Adhyaya 207
Chandaḥśāstra: Mātrā–Varṇa, Guru–Laghu, Gaṇa, and Metre Types
ဗြဟ္မာခဏ္ဍ၏ စွယ်စုံညွှန်ကြားမှုကို ဆက်လက်၍ စူတက သင်ယူသူများအတွက် စည်းကမ်းအခြေပြု ရှင်းလင်းသော ချန္ဒသတ္တရားကို နည်းပညာပိုင်းဖြင့် ဖော်ပြသည်။ အစတွင် မန္တရားအာဟွာနာဖြင့် လုပ်ငန်းကို သန့်ရှင်းစေပြီး မာတြာနှင့် ဝဏ္ဏကို မီတာအခြေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကဗျာပုဒ်အနေအထားများတွင် သုံးသော ဂဏပုံစံများကို မိတ်ဆက်သည်။ အာရျာမီတာသည် အမြဲတမ်း စာလုံး၄လုံးအုပ်စုဖြင့် လည်ပတ်ကြောင်းကိုလည်း အထူးမှတ်သားသည်။ ထို့နောက် ဂုရု(မာတြာ၂) စာလုံးကို သတ်မှတ်ရာတွင် ရှည်သံ၊ ပျဉ်းကပ်အဆုံးသတ်၊ ဝိသဂ္ဂ၊ အနုသ္ဝါရ၊ ပျဉ်းကပ်အစုတို့အပေါ် မူတည်သည့် စည်းကမ်းများနှင့် ပဒအဆုံးတွင် အလေးထားနိုင်သည့် ရွေးချယ်မှုကို ထားရှိသည်။ စန္ဓိပေါင်းစည်းမှု သို့မဟုတ် အစဉ်လိုက်ကြောင့် စကန်ရှင်းမညီသည့် ကိစ္စများကို śloka-cāryā၊ ati-viccheda စသည့် အမည်များဖြင့် ဖော်ပြကာ စာသားကွဲပြားမှုကို ခွဲခြားရန် အရေးကြီးကြောင်း ဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ပဒကို သတ်မှတ်ပြီး မီတာများကို sama၊ ardhasama၊ viṣama ဟူ၍ ခွဲကာ နောက်အခန်းများတွင် လက်တွေ့ခွဲခြားရေးနှင့် တေးရေးအတွက် အခြေခံတည်ဆောက်သည်။
Shlokas
Verse 1
ऽध्यायः सूत उवाच / वासुदेवं गुरुं नत्वा गणं शम्भुं सरस्वतीम् / मात्रावर्णप्रभेदेन च्छन्दो वक्ष्ये ऽल्पबुद्धये
စူတက ပြော၏— ဗာစုဒေဝကို အမြင့်မြတ်ဆုံး ဆရာအဖြစ် ဦးညွှတ်ကန်တော့၍၊ ဂဏ (ဂဏေရှ)၊ ရှမ္ဘု (ရှီဝ) နှင့် စရஸဝတီကိုလည်း ကန်တော့ပြီးနောက်၊ ဉာဏ်နည်းသူတို့အကျိုးအတွက် မာတြာနှင့် ဝဏ္ဏ ခွဲခြားမှုအရ ချန္ဒသ (ကဗျာမီတာ) ပညာကို ငါရှင်းလင်းမည်။
Verse 2
सर्वादिमध्यान्तगलौ म्नौ भ्यौ ज्रौ स्तौ त्रिका गणाः / आर्या चतुष्कलाद्यन्तसर्वमध्ये चतुर्गणाः
အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး ဟူသော နေရာအားလုံးတွင် ချန္ဒသ၏ ဂဏ (gaṇa) များမှာ ‘glau’, ‘mnau’, ‘bhyau’, ‘jrau’, ‘stau’ ဟူသော ပုံစံများ ပါဝင်ပြီး၊ ထိုတို့သည် သုံးအက္ခရာ ဂဏများ ဖြစ်၏။ သို့သော် ‘အာရျာ’ မီတာတွင် အစ၊ အဆုံး နှင့် အလယ်တလျှောက်လုံး၌ လေးအက္ခရာ အုပ်စုများ ဖြစ်ကြ၏။
Verse 3
व्यञ्जनान्तो विसर्गान्तौ दीर्घो युक्तपरो गुरुः / सानुस्वारश्च पादान्तो वा इत्युक्तो द्विमात्रकः
ဗျည်းဖြင့်ဆုံးသည့် သို့မဟုတ် ဝိသဂ္ဂ (ḥ) ဖြင့်ဆုံးသည့်၊ သံရှည် (dīrgha) ဖြစ်သည့်၊ သို့မဟုတ် ဗျည်းစု (consonant cluster) နောက်လိုက်သည့် အက္ခရာတစ်လုံးကို «ဂုရု» (guru) ဟု သတ်မှတ်၍ မာတရာနှစ်ခု (dvimātrā) ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့အပြင် အနုသွားရ (ṃ) ပါသည့် အက္ခရာနှင့် (လိုလျှင်) ပဒ (pāda) အဆုံးရှိ အက္ခရာလည်း မာတရာနှစ်ခုဟု ဆိုကြသည်။
Verse 4
यदा नापि क्रमं योगे लघुतापि क्वचिद्गुरोः / श्लोकचार्यादिसंज्ञा स्याद्यतिर्विच्छेदसंज्ञिका
သန္ဓိယောဂ (yoga) ကို အသုံးချရာတွင် အစဉ်အလာတကျ အစီအစဉ်မရှိဘဲ၊ ဂုရု (guru) ဖြစ်သင့်သော အက္ခရာတစ်လုံးတောင် တစ်နေရာရာတွင် လဃု (laghu) ဖြစ်နေပါက၊ ထိုသို့သောအရာကို «śloka-cāryā» စသည့် အမည်များဖြင့် ခေါ်ကြပြီး၊ «ati-viccheda» ဟူသော အလွန်ကျော်/ခွဲပြတ်ခြင်း ဟုလည်း သိကြသည်။
Verse 5
ज्ञेयः पादश्च तुर्यांशो युक् समं विषमन्त्वयुक् / सममर्धसमं वृत्तं विषमञ्च तृतीयकम्
ပဒ (pāda) ဟူသည် လေးပုံတစ်ပုံ အစိတ်အပိုင်းဟု သိမှတ်ရမည်။ ခြေလှမ်းများကို မှန်ကန်စွာ ချိတ်ဆက်ထားလျှင် (yukta) မီတာကို «စမ» (sama) သို့မဟုတ် «ဝိသမ» (viṣama) ဟု ခေါ်သည်။ ဝృတ္တ (vṛtta) များအနက် «စမ» တစ်မျိုး၊ «အဓ္ဓ-စမ» (ardhasama) တစ်မျိုး၊ တတိယမှာ «ဝိသမ» (viṣama) ဖြစ်သည်။
Frequently Asked Questions
A syllable is guru (two mātrās) when it is long (dīrgha), ends in a consonant, ends in visarga (ḥ), carries anusvāra (ṃ), or is followed by a consonant cluster; additionally, a syllable at the end of a pāda may be treated as guru by convention.
They indicate a scansion anomaly where, due to joining/sequence issues in application (yoga) or transmission, a position expected to be guru appears laghu (or otherwise deviates). Such labels help a reader recognize metrical “breaks” that may reflect variant readings or recitational practice.