Adhyaya 212
Prastāra–Naṣṭa Procedures and Enumeration of Chandas (Laghu–Guru Computation)
သုတ္တက အဓ್ಯಾಯ ၂၁၂ ကို ချန္ဒ (chandas) ဆိုင်ရာ နည်းပညာလမ်းညွှန်အဖြစ် ဆက်လက်တင်ပြသည်။ Prastāra သည် “la” ဖြင့် စတင်ပြီး နောက်တန်းစီမှုများသည် မတိုင်မီပုံစံကိုလိုက်၍ ဆက်ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းသည်။ ထို့နောက် Naṣṭa ကို ကိန်းဂဏန်းနှင့် ဆက်တိုက် တစ်ဝက်ခွဲထားသောတန်ဖိုးများက ဂဏန်းစုံ/မစုံ ဖြစ်မှုအပေါ်မူတည်၍ “la/laghu” သို့မဟုတ် “guru” ကို သတ်မှတ်ကာ ပြန်လည်တည်ဆောက်သည့်နည်းဟု ဖော်ပြသည်။ အလေ့အကျင့်ပိုင်းတွင် doṣa ကို ဆန့်ကျင်ဂုဏ်ဖြင့် ကုစားရမည်၊ နှစ်ကြိမ်ပြုရန် သတ်မှတ်ထားသော ရိတုကို တစ်ကြိမ်တည်း အညီအမျှ စည်းကမ်းတစ်ရပ်အဖြစ် လိုက်နာရမည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် ထပ်ခါထပ်ခါ တစ်ဝက်ခွဲခြင်း၊ အကျန်ကို ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ သုညမှ စ၍ နှစ်ဆတိုးခြင်းနှင့် နောက်ဆုံး “တွက်ထားသောတန်ဖိုးကို နှစ်ဆပြီး နှစ်ကိုနုတ်” ဟူသော ပြောင်းလဲမှုဖြင့် လိုအပ်သော အရေအတွက်ကို ရယူနည်းကို ရှင်းပြသည်။ ပြည့်စုံမှုအပေါ် ပြည့်စုံမှုနှင့် မေရုတောင်၏ အကျယ်အဝန်းကို ဥပမာယူကာ၊ laga/gaṇa နှင့် vṛtta အရေအတွက်ကို “နှစ်ဆပြီး တစ်ကိုနုတ်” ဟူသော စည်းမျဉ်းဖြင့် အဆုံးသတ်သည်။ ဤအခန်းသည် Prastāra (ဖန်တီးစီစဉ်) နှင့် Naṣṭa (ပြန်ညွှန်း) သော့ချက်များကို ပေးကာ မီတာစာရင်းပြုစုမှုအတွက် စနစ်တကျ အခြေခံတည်ဆောက်သည်။
Shlokas
Verse 1
नामैकादशोत्तरद्विशशततमो ऽध्यायः सूत उवाच / प्रस्तार आद्यगो ऽथो लः परतुल्यो ऽथ पूर्वगः / नष्टमध्ये समेंऽके लः समे ऽर्धे विषमे गुरुः
စူတက ပြော၏—«ဤသည်မှာ အခန်း ၂၁၂ ဖြစ်၏»။ «ပရஸ္တာရ» နည်းလမ်း၌ အစပြုခြေလှမ်းကို “လ” ဟူ၍ မှတ်သားပြီး၊ နောက်တစ်ဆင့် စီစဉ်ခြင်းသည် ယခင်ပုံစံကို လိုက်နာရ၏။ «နෂ္ဋ» (ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း) နည်းလမ်း၌ ကိန်းဂဏန်းသည် စုံလျှင် “လ” ကို ထားရ၏; တစ်ဝက်ကိန်း စုံလျှင်လည်း “လ”; သို့ရာတွင် မစုံလျှင် “ဂုရု” (အလေး/ရှည် သရ) ဖြစ်၏။
Verse 2
प्रतिलोमगुणं लाद्यं द्विरुद्दिष्टक एकनुत्
အပြစ်နှင့်ဆန့်ကျင်သော ဂုဏ်သတ္တိကို သတ်မှတ်ထားသော အကျင့်မှ စ၍ လက်ခံကျင့်သုံးရမည်။ နှစ်ကြိမ်ညွှန်ကြားထားသော ကိရိယာကို တစ်ကြိမ်တည်းဖြင့် ဝရတတစ်ပါးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 3
संख्या द्विरर्धे रूपे तु शून्यं शून्ये द्विरीरितम् / तावदर्धे तद्गुणितं द्विर्द्व्यूनन्तु तदन्ततः
ကိန်းတစ်ခုကို နှစ်ကြိမ်ခွဲ၍ တစ်လက်ကျန် ၁ ပေါ်လာလျှင် ၎င်းကို ၀ ဟုယူရမည်။ ကိန်းကိုယ်တိုင် ၀ ဖြစ်လျှင် နှစ်ဆဟုဆိုသည်။ ထို့နောက် ထိုတစ်ဝက်အတွက် သင့်တော်သလို မြှောက်ကာ၊ နောက်ဆုံးတွင် ရရှိသည့်တန်ဖိုးကို နှစ်ဆယူပြီး ၂ ကိုလျှော့ရမည်။
Verse 4
परे पूर्णं परे पूर्णं मेरुः प्रस्तारतो भवेत्
အထက်မြင့်သော လောကဓာတ်၌ ပြည့်စုံမှုအပေါ် ပြည့်စုံမှုရှိ၏။ ထို့ပြင် မေရုတောင်သည် ၎င်း၏ ပြန့်ကျယ်မှုနှင့် ဖြန့်ပွားမှုအတိုင်း ထိုသို့ပင် ဖြစ်ပေါ်၍ သိမြင်ရ၏။
Verse 5
लगसंख्या वृत्तसंख्या चाद्याङ्गुलमथोर्ध्वतः / संख्यैव द्विगुणैकोनाच्छन्दः सारो ऽयमीरितः
လာဂ (lagas) အရေအတွက်နှင့် ဝෘတ္တ (vṛttas) မီတာအရေအတွက်ကို ပထမမಾತ್ರာမှ စ၍ အထက်သို့ တက်လျက် ရေတွက်ရာတွင်—ထိုကိန်းကို နှစ်ဆမြှောက်ပြီး ၁ ကိုလျှော့လျှင်—ဤသည်ကို ချန္ဒ (chandas) ပရိုဆိုဒီ သတ်မှတ်ရာ၏ အနှစ်သာရ စည်းကမ်းဟု ကြေညာထားသည်။
Frequently Asked Questions
The rule is parity-based: if the given number is even, place “la”; then examine the half—if that half is even, again “la”; if it is odd, assign “guru.” This logic continues through successive halving to reconstruct the pattern.
It is presented as the essential principle for determining the count of metrical groupings (lagas/gaṇas) and meters (vṛttas) when proceeding upward from the first measure—i.e., a compact enumeration rule for chandas totals.