်းခြင်းကို ညွှန်ကြားသည်။ ထို့နောက် အတွင်းပူဇော် (dharma၊ jñāna၊ vairāgya၊ aiśvarya) မှ စ၍ အာဝါဟန၊ တည်စေခြင်း၊ pādya၊ arghya စသည့် အပြင်ပူဇော်သို့ ရွှေ့ကာ ācamana၊ ရေချိုးခြင်းနှင့် ပူဇော်ခြင်းကို ဝရတတစ်ခုတည်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ မီးပူဇော် (homa) အတွက် astra-mantra ဖြင့် ကာကွယ်အမှတ်အသားတင်ခြင်း၊ śakti-nyāsa၊ မီးအိုးထဲသို့ Jātavedas ထည့်သွင်းခြင်းနှင့် အထောက်အကူ saṁskāra၊ အပြစ်ဖြေ prāyaścitta များကို ပေါင်းစည်းပေးသည်။ Maṇḍala ပူဇော်မှုတွင် ကြာပန်းအာသန၊ အက္ခရာအမှတ်အသားများ၊ ၈ မှ ၆၄ အထိ အစုများနှင့် Āgneya အလျားဝက်လပုံ မီးအိုးကို သတ်မှတ်ပြီး pañca-tattva အခြေခံ ဒိက္ခာ၊ prāyaścitta အတွက် homa အရေအတွက်နှင့် လျှို့ဝှက် astra-bīja အဆုံးသတ်ပူဇော်မှုဖြင့် သန့်စင်သူသည် Śiva-sāyujya သို့ ရောက်မည်ဟု အာမခံကာ နောက်အခန်းများအတွက် အခြေခံထားသည်။
Shlokas
Verse 1
नामैकविंशो ऽध्यायः सूत उवाच / शिवार्चनं प्रवक्ष्यामि बुक्तिमुक्तिकरं परम् / शान्तं सर्वगतं शून्यं मात्राद्वादशके स्थितम्
စူတက ပြောသည်—“ဘုဂ္ဂ (လောကီအာနন্দ) နှင့် မုတ်ခ (လွတ်မြောက်ခြင်း) နှစ်မျိုးလုံးကို ပေးစွမ်းသော အမြင့်မြတ်ဆုံး ရှိဝပူဇာကို ငါဟောပြမည်။ ရှိဝသည် ငြိမ်းချမ်း၍ အလုံးစုံသို့ ပြန့်နှံ့ကာ၊ သုညသဘော (ကန့်သတ်လက္ခဏာများကို ကျော်လွန်) ဖြစ်ပြီး၊ အသံမាតရာ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၌ တည်ရှိတော်မူ၏။”
Verse 2
पञ्च वक्क्राणि ह्रस्वानि दीर्घाण्यङ्गानि बिन्दुना / सविसर्गं वदेदस्त्रं शिव ऊर्घ्वं तथा पुनः
အက္ခရာတို ငါးလုံးကို “ဝက္ကရ” (ကွေးသော) ဟု အသံထွက်၍၊ အက္ခရာရှည်တို့ကို “အင်္ဂ” (ကိုယ်အင်္ဂါ) ဟု ဘိန္ဒု (နှာသံအမှတ်) နှင့်အတူ ဆိုပါ။ ထို့နောက် ဝိသರ್ಗ ပါသော အစတြ-မန္တရ ကို ရွတ်ဆို၍၊ ထပ်မံ “ရှိဝ” ကို အထက်သို့ ဦးတည်ကာ ဆိုပါ။
Verse 3
षष्ठेनाधो महामन्त्रो हौमित्येवाखिलार्थदः / हस्ताभ्यां संस्पृशेत्पादावूर्ध्वं पादान्मस्तकम्
ထို့နောက် အဆင့်ခြောက်တွင် အရာအားလုံးကိုပေးစွမ်းသော မဟာမန္တရ «ဟောမ် (haum)» ကို အောက်ဘက်တွင် ထား၍ အသက်သွင်းရမည်။ လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ခြေတော်ကို ထိကာ ခြေမှ စ၍ ခေါင်းထိပ်အထိ အပေါ်သို့ တင်ရမည်။
Verse 4
महामुद्रा हि सर्वेषां कराङ्गन्यासमाचरेत् / तालहस्तेन पृष्ठं च अस्त्रमन्त्रेण शोधयेत्
အမှန်တကယ် အခမ်းအနားအားလုံးအတွက် မဟာမုဒြာနှင့်အတူ လက်နှင့်အင်္ဂါ နျာသ (karāṅga-nyāsa) ကို ကျင့်ရမည်။ ထို့ပြင် လက်ဖဝါးဖြင့် ကျောကို ထိကာ အစတြမန်တရ (Astra-mantra) ဖြင့် သန့်စင်ရမည်။
Verse 5
कनिष्ठामादितः कृत्वा तर्जन्यङ्गानि विन्यसेत् / पूजनं संप्रवक्ष्यामि कर्णिकायां त्दृदम्बुजे
လက်ချောင်းအသေး (ကနိဋ္ဌာ) မှ စ၍ ပြုလုပ်ပြီးနောက် လက်ညှိုး၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကို လိုက်လျောညီထွေ ထားရမည်။ ယခု ငါသည် ခိုင်မာသော ကြာပန်း၏ အလယ်ဗဟို (ကဏ္ဏိကာ) တွင် ပူဇော်နည်းကို ဟောပြမည်။
Verse 6
धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यादि त्दृदार्चयेत् / आवाहनं स्थापनं च पाद्यमर्घ्यं हृदार्पयेत्
ဓမ္မ၊ ဉာဏ်၊ ဝိုင်ရာဂျ (မကပ်ငြိ) နှင့် အိုင်ရှွရျ (ဒေဝီယ အာဏာ) စသည့် အတွင်းပူဇော်ပစ္စည်းများဖြင့် တည်ကြည်စွာ ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် နှလုံးမှ အာဝါဟန (ဖိတ်ခေါ်ခြင်း)၊ စ္ထာပန (တည်ထောင်ခြင်း) နှင့် ခြေဆေးရေ (pādya)၊ အရ္ဃျ (arghya) ကို ဆက်ကပ်ရမည်။
Verse 7
आचामं स्नपनं पूजामेकाधारणतुल्यकम्? / अग्निकार्यविधिं वक्ष्ये अस्त्रेणोल्लेखनं चरेत्
အာချာမန (ရေကို ပူဇော်သောက်ခြင်း)၊ ရေချိုးခြင်းနှင့် ပူဇော်ခြင်းတို့ကို တစ်ခုတည်းသော စည်းကမ်းတကျ အကျင့်တစ်ရပ်နှင့် တူညီဟု မှတ်ယူရမည်။ ယခု မီးပူဇော်ပွဲ၏ နည်းလမ်းကို ငါဟောပြမည်။ အစတြမန်တရ (astra-mantra) ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အမှတ်အသား/ရေးထိုးခြင်းကို ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 8
वर्ंमणाभ्युक्षणं कार्यं शक्तिन्यासं हृदा चरेत् / त्दृदि वा शक्तिगर्ते च प्रक्षिपेज्जातवेदसम्
ကာကွယ်ရေးပက်ဖျန်းခြင်း (ဝရ္မမန်တရဖြင့် သန့်စင်ရေ) ကို ပြုလုပ်၍၊ နှလုံးတရားဖြင့် သက္တိ-နျာသ (śakti-nyāsa) ကို တင်ထားရမည်။ ထို့နောက် တြဒ္ (tṛd) သို့မဟုတ် သက္တိဂရ္တ (śakti-garta) ထဲသို့ ဇာတဝေဒသ (Jātavedas) သန့်ရှင်းသော မီးကို ပစ်ချရမည်။
Verse 9
गर्भाधानादिकं कृत्वा निष्कृतिं चारस्य पश्चिमाम् / हृदा कृत्वा सर्वकर्ंम शिवं सांगं तु होमयेत्
ဂರ್ಭာဓာန (garbhādhāna) မှစသော အခမ်းအနားများကို ပြုလုပ်ပြီး၊ ကိုယ်၏အကျင့်အကြံအတွက် သတ်မှတ်ထားသော နောက်ဆုံးပရాయရှ္စိတ္တ (expiation) ကို ပြီးစီးစေကာ၊ နှလုံးတရားဖြင့် သီဝ (Śiva) ပူဇော်ပွဲကို အင်္ဂများနှင့်တကွ ပြည့်စုံစွာ ဆောင်ရွက်၍ ဟိုးမ (homa) အဖြစ် သန့်ရှင်းသော မီးထဲသို့ ပူဇော်ရမည်။
Verse 10
पूजयेन्मण्डले शम्भुं पद्मगर्भे गराङ्कितम् / चतुः षष्ट्यन्तमष्टादि खाक्षि खाद्यादिमण्डलम्
မဏ္ဍလအတွင်း၌ သမ္ဘု (Śambhu/Śiva) ကို ပူဇော်ရမည်—ပဒ္မဂರ್ಭ (ကြာပန်းအာသန) ထဲ၌ တင်ထားပြီး «ga» အက္ခရာဖြင့် အမှတ်အသားပြုထားသည်။ မဏ္ဍလကို အဋ္ဌ (၈) မှ စ၍ စတုဿဋ္ဌိ (၆၄) အထိ ချဲ့ထွင်ကာ «kha–akṣi…» အစဉ်နှင့် «khādya…» (ပူဇော်ပစ္စည်း/အစီအစဉ်) ခွဲခြားချက်များအတိုင်း စီမံရမည်။
Verse 11
खाक्षीन्द्रसूर्यगं सर्वखादिवेदेन्दु (देवेन्दु) वर्तनम् / आग्नेय्यां कारयेत्कुण्डमर्धचन्द्रनिभं शुभम्
«kha…» ဟုညွှန်ပြသော အက္ခရာ/အမှတ်အသားများမှ စ၍၊ အိန္ဒြ (Indra) နှင့် နေ (Sūrya) ၏ သင်္ကေတများ၊ ထို့ပြင် «veda‑indu/devendu» အစဉ်တို့နှင့်အတူ သတ်မှတ်ထားသော စက်ဝိုင်းပုံကို ရေးထိုးရမည်။ ထို့နောက် အာဂ္နေယ (တောင်အရှေ့) ဦးတည်ရာ၌ အလှပသော အर्धచန္ဒ्रပုံ (လဝက်ပုံ) မီးကွန်ဒ်ကို ဆောက်လုပ်စေရမည်။
Verse 12
अग्निशास्त्र परायुस्थो त्दृदयादिगणोच्यते / अस्त्रं दिशा सुपद्मस्य कर्णिकायां सदाशिवः
အဂ္နိ-ရှာသ္တရ (Agni-śāstra) အတွင်း၌ နှလုံး (hṛdaya) မှစသော အုပ်စု (ဒေဝတ/စွမ်းအင်) ကို တည်ထောင်ထားသည်ဟု ဆို၏။ အစတြ (astra) သည် ဦးတည်ရာ (ဒిశा) ဖြစ်ပြီး၊ မင်္ဂလာကြာပန်း၏ ကဏ္ဏိကာ (pericarp) အတွင်း၌ စဒါရှီဝ (Sadāśiva) တည်ရှိတော်မူ၏။
Verse 13
दीक्षां वक्ष्ये पञ्चतत्त्वे स्थितां भूम्यादिकां परे / निवृत्तिर्भूप्रतिष्ठाद्यैर्विद्याग्निः शान्तिवन्निजः
ပဉ္စတတ္တဝ၌ တည်သော ဒိက္ခာ (dīkṣā) ကို၊ မြေဓာတ်စသည့် အစဉ်အတိုင်း အမြင့်မြတ်သော အဓိပ္ပါယ်၌ ငါရှင်းပြမည်။ မြေပြင်ကို သန့်စင်တည်မြဲစေသော ပရတိဋ္ဌာန စသည့် ကర్మများကြောင့် နိဗြတ္တိ (nivṛtti) ပေါ်လာပြီး၊ ကိုယ်ပိုင် သာသနာဗိဇ္ဇာ၏ မီးသည် ငြိမ်းချမ်းသက်သာမှုနှင့် ပြည့်စုံလာသည်။
Verse 14
शान्त्यतीतं भवेव्द्योम तत्परं शान्तमव्ययम् / एकैकस्य शतं होमा हत्येवं पञ्च होमयेत्
သန့်ရှင်းငြိမ်းချမ်းရေး ကర్మများအားလုံးကို ကျော်လွန်သော အမြင့်မြတ်သည့် အာကာသကဲ့သို့သော အကျယ်အဝန်းရှိသည်—လွန်ကဲမြင့်မား၍ အပြည့်အဝ ငြိမ်းချမ်းကာ မပျက်မယွင်း။ သတ်မှတ်ထားသည့် တစ်ခုချင်းစီအတွက် ဟိုးမ (homa) တစ်ရာ ပြုလုပ်ရမည်; လူသတ်မှုအတွက် ပရాయရှ္စိတ္တ၌လည်း ဤနည်းအတိုင်း ဟိုးမ ငါးစုံ ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 15
पश्चात्पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रा(प्र)सोदन शिवं स्मरेत् / प्रायश्चित्तविशुद्ध्यर्थमेकैकाष्टाहुतिं क्रमात्
ထို့နောက် အဆုံးသတ် အဟုတိဖြစ်သော ပူရ္ဏာဟုတိ (pūrṇāhuti) ကို ပူဇော်ပြီး၊ မင်္ဂလာရှိသော ရှိဝ (Śiva) ကို သတိရစေ။ ထို့နောက် ပရాయရှ္စိတ္တ (prāyaścitta) ဖြင့် သန့်စင်ခြင်းအတွက် အဟုတိ ရှစ်ကြိမ်ကို အစဉ်လိုက် တစ်ကြိမ်ချင်း ပူဇော်ရမည်။
Verse 16
होमयेदस्त्रबीजेन एवं दीक्षां समापयेत् / यजनव्यतिरेकेण गोप्यं संस्कारमुत्तमम्
အက်စတြဘီဇ (astra-bīja) ဟူသော ဒေဝအာယုဓ မန္တရ၏ မျိုးစေ့မంత్రဖြင့် ဟိုးမကို ပြုလုပ်၍ ထိုနည်းဖြင့် ဒိက္ခာ (dīkṣā) ကို အဆုံးသတ်ရမည်။ အဓိက ယဇ္ဉာပူဇာမှ လွဲ၍ ဤသည်မှာ အမြင့်မြတ်ဆုံး သံစ్కာရ (saṁskāra) ဖြစ်သဖြင့် လျှို့ဝှက်စွာ ထိန်းသိမ်းရမည်။
Verse 17
एवं संस्कारशुद्धस्य शिवत्वं जायते ध्रुवम्
ဤသို့ သတ်မှတ်ထားသော သံစ్కာရ (saṁskāra) နှင့် ကర్మများဖြင့် သန့်စင်ပြီးသူအတွက် ရှိဝတ്വ (Śiva-သဘော) ဟူသော မင်္ဂလာအခြေအနေသည် မလွဲမသွေ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Frequently Asked Questions
They are internalized upacāras—ethical discipline (dharma), spiritual insight (jñāna), detachment (vairāgya), and divine sovereignty/competence (aiśvarya)—offered as bhāva (inner disposition). The text’s emphasis on offering “from the heart” indicates that external ritual is validated by inner transformation and devotional intentionality.
Because they form one continuum of śuddhi (purification) and saṁbandha (ritual linkage): ācamana purifies speech and intention, bathing purifies the body, and worship consecrates the purified person into the deity-centered rite—together constituting one integrated vrata-like discipline rather than separate, optional acts.
The maṇḍala functions as a controlled sacred field where directions, powers, and mantra-signs are ordered; the lotus-pericarp (padma-karṇikā) is the central seat symbolizing stabilized consciousness. Installing Sadāśiva there expresses the culmination of the rite: the supreme presence abides at the center, mirrored by the practitioner’s own re-centered awareness.
The chapter prescribes quantified offerings (e.g., ‘a hundred’ per expiation, with increased sets for homicide), reflecting the śāstric logic that karmic fault requires proportionate ritual heat (tapas) and oblation-based purification. The counting also standardizes practice, ensuring completeness and preventing arbitrary or negligent expiation.