Adhyaya 208

Verse 1

नाम सप्तोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः सूत उवाच / आर्यालक्ष्म त्वष्ट गणाः सदा जो विषमे न हि / षष्ठे जो न्लौ वापि भवेत् पदं षष्ठे द्वितीयलात्

စူတက ပြောသည်– «ယခု ဒွိရာရှစ်မြောက် အခန်း စတင်၏။ Āryā မီတာ၏ လက္ခဏာများမှာ ဂဏ (gaṇa) များကို တိတိကျကျ ပုံစံတကျ စီရင်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ မညီသော ပဒများ (odd pādas) တွင် ‘jo’ ဂဏ မရှိ။ ဆဋ္ဌမနေရာတွင် ‘jo’ ရှိပြီး၊ ဆဋ္ဌမ ခြေလှမ်း (pada) သည် ‘nlau’ ကိုလည်း ယူနိုင်သည်။ ဒုတိယ အပိုင်းကို ထိုဆဋ္ဌမနေရာမှ သတ်မှတ်သည်။»

Verse 2

आदितः सप्तमे ह्रस्वा द्वितीयार्धे शरे ततः / त्रिगणाङ्घ्रिश्च पथ्या स्याद्विपुला वह्निलङ्घनात्

ဤမီတာတွင် အစမှ ခုနစ်မြောက် အက္ခရာသည် ဟရಸ್ವ (တို) ဖြစ်ရမည်။ ဒုတိယ အပိုင်းတွင် ‘śara’ ပုံစံနောက်မှ အဆုံးသတ်ကဒင့်စ်သည် ‘trigaṇāṅghri’ ဖြစ်သည်။ ထိုလိုင်းသည် ပုံမှန် «pathyā» ဖြစ်လာပြီး၊ «vahnilaṅghana» (မီးကို ကျော်လွန်ခြင်း) ကန့်သတ်ချက်ကို ကျော်သွားလျှင် «vipulā» (ချဲ့ထွင်ပုံ) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 3

ग्मध्ये द्वितुर्यौ जौ चपला मुखपूर्वादिचापला / द्वितीयार्धे सजघना आर्याजातेश्च लक्षणम्

အလယ်၌ တုရိယ နှစ်ခုနှင့် «ဇ» ဂဏ နှစ်ခု ပါလျှင် ထို အာရျာ-ဂါထာ မီတာကို «စပလာ» (လျင်မြန်) ဟု ခေါ်သည်။ ဒုတိယ အပိုင်း၌ «စဇဃနာ» (တင်ပါးထင်ရှား) လက္ခဏာ ရှိလျှင် ထိုသည် «အာရျာ-ဇာတိ» ၏ သတ်မှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။

Verse 4

आर्या प्रथमार्धलक्ष्म गीतिः स्याच्चेद्दलद्वये / उपगीतिर्द्वितीयार्धादुद्गीतिर्व्यत्ययाद्भवेत्

ဒလ နှစ်ပိုင်းလုံးတွင် အာရျာ မီတာက ပထမအပိုင်း၏ လက္ခဏာပုံစံကို ဆောင်လျှင် «ဂီတိ» (Gīti) ဟု ခေါ်သည်။ ဒုတိယအပိုင်း၏ ပုံစံကို လိုက်လျှင် «ဥပဂီတိ» (Upagīti) ဖြစ်သည်။ ပုံစံနှစ်ခုကို အပြန်အလှန် ပြောင်းလဲထားလျှင် «ဥဒ္ဂီတိ» (Udgīti) ဖြစ်သည်။

Verse 5

आर्यागीतिश्चान्तगुरुर्गोतिजातेश्च लक्षणम् / षट् कला विषमे चेत्स्युः समे ऽष्टौ न निरन्तराः / समा पराश्रिता न स्याद्वैतालीये रलौ गुरुः

ဤအရာတို့သည် အာရျာနှင့် ဂီတိ မီတာတို့၏ သတ်မှတ်လက္ခဏာများ ဖြစ်သကဲ့သို့ အန္တဂုရု အမျိုးအစားနှင့် ဂတိ-ဇာတိ ခွဲခြားမှု၏ လက္ခဏာလည်း ဖြစ်သည်။ မညီပဒ (viṣama) တွင် မာထရာ ၆ ခု၊ ညီပဒ (sama) တွင် မာထရာ ၈ ခု ရှိသော်လည်း အဆက်မပြတ် တန်းတန်းစီဟု မယူရ။ «စမာ» လိုင်းသည် အခြားလိုင်းကို မမှီခိုသင့်။ ထို့ပြင် ဝိုင်တာလီယ (Vaitālīya) မီတာတွင် «ရ-လ» ဂဏပုံစံကို ဂုရု (လေး) ဟု သတ်မှတ်သည်။

Verse 6

अन्तेर् यौ पूर्ववदिदमौपच्छन्दसिकं मतम्

အဆုံး၌ ရှိသော အက္ခရာ နှစ်လုံးအကြောင်းကို ယခင်က ဆိုခဲ့သကဲ့သို့ပင် နားလည်ရမည်။ ဤသည်မှာ အုပ်ပချ္ဆန္ဒသိက (Aupacchandasika) ထုံးတမ်းအရ လက်ခံထားသော အမြင် ဖြစ်သည်။

Verse 7

भाद्गौ स्यादापातलिका ज्ञेयाथो दक्षिणान्तिका / पराश्रितो द्वितीयो लः पादेषु निखिलेष्वपि

«ဘ္ဟာဒ္-ဂေါ» ဟူသော သရအုပ်စုကို «အာပါတလိကာ» ဟုလည်းကောင်း «ဒက္ခိဏာန္တိကာ» ဟုလည်းကောင်း ညွှန်းသည်ဟု သိမှတ်ရမည်။ ဒုတိယ «လ» သည် ရှေ့သံကို မှီခို၍ ပဒအားလုံး၊ အပိုင်းအားလုံးတွင် အတူတူ ဖြစ်သည်။

Verse 8

उदीच्यवृत्तिरसमे प्राच्यवृत्तिस्तु युग्मके / सपञ्चमश्चतुर्थांशे युगपत्तौ प्रवृत्तकम्

ရေတွက်ချက်မှုသည် မကွဲ (အနည်း) ဖြစ်လျှင် မြောက်ဘက်နည်း (ဥဒိစ္စ) ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရမည်။ ရေတွက်ချက်မှုသည် ကွဲ (အပေါင်း) ဖြစ်လျှင် အရှေ့ဘက်နည်း (ပရာစျ) ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရမည်။ ပဉ္စမအဆင့် ပါဝင်သော လေးပုံတစ်ပုံအပိုင်း၌ သတ်မှတ်ထားသကဲ့သို့ တပြိုင်နက် ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 9

उदीच्याद्यङ्घ्रिसंयोगाद्युग्मपादैकपादिका / चारुहासिन्ययुग्माङ्घ्रौ वैतालीयस्य संग्रहः

မြောက်ဘက်ပုံစံ (ဥဒိစ္စ) မှ စတင်၍—အဖွင့် (ဝက္တရ) သည် ခြေ (မီတာယူနစ်) များ ပေါင်းစည်းခြင်းဖြင့် ဖြစ်လာသကဲ့သို့—«ခြေတွဲနှင့် ခြေတစ်ခြေ» ဟု ခေါ်သော အမျိုးအစားများ၊ ထို့ပြင် «ချာရုဟာစိနီ» နှင့် «ခြေတွဲ» တို့ကိုပါ ထည့်သွင်း၍ ဤသည်မှာ ဝိုင်တာလီယ မီတာ၏ အကျဉ်းချုပ် (သံဂြဟ) ဖြစ်သည်။

Verse 10

वक्त्रं नाद्यान्नसौ स्यातां चतुर्थाद्यगणो भवेत् / पथ्यावक्त्रं जेन समे विपरीतादिरन्यथा

အဖွင့် (ဝက္တရ) သည် အစပိုင်းအုပ်စု (အာဒျ) မတိုင်မီ မရှိလျှင် စတုတ္ထမှ စသော ဂဏ (gaṇa) ကို ရရှိမည်။ စီစဉ်ပုံသည် ညီမျှ (သမေ) ဖြစ်လျှင် ထိုအဖွင့်ကို «ပထျာ-ဝက္တရ» (မှန်ကန်သောအဖွင့်) ဟု ခေါ်ပြီး၊ မဟုတ်လျှင် «ဝိပရီတ» (ပြောင်းပြန်/မမှန်) စသည်ဖြစ်သည်။

Verse 11

उसमे नश्च चपला विपुला लघुसप्तमा / निखिले वा सैतवस्य म्रौ न्तौ चाब्धेस्तत्पूर्वकौ

ထိုအထဲတွင် Naś၊ Capalā၊ Vipulā ဟူသော (မြစ်/စီးကြောင်း) များနှင့် ခုနစ်မြောက်ကို Laghusaptamā ဟု ခေါ်သည်။ ထို့အပြင် အပြည့်အစုံအားဖြင့် Saitava လည်းရှိပြီး Mrau နှင့် Ntau လည်းရှိသည်။ ယခင်ဖော်ပြခဲ့သော စီးကြောင်းတို့သည် သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။

Verse 12

षोडशलो ऽचलधृतिर्मात्रासमकमुच्यते

အက္ခရာ (syllable) ဆယ့်ခြောက်လုံး ပါသော မီတာကို Acaladhṛti ဟု ခေါ်ပြီး၊ mātrā (အချိန်ယူနစ်) များအရ ညီမျှသည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 13

नवमलस्तथा गो ऽन्त्यः जो न्लौवाथाम्बुधेर्यथा / विश्लोकः स्यात्तच्चतुष्कद्विगुणाद्वानवासिका

ထို့အတူ ကိုးမြောက်သောအရာကို နောက်ဆုံးသော «go» (နွား) ဟု ဆိုကြပြီး «jo‑nlau» ကိုလည်း မဟာသမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ စနစ်တကျ ရေတွက်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကဗျာပုဒ်တစ်ပုဒ် ဖြစ်လာပြီး၊ လေးလုံးတစ်စုကို နှစ်ဆပြုရာမှ «vānavāsikā» ဟု ခေါ်သော မီတာ/ရွတ်ဆိုပုံ ပေါ်ထွန်းသည်။

Verse 14

बाणाष्टनवकेषु स्याल्लश्चित्रा षोडशात्मिका / सममात्रासमादिष्टं पदाकुलकमीरितम्

«မြား–ရှစ်–ကိုး» ဟု ရေတွက်ထားသော အက္ခရာအစီအစဉ်တွင် Citrā မီတာကို ၁၆ ယူနစ်ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ မာထရာ (mātrā) များကို အချိန်တန်ဖိုးတူညီစွာ သတ်မှတ်လျှင် Padākulaka ဟု ခေါ်သော မီတာပုံစံဟု ကြေညာသည်။

Verse 15

वृत्तमात्रा विना वर्णैर्ला वर्णा गुरुभिर्विना / गुरुवो लैर्दले नित्यं प्रमाणमिति निश्चितम्

ဝတ္တ (မီတာ) နှင့် မာထရာအတိုင်းအတာ မရှိလျှင် အက္ခရာများ မပြည့်စုံနိုင်၊ ထို့ပြင် ဂုရု (အလေး/ရှည်) မရှိလျှင် «la» အက္ခရာလည်း မဖြစ်ပေါ်နိုင်။ ထို့ကြောင့် အလေးသံများကို «la» ပါဝင်သော အစုနှင့်အတူ အမြဲတမ်း စံနှုန်းဟု လက်ခံကြပြီး၊ ဤအချက်ကို ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားသည်။

Verse 16

अष्टाविंशातिला गन्ता प्रथमार्धे द्वितीयके / त्रिंशदस्यां शिखा गन्ता खञ्जातद्व्यत्ययाद्भवेत्

လဆန်း/လဆုတ် ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယယာမ၏ ပထမဝက်၌ ခရီးထွက်လျှင် ထိုသူသည် တောင်းစားလှည့်လည်ရသူ ဖြစ်လာတတ်သည်။ ၃၀ ရက်နေ့တွင် śikhā (ထိပ်ဆံပင်) ကို စည်းနေချိန် ခရီးထွက်လျှင် အခြေအနေပြောင်းပြန်မကောင်းမှုကြောင့် ခြေထောက်ခွင့် (လမ်းမလျှောက်နိုင်ခြင်း) ဖြစ်နိုင်သည်။

Verse 17

षोडशानङ्गक्रीडा गा द्वात्रिंशच्चरमे च लाः / सप्तविंशातिला गन्ता दलयो रुचिरा द्वयोः

၁၆ ကို «ananga‑krīḍā»—ချစ်ခြင်း၏ ကစားနည်းများ ဟု ဆိုကြသည်။ ၃၂ ကို အဆုံးသတ်ပုံစံများဖြစ်သော «lāḥ» ဟု ခေါ်ကြသည်။ ၂၇ ကို «atilā»—ရှေ့သို့ ဆက်လက်သွားသူများ ဟု ဆိုပြီး၊ «dalaya» သည် နှစ်ခုတစ်စုံစီဖြင့် လှပချိုမြိန်သော ပုံစံများ ဖြစ်သည်။

Verse 18

मात्रावृत्तानि चोक्तानि वर्णवृत्तानि वच्मि वै

မာတြာအခြေပြု ချန်ဒ (mātrā-vṛtta) များကို ပြောပြီးပြီ; ယခုမှ စ၍ အက္ခရာ/သရ-ဗျည်းအခြေပြု ချန်ဒ (varṇa-vṛtta) များကို အမှန်တကယ် ရှင်းလင်းမည်။