Adhyaya 203
Upāyas for Cattle and Horses: Bonding, Parasites, Wounds, Swellings, and Mane Itching
ခဏ္ဍ ၁ ၏ လက်တွေ့ကျ “ဓမ္မကို လုပ်ဆောင်ခြင်း” အကြောင်းအရာကို ဆက်လက်ထားပြီး၊ ဤအဓ್ಯಾಯတွင် အထွေထွေကျင့်ဝတ်မှ ကျေးလက်နှင့် မွေးမြူရေးဘဝတွင် လူနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့ကို ထိခိုက်စေသော အရေးပေါ်ပြဿနာများအတွက် သီးသန့် upāya များသို့ ရွှေ့ပြောင်းတင်ပြသည်။ ဟရိသည် နွားမ၏ ကိုယ်ပိုင်နို့ကို ဆားနှင့်ရော၍ နွားကလေးအပေါ် ချစ်ခင်မှု ပြန်လည်ရစေသည့် နည်းလမ်းကို ဖော်ပြပြီး၊ ထို့နောက် ပိုးမွှားဖယ်ရှားခြင်းနှင့် အနာ/အရေပြားပြဿနာများ—အထူးသဖြင့် ပိုးကောင်ဝင်ခြင်းနှင့် ရေဖောင်းအဖုများ—ကို ကုသရန် နည်းလမ်းများကို စာရင်းပြုစုသည်။ အပြင်လိမ်းရန် အပင်ဆေးများဖြစ်သော varuṇa သီးရည်၊ rudra-jayā ပျစ်ပျစ်လိမ်းဆေး၊ śarapuṅkhā ကို ဆားနှင့်ရောသုံးခြင်း၊ မြင်း၏ လည်ပင်းမွှေးယားယံမှုအတွက် ghṛtakumārī/အယ်လိုးကို ညွှန်ကြားသည်။ ဆန်စေ့၊ နို့ချဉ် (buttermilk) နှင့် နို့တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သည့် အာဟာရပြင်ဆင်မှုများကိုလည်း ဖော်ပြကာ တိရစ္ဆာန်နှင့် လူတို့အတွက် အပြန်အလှန် အကျိုးရှိကြောင်း ပြသသည်။ ထို့အပြင် ကမ္မသတိပေးချက်အဖြစ် guñjā အမြစ်ကို စားသုံးခြင်းသည် gojaṅganābhipāta ဟု အမည်ပေးထားသော သီလကျဆုံးမှုနှင့် ဆက်နွယ်ကြောင်း ဆိုသည်။ ဤအဓ್ಯಾಯသည် နောက်ဆက်တွဲအခန်းများတွင် upāya များနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာ၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း ကျန်းမာရေးထိန်းသိမ်းရေး စည်းကမ်းများကို ဆက်လက်ဖော်ပြရန် သဘာဝကျစွာ ချိတ်ဆက်ပေးသည်။
Shlokas
Verse 1
नाम द्व्युत्तरद्विशततमो ऽध्यायः हरिरुवाच / या गौर्द्वेष्टिं स्वकं वत्सं तस्या देयं स्वकं पयः / लवणेन समायुक्तं तस्या वत्सः प्रियो भवेत्
ဟရိက မိန့်တော်မူသည်—နွားမတစ်ကောင်က မိမိနွားကလေးကို မနှစ်သက်လာလျှင် မိမိနို့ကို ဆားနှင့်ရော၍ ပေးသောက်စေရာ၊ ထိုနွားကလေးသည် ထပ်မံချစ်ခင်ရသောအရာ ဖြစ်လာမည်။
Verse 2
शुनो ऽस्थि कण्ठबद्धं हि महिषाणां गवा तथा / कृमिजालं पातयति सकलं नात्र संशयः
အမှန်တကယ်ပင် ခွေးအရိုးကို လည်ပင်းတွင်ချည်ထားလျှင်—ထိုနည်းတူ ကျွဲနှင့် နွား၏ အရိုးတို့လည်း—ပိုးကောင်များ၏ ကွန်ယက်တစ်ခုလုံးကို ကျစေသည်၊ သံသယမရှိ။
Verse 3
गोजङ्गनाभिपातः स्याद्गुञ्जामूलस्य भक्षणात्
guñjā အပင်၏ အမြစ်ကို စားသုံးခြင်းကြောင့် gojaṅganābhipāta ဟုခေါ်သော ကျဆုံးမှု—အပြစ်နှင့် ထိုအပြစ်၏ ဒုက္ခအကျိုးဆက်—ကို ခံရသည်။
Verse 4
वरुणफलस्यरसं करेण मथितं शिव / चतुष्पाद-द्विपदयोः कृमिजालं निपातयेत्
အို မင်္ဂလာရှိသူရေ၊ varuṇa သီးရည်ကို လက်ဖြင့်မွှေ၍ ခြေလေးကောင်နှင့် ခြေနှစ်ကောင်တို့၌ ဖြစ်သော ပိုးကောင်ကွန်ယက်ပေါ်သို့ ချစေသင့်သည်။
Verse 5
व्रणञ्च शमयेद्रुद्र जयायाः पूरणात् तथा / गजमूत्रस्य वै पानं गो-महिष्युपसर्गनुत्
ထိုနည်းတူပင် «ရုဒြ-ဇယာ» ဟုခေါ်သော ဆေးပင်၏ အနှစ်ပတ်တင်၍ အနာကို သက်သာစေသည်။ ထို့ပြင် ဆင်၏ ဆီးကို သောက်လျှင် နွားနှင့် ကျွဲတို့ကြောင့် ဖြစ်သော အနာရောဂါပူပန်မှုများကို ဖယ်ရှားပေးသည်။
Verse 6
समसूर शालिबीजं पीतं तक्रेण घर्षितम् / क्षीरे गो-महीषस्यैव गोः पुंसश्च हितं भवेत्
ဆာလိ (ဆန်စေ့) ကို တူညီသောအချိုးဖြင့် ရောစပ်၍ တကရ် (buttermilk) ဖြင့် ကြိတ်နှိပ်ပြင်ဆင်ကာ၊ နွားနို့ သို့မဟုတ် ကျွဲနို့နှင့် သောက်လျှင် နွားအတွက်လည်း လူအတွက်လည်း အကျိုးရှိစေသည်။
Verse 7
पत्रञ्च शरपुङ्खाया दत्तं सलवणं शिव / वारिस्फोटं हयानाञ्च केसराणां विनाशयेत्
အို ရှိဝ၊ ဆာရပုင်ခာ၏ အရွက်ကို ဆားနှင့်အတူ ပေးလှူလျှင် ရေဖောင်းရောင်နှင့် ရေပြန်ပေါက်ကွဲသကဲ့သို့သော အဖုအပိန့်တို့ကို ဖျက်ဆီးကုသပေးသည်။ ထို့ပြင် မြင်းတို့တွင် လည်ဆံ (mane) ကို ထိခိုက်စေသော ရောဂါများကိုလည်း ပျောက်ကင်းစေသည်။
Verse 8
घृतकुमारीपत्रमेव दत्तं सलक्षणं हर / तुरगम-केसराणां कण्डूनंश्येन्न संशयः
အို ဟရ (ရှီဝ)၊ မှန်ကန်စွာ ခွဲခြားသိရှိထားသော ဂ္ဃృతကူမာရီ (အယ်လို) ၏ အရွက်ကို ပေးလျှင် မြင်း၏ လည်ဆံ (mane) ယားယံမှုကို မသံသယဘဲ သက်သာစေသည်။
Frequently Asked Questions
The chapter states that giving the cow her own milk mixed with salt helps the calf become dear to her again—presented as a practical upāya to restore maternal bonding.
It lists external applications intended to make worms drop off, including the use of varuṇa fruit juice applied to the infestation, and also mentions a bone-talisman-like measure (a dog’s bone tied at the neck) described as causing worms to fall away.
Śarapuṅkhā leaf offered with salt is said to destroy watery swellings and to eradicate mane disorders in horses; additionally, a properly identified ghṛtakumārī (aloe) leaf is said to alleviate itching in a horse’s mane.
The chapter warns that eating the root of the guñjā plant incurs a specific ‘fall’ (pāpa and consequent suffering) named gojaṅganābhipāta, illustrating the text’s linkage between conduct and karmic result.