Adhyaya 193
Auṣadha-Yoga: Medicinal Powders, External Therapies, Fumigation, and Vishnu as Supreme Remedy
ဤအধ্যာယသည် ဘြဟ္မခဏ္ဍ၏ လက်တွေ့ကျသောညွှန်ကြားမှုကို ဆက်လက်တင်ပြပြီး ဟရီ (ဗိဿနု) သို့ ဆက်စပ်သတ်မှတ်ထားသော ဆေးကုထုံးများကို စုစည်းဖော်ပြသည်။ ကြက်သွန်နီ၊ ဇီရာ၊ kuṣṭha၊ aśvagandhā၊ ajamodā၊ vacā၊ trikaṭu စသည့် အနံ့ပြင်း၊ စပ်သောဆေးပင်များဖြင့် ဆေးမှုန့်များကို စတင်ဖော်ပြကာ brāhmī ရည်စိမ့်ထားသော ဂီ (ghee) ကို ပျားရည်နှင့်အတူ တစ်ပတ်သောက်လျှင် စိတ်ကိုသန့်စင်၍ ဉာဏ်ကိုထက်မြက်စေသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် မုန်ညင်း၊ sweet flag၊ asafoetida၊ karañja၊ deodar၊ mañjiṣṭhā၊ triphalā၊ ခြောက်သွေ့ဂျင်း၊ śirīṣa၊ နနွင်းနှစ်မျိုး စသည့် ပေါင်းစပ်ဆေးများကို nasya၊ လိမ်းပတ်၊ udvartana အဖြစ် အသုံးပြုရန်ညွှန်ကြားပြီး မူးယစ်တက်ခြင်းကဲ့သို့သောရောဂါ၊ အဆိပ်သက်ရောက်မှု၊ စိတ်မမှန်ခြင်း၊ ချွတ်ယွင်းပိန်လှီခြင်း၊ ကံမကောင်းမှု၊ ဖျားနာခြင်းနှင့် ဝိညာဉ်ကြောက်ရွံ့မှုတို့တွင် အသုံးဝင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ထောပတ်နို့နှင့်ကြိတ်၍ ဆီလိမ်းပြီး ပွတ်နှိပ်ခြင်းသည် scabies/အရေပြားရောဂါနှင့် ယားယံမှုကို ရည်ရွယ်သည်။ အတွင်းသောက်ဆေးအဖြစ် ဆားမျိုးစုံ၊ သံမှုန့်၊ trivṛt၊ sūraṇa တို့ကို ထောပတ်နို့၊ နွားဆီး၊ နို့နှင့်ချက်ပြုတ်၍ အစာချေမီးကိုတောက်စေကာ ဝမ်းဗိုက်ကိုက်ခဲခြင်း၊ ဆီးနာခြင်း၊ သရက်/ဗိုက်အတွင်းရောဂါများကို သက်သာစေသည်ဟု ဆိုသည်။ အဆုံးတွင် တိရစ္ဆာန်မှရသောပစ္စည်းများဖြင့် dhūpa (မီးခိုးပူဇော်) ကို ဖျားနာခြင်းနှင့် စိတ်အနှောင့်အယှက်အတွက် ဖော်ပြပြီး နိဂုံးချုပ်အဖြစ် ဗိဿနုကို သတိရခြင်း၊ ပူဇော်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်းသည် အမြင့်ဆုံးဆေးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာကာ ကိုယ်ခန္ဓာကုထုံးမှ ဘက္တိအာမခံသို့ ချိတ်ဆက်ပေးသည်။
Shlokas
Verse 1
ऽध्यायः हरिरुवाच / पलाण्डुजीरके कुष्ठमश्वगन्धाजमोदकम् / वचा त्रिकटुकञ्चैव लवणं चूर्णमुत्तमम्
ဟရီ (ဗိဿနုဘုရား) မိန့်တော်မူသည်– «ကြက်သွန်နီနှင့် ဇီရာ၊ ကုဋ္ဌ (costus)၊ အရှွဂန္ဓာ၊ အဇမောဒါ၊ ဝစာ၊ တြိကဋု နှင့် ဆားတို့ကို ပေါင်း၍—ဤသည်မှာ အထူးကောင်းမွန်သော ဆေးမှုန့် ဖြစ်သည်»။
Verse 2
ब्राह्मीरसैर्भावितञ्च सर्पिर्मधुसमन्वितम् / सप्ताहं भक्षितं कुर्यान्निर्मलाञ्च मतिं पराम्
ဗြာဟ္မီရည်ဖြင့် စိမ့်ဝင်အောင် ပြုလုပ်ထားသော ဂျီး (ghee) ကို ပျားရည်နှင့် ပေါင်းစပ်၍ တစ်ပတ်ကြာ စားသုံးလျှင် စိတ်ကို သန့်စင်စေပြီး ဉာဏ်အလင်း အမြင့်ဆုံးကို ဖြစ်စေသည်။
Verse 3
सिद्धार्थकं वचा हिङ्गु करञ्जं देवदारु च / मञ्जिष्ठा त्रिफला विश्वं शिरीषो रजनीद्वयम्
«စိဒ္ဓာရ္ထက (မုန်ညင်း)၊ ဝစာ၊ ဟိင်္ဂု (asafoetida)၊ ကရဉ္ဇ နှင့် ဒေဝဒါရု; ထို့ပြင် မဉ္ဇိဋ္ဌာ၊ တြိဖလာ၊ ဝိရှွ (ခြောက်ဂျင်း)၊ ရှိရိရှ နှင့် ရဇနီ နှစ်မျိုး (နနွင်းမျိုးနှစ်ပါး) ကို အသုံးပြုပါ»။
Verse 4
प्रियङ्गुनिम्बत्रिक्रटु गोमूत्रेणैव घर्षितम् / नसयमालेपनञ्चैव तथा चोद्वर्तनं हितम्
ပရိယင်ဂု၊ နိမ်ပင်နှင့် သုံးမျိုးစပ်ဟင်းခတ်စပ် (တရိကဋု) ကို နွားဆီးနှင့်ပွတ်ကြိတ်လျှင် အကျိုးရှိ၏။ နှာခေါင်းထဲသွင်းဆေး (နာသျ)၊ အပြင်လိမ်းပတ် (အာလေပန) နှင့် အမှုန့်ခြောက်ပွတ်နှိပ် (ဥဒ္ဝရတန) အဖြစ် သုံးရန်ကောင်း၏။
Verse 5
अपस्मारविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम् / भूतेभ्यश्चभयं हन्ति राजद्वारेषु योजनात्
ဤဆေးသည် အပစ್ಮာရ (ဝက်ရူးပြန်)၊ အဆိပ်အာနိသင်၊ အရူးအမူး၊ ခြောက်သွေ့ပင်ပန်းရောဂါ၊ ကံဆိုးမှုနှင့် ဖျားနာမှုတို့ကို ဖယ်ရှား၏။ ထို့ပြင် ရာဇတံခါးများတွင် အသုံးချလျှင် ဘူတာ (ဝိညာဉ်ဆိုး) ကြောင့် ဖြစ်သော ကြောက်ရွံ့မှုကိုလည်း ချေဖျက်၏။
Verse 6
निम्बं कुष्ठं हरिद्रे द्वे शिग्रु सर्षपजं तथा / देवदारु पटोलञ्च धान्यं तक्रेण घर्षितम्
နိမ်ပင်၊ ကုဋ္ဌ (ကော့စတပ်)၊ နနွင်းနှစ်မျိုး၊ ရှိဂြု (မိုရင်ဂါ) နှင့် မုန်ညင်းတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဒေဝဒါရု၊ ပဋောလ နှင့် သီးနှံတို့ကိုပါ ထည့်၍ တကရ (buttermilk) နှင့်ပွတ်ကြိတ်ကာ ဆေးဖော်ရမည်။
Verse 7
देहं तैलाक्त गात्रं वै नयेदुद्वर्तनेन च / पामाः कुष्ठानि नश्येयुः कण्डूं हन्ति च निश्चितम्
ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကို ဆီလိမ်းပြီးနောက် ဥဒ္ဝရတန (ပွတ်နှိပ်ခြောက်မှုန့်) ဖြင့် ကောင်းစွာပွတ်ရမည်။ ထိုနည်းဖြင့် ယားနာ (scabies) နှင့် ကုဋ္ဌကဲ့သို့သော အရေပြားရောဂါများ ပျောက်ကင်းပြီး ယားယံမှုလည်း သေချာစွာ သက်သာ၏။
Verse 8
सामुद्रं सैन्धवं क्षारो राजिका लवणं विडम् / कटुलोहरजश्चैवं त्रिवृत्सूरणकं समम् / दधिगोमूत्रपयसा मन्दपावकपाचितम्
ပင်လယ်ဆား၊ ကျောက်ဆား၊ ချားဆား၊ ရာဇိကာ (မုန်ညင်း) နှင့် ဝိဋဆားတို့ကို ယူ၍၊ စပ်သော သံမှုန့်နှင့် တြိဝြတ်၊ စူရဏကို အချိုးညီညီ ထည့်ကာ—ဒဓိ (ယိုဂတ်)၊ နွားဆီးနှင့် နို့တို့ဖြင့် မီးအနည်းငယ်ပေါ်တွင် ချက်ပြုတ်ရမည်။
Verse 9
बलाग्निवर्धकं चूर्णं पिबेदुष्णेन वारिणा / जीर्णे ऽजीर्णे तु भुञ्जति मांस्यादिघृतमुत्तमम्
အသက်အားကို တိုးစေ၍ အစာချေမီးကို ထွန်းညှိစေသော ဆေးမှုန့်ကို နွေးရေနှင့် သောက်သင့်သည်။ ထို့နောက် အစာကြေကောင်းကောင်း မကြေကောင်းကောင်း မဆို၊ အသားနှင့် အာဟာရပြည့်ဝသော အရာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဂျီ (ghee) အကောင်းဆုံးကို စားသုံးနိုင်သည်။
Verse 10
नाभिशूलं मूत्रशूलं गुल्मप्लीहभवञ्च यत् / सर्वशूलहरं चूर्णं जठरानलदीपनम् / परिणामसमुत्थस्य शूलस्य च हितं परम्
ဤဆေးမှုန့်သည် ဗိုက်ခလယ် (နာဘီ) နာကျင်မှု၊ ဆီးသွားရာတွင် နာကျင်မှု၊ ဗိုက်အတွင်း အဖုအထစ်များနှင့် ပလီဟာ (spleen) ဆိုင်ရာ ရောဂါကြောင့် ဖြစ်သော နာကျင်မှုတို့ကို သက်သာစေသည်။ အမျိုးမျိုးသော ဗိုက်အောင့်နာကို ဖယ်ရှားပြီး အစာချေမီးကို ထွန်းညှိပေးကာ မကြေမနပ်ခြင်းနှင့် အစာချေချို့ယွင်းမှုကြောင့် ဖြစ်သော နာကျင်မှုအတွက် အထူးကောင်းမွန်သည်။
Verse 11
अभयामलकं द्राक्षा पिप्पली कण्टकारिका / शृङ्गी पुनर्नवा शुण्ठी जग्धा कासं निहन्ति वै
အဘယာနှင့် အာမလက (နှစ်မျိုးပေါင်း), စပျစ်သီး, ပိပ္ပလီ (long pepper), ကဏ္ဍကာရိကာ, ရှೃင်ဂီ, ပုနර්နဝါ, နှင့် ခြောက်သွေ့သော ဂျင်း—ဤတို့ကို စားသုံးလျှင် အမှန်တကယ် ချောင်းဆိုးကို ဖျက်ဆီးပေးသည်။
Verse 12
अभयामलकं द्राक्षा पाठा चैव विभीतकम् / शर्कराया समं चैव जग्धं ज्वरहरं भवेत्
ဟရိတကီ, အာမလက, စပျစ်သီး, ပါဋာ, နှင့် ဝိဘီတက တို့ကို သကြားနှင့် အချိုးတူတူ ပေါင်းစပ်၍ စားသုံးလျှင် ဖျားနာမှုကို ဖယ်ရှားသော ဆေးဖြစ်လာသည်။
Verse 13
त्रिफला बदरं द्राक्षा पिप्पली च विरेककृत् / हरीतकी सोष्णानीरलवणञ्च विरेककृत्
ထရိဖလာ, ဘဒရ (jujube), စပျစ်သီး, နှင့် ပိပ္ပလီ တို့သည် ဝမ်းလျှောဆေးအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ဟရိတကီကို နွေးရေနှင့် သာမန်ဆား (plain salt) နှင့်အတူ သောက်သုံးလျှင်လည်း ဝမ်းလျှောစေသည်။
Verse 14
कूर्ममत्स्याश्वमहिषगोशृगालाश्च वानराः / विडालबर्हिकाकाश्च वराहोलूककुक्कुटाः
လိပ်၊ ငါး၊ မြင်း၊ ကျွဲ၊ နွား၊ မြေခွေးနှင့် မျောက်များ; ကြောင်၊ ဒေါင်း၊ ကျီးကန်း၊ ဝက်တော၊ ဇီးကွက်နှင့် ကြက်များကို ဖော်ပြထားသည်။
Verse 15
हंस एषाञ्च विण्मूत्रं मांसं वा रोम शोणितम् / धूपं दद्याज्ज्वरार्तेभ्य उन्मत्तेभ्यश्च शान्तये
ထိုကဲ့သို့ ဒုက္ခရောက်သူတို့အတွက် ဟံသ (ငန်း/ဟင်္သာ) ၏ မစင်နှင့် ဆီး၊ သို့မဟုတ် ၎င်း၏ အသား၊ အမွေး/တောင်နှင့် သွေးကို အသုံးပြု၍ ဓူပ (fumigation) ပူဇော်ကာ ဖျားနာသူနှင့် စိတ်မတည်သူတို့ကို သက်သာစေသင့်သည်။
Verse 16
एतान्यौषधजातानि कथितानि उमापते / निघ्नन्ति ताश्च रोगांश्च वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा
အို ဥမာပတိ (Umāpati) အရှင်၊ ဤဆေးဖက်ဝင် အမျိုးအစားများကို ဖော်ပြပြီးပြီ။ ၎င်းတို့သည် ရောဂါများကို အင်္ဒြာ၏ မိုးကြိုးက သစ်ပင်ကို ချိုးဖျက်သကဲ့သို့ ဖျက်ဆီးတတ်သည်။
Verse 17
औषधंभगवान्विष्णुः संस्मृतो रोगनुद्भवेत् / ध्यातो ऽर्चितः स्तुतो वापि नात्र कार्या विचारणा
ဘုရား ဗိဿဏုသည် အမှန်တကယ်သော ဆေးဖြစ်သည်။ သူ့ကို အောက်မေ့သတိရလျှင် ရောဂါသည် ပျောက်ကင်းသွားသည်။ သမาธိဖြင့် ညှိနှိုင်းစဉ်းစားခြင်း၊ ပူဇော်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ချီးမွမ်းခြင်းဖြစ်စေ—ဤအကြောင်း၌ သံသယမလို။
Frequently Asked Questions
The chapter specifies nasya (nasal application), ālepana (external paste), udvartana (dry powder massage), abhyanga with subsequent friction/rubbing, internal intake of powders with warm water, and dhūpa (fumigation). This indicates a multi-route approach rather than a single oral remedy tradition.
It repeatedly emphasizes dīpana-pācana: powders and cooked preparations are said to kindle digestive fire and relieve colic, indigestion-based pain, urinary discomfort, and abdominal/splenic disorders. The implied logic is classical: impaired digestion generates systemic disturbance, so restoring agni becomes a root intervention.