Adhyaya 187
Rasāyana for Longevity: Milk-Based Regimens, Triphalā, Palāśa, and Bhr̥ṅgarāja (Śrāvaṇa & Puṣya Observances)
Ācāra-khaṇḍa ၏ လက်တွေ့ဆန်သော ဦးတည်ချက်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းကာ ဤအခန်းတွင် ဟရိက သီဝအား မိန့်ကြားသော ရာသာယန (rasāyana) ဆေးနည်းများကို တင်ပြသည်။ နို့အခြေပြု အာဟာရနှင့် ဆေးဖက်ဝင် အမှုန့်များကို အဓိကထားပြီး hastikarṇa ရွက်မှုန့်ကို နို့နှင့်သောက်လျှင် ရောဂါဖယ်ရှား၍ အားတိုးစေသည်ဟု ချီးမွမ်းသည်။ နို့ကို ပျားရည်နှင့် ဂျီ (ghee) ဖြင့်ပေါင်းသောက်ခြင်းသည် အသက်ရှည်စေသည်ဟု ဆိုသည်။ နေ့စဉ် ဒဟိ (curd) စားသုံးခြင်းကို ပညာသင်ယူမှု၊ အလှအပနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာတင်းရင်းမှုတို့နှင့် ဆက်စပ်ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် ဆံပင်နှင့် ချဉ်ရည်ဆန်ပြုတ်ဆိုင်ရာ အပြစ်ပေးသဘောတရားကို ထည့်သွင်းကာ ကိုယ်ခန္ဓာအတွေ့အကြုံကို စည်းကမ်းနှင့် ကုသိုလ်အကျင့်က ထိန်းညှိကြောင်း သတိပေးသည်။ Triphalā ကို ပျားရည်နှင့်ယူလျှင် အသက်ရှည်၊ အရောင်တောက်ပ၊ မျက်စိအားကောင်း၍ အရေးအကြောင်း/ဆံပင်ဖြူ မဖြစ်စေဟု အကြံပြုသည်။ ထပ်ဆောင်းအသုံးများအဖြစ် မြင်ကွင်းပြန်ကောင်းခြင်း၊ ဆံပင်မည်းလာခြင်းနှင့် ခေါင်းပြောင်ပြန်ကောင်းခြင်းတို့ကိုလည်း ဆိုထားသည်။ အဆုံးတွင် အချိန်သတ်မှတ် ရာသာယနများ—Śrāvaṇa လတွင် palāśa မျိုးစေ့ပြင်ဆင်၍ ဟရိကို ဦးညွှတ်ပြီး နေ့စဉ်သောက်သုံးခြင်း၊ Puṣya nakṣatra အောက်တွင် bhr̥ṅgarāja အမြစ်စုဆောင်း၍ sauvīra နှင့်သောက်သုံးခြင်း—တို့က အားကောင်းမှု၊ အသက်ရှည်မှုနှင့် śrutidhara စွမ်းရည်ကို ပေးသည်ဟု ဖော်ပြကာ နောက်လာမည့် စည်းကမ်းနှင့် ဘာဝနာအခြေပြု အကြောင်းအရာများသို့ ချိတ်ဆက်ပေးသည်။
Shlokas
Verse 1
ऽध्यायः हरिरुवाच / हस्तिकर्णपलाशस्य पत्राणि? चूर्णयेद्धर / सर्वरोगविनिर्मुक्तं चूर्णं पलशतं शिव
ဟရီက မိန့်တော်မူသည်— «အို ဓရာ၊ ဟස්တိကဏ္ဏ (hastikarṇa) အပင်၏ အရွက်များကို ကြိတ်၍ အမှုန့်ပြုလော့။ ဤအမှုန့်ကို ပလာ (pala) တစ်ရာအတိုင်း သောက်သုံးလျှင် ရောဂါအားလုံးမှ ကင်းလွတ်စေသည်၊ အို ရှိဝ (Śiva)»။
Verse 2
सक्षीरं भक्षीतं कुर्यात्सप्ताहेन वृषध्वज / नरं श्रुतिधरं रुद्र मृगेन्द्रगतिविक्रमम्
အို နွားတံဆိပ်တော်ရှင် (ဝೃಷဓွဇ)၊ ဤဆေးကို နို့နှင့်အတူ တစ်ပတ်ကြာ စားသောက်လျှင် လူတစ်ယောက်ကို သုတိဓရ—သင်ကြားသိမ်းဆည်းထားသော သာသနာစာပေကို ထိန်းသိမ်းသူ—ဖြစ်စေပြီး၊ အို ရုဒြ၊ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ လှုပ်ရှားသွားလာမှုနှင့် သတ္တိဗီရိယကို ပေးသည်။
Verse 3
पद्मरागप्रतीकाशंयुक्तं दशशतायुषा / षोडशाब्दाकृतिं रुद्र सततं दुग्धभोजनात्
အို ရုဒြ၊ နို့ကိုသာ အစဉ်တစိုက် အာဟာရအဖြစ် မှီခိုစားသောက်လျှင် ရူဘီကဲ့သို့ တောက်ပသော အရောင်အလင်းကို ရရှိပြီး၊ အသက်တစ်ထောင်နှစ်တိုင် ရှည်လျားကာ၊ ဆယ့်ခြောက်နှစ်အရွယ်၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို အမြဲတမ်း ထိန်းထားနိုင်သည်။
Verse 4
मधुसर्पिःसमायुक्तं दुग्धमायुष्करं भवेत् / तज्जग्धं मधुना सार्धं दशवर्ष सहस्रिणम्
နို့ကို ပျားရည်နှင့် ဂီ (ghee) ပေါင်းစပ်လျှင် အသက်ရှည်စေသော အာဟာရ ဖြစ်လာသည်။ ထိုကို ပျားရည်နှင့်အတူ စားသောက်လျှင် အသက်တစ်သောင်းနှစ် (အလွန်ရှည်လျားသော) ကို ပေးသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 5
कुर्यान्नरं श्रुतिधरं प्रमदाजनवल्लभम् / दध्ना नित्यं भक्षितन्तु वज्रदेहकरं भवेत्
ဒဓိ (နို့ချဉ်) ကို နေ့စဉ်စားသုံးလျှင် ယောက်ျားသည် သရုတိအာဂမကို သင်္ကေတတော်မူသကဲ့သို့ ရွတ်ဆိုတတ်သူ ဖြစ်လာ၍ မိန်းမတို့၏ ချစ်ခင်မှုကို ရရှိကာ ကိုယ်ခန္ဓာသည် ဝဇ္ဇရကဲ့သို့ ခိုင်မာကြံ့ခိုင်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 6
केशराजिसमायुक्तं नरं वर्षसहस्रिणम् / तच्च काञ्जिकसंयुक्तं नरं कुर्याच्च भक्षितम्
ဆံပင်အစုအဝေးဖြင့် လိမ်းပတ်ထားသော ယောက်ျားကို အနှစ်တစ်ထောင်တိုင်တိုင် ဒုက္ခဝေဒနာကို ခံရစေကြ၏။ ထို့နောက် ထိုယောက်ျားကို ကာဉ္ဇိက (ချဉ်ရည်ဆန်ရည်) နှင့် ရောနှောကာ စားသုံးစေကြသည်ဟု ဆို၏။
Verse 7
शतवर्षं दिव्यदेहं वलीपलितवर्जितम् / जग्धं त्रिफलया क्षौद्रं चक्षुष्मन्तं करोति वै
ထရိဖလာ (Triphala) ကို ပျားရည်နှင့် တွဲဖက်စားသုံးလျှင် အမှန်တကယ် အနှစ်တစ်ရာတိုင် အသက်ရှည်စေ၍ ကိုယ်ခန္ဓာသည် တောက်ပသန့်ရှင်းကာ အရေးအကြောင်းနှင့် ဆံပင်ဖြူခြင်းကင်းစေပြီး မျက်စိအမြင်သည် ကြည်လင်သန်မာလာသည်ဟု ဆို၏။
Verse 8
अन्धः पश्येत्तु चूर्णस्य साज्यस्यैव तु भक्षणात् / महिषीक्षीरसंयुक्तस्तल्लेपः कृष्णकेशकृत्
ဒုက္ခရောက်နေသော မျက်ကန်းသူသည် ဂျီ (ghee) နှင့် ရောထားသော ဆေးမှုန့်ကို စားသုံးခြင်းဖြင့် မြင်နိုင်စွမ်း ပြန်လည်ရနိုင်သည်ဟု ဆို၏။ ထို့အတူ ကျွဲနို့နှင့် ပြုလုပ်သော လိမ်းဆေးကို လိမ်းလျှင် ဆံပင်ကို အနက်ရောင် ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 9
खल्वाटस्य च वै केशा भवन्ति वृषभध्वज / तैलयुक्तेन चूर्णेन वलीपलितनाशनम्
အို ဝృషဘဓ్వဇ (နွားတံဆိပ်တော်) ရှင်၊ ခေါင်းပြောင်သူတောင်မှ ဆံပင်သည် တကယ်ပေါက်လာနိုင်၏။ ထို့ပြင် ဆီနှင့် ရောထားသော ဆေးမှုန့်သည် အရေးအကြောင်းနှင့် ဆံပင်ဖြူခြင်းကို ဖျက်ဆီးပေးသည်ဟု ဆို၏။
Verse 10
तदुद्वर्तनमात्रेण सर्वरागः प्रमुच्यते / सच्छागक्षीरचूर्णेन दृष्टिः स्यान्मासतो ऽञ्जनात्
ထိုဆေးကို ကိုယ်ပေါ်တွင် ပွတ်လိမ်းရုံဖြင့် အရောင်မညီခြင်းနှင့် ရောဂါဆိုင်ရာ အညစ်အကြေးအမာရွတ်တို့ အကုန်လုံး ပျောက်ကင်းသည်။ ထို့ပြင် သန့်ရှင်းသော ဆိတ်နို့မှ ပြုလုပ်ထားသော အမှုန့်ကို မျက်စိအန်ဇနာ (collyrium) အဖြစ် လိမ်းလျှင် တစ်လအတွင်း မြင်ကွင်းကြည်လင်လာသည်။
Verse 11
पलाशस्य च बीजानि श्रावणे वितुषाणि च / गृहीत्वा नवनीतेन तेषां चूर्णं च भक्षयेत्
ရှာဝဏ (Śrāvaṇa) လတွင် ပလာရှ (palāśa) သစ်ပင်၏ မျိုးစေ့များကို ယူ၍ အခွံချွတ်ကာ၊ ထို့နောက် အမှုန့်ကြိတ်ပြီး နဝနီတ (လတ်ဆတ်သော ထောပတ်) နှင့် ရောကာ စားသုံးရမည်။
Verse 12
कर्षार्धमेकं सेवेत नत्वा नित्यं हरिं प्रभुम् / पुराणषष्टिधान्यस्य पथ्यमम्बु पिबन्हर / जीवेद्वर्षसहस्राणि वलीपलितवर्जितः
နေ့စဉ် ဟရိ (Hari) အရှင်ကို ဦးညွှတ်ပူဇော်ပြီးနောက်၊ ဤပဋိပက္ခမရှိသော ဆေးပြင်ကို ကာရှာတစ်ဝက် (half-karṣa) တစ်ချိန်စာကို ပုံမှန်သောက်သုံးရမည်။ သင့်လျော်သော ရေကိုသာ သောက်လျှင်၊ အို ဟရ (Hara)၊ အရေးအကြောင်းနှင့် ဆံပင်ဖြူမရှိဘဲ ထောင်နှစ်များစွာ အသက်ရှင်နိုင်သည်။
Verse 13
भृङ्गराजस्य वै मूलं पुष्यर्क्षे तु समाहृतम् / विधाय तस्य चूर्णं वै ससौवीरञ्च भक्षयेतं
ပုရှျ (Puṣya) နက္ခတ်နေ့တွင် ဘ္ရင်္ဂရာဇ (bhr̥ṅgarāja) ၏ အမြစ်ကို စုဆောင်းယူရမည်။ ထို့ကို အမှုန့်ပြုလုပ်ပြီး စော်ဝီရ (sauvīra) ဟုခေါ်သော ဖျော်ရည်/အာဟာရတန်ဖိုးရှိ အချဉ်ဖောက်သောက်စရာနှင့်အတူ စားသုံးရမည်။
Verse 14
मासमात्रप्रयोगेण वलीपलितवर्जितः / शतानि पञ्च जीवेच्च नरो नागबलो भवेत् / भवेच्छ्रुतिधरो रुद्र पुष्यर्क्षे चैव भक्षणात्
တစ်လသာ အသုံးပြုလျှင်ပင် အရေးအကြောင်းနှင့် ဆံပင်ဖြူကင်းစင်လာသည်။ လူသည် နှစ်ပေါင်းငါးရာ အသက်ရှင်နိုင်ပြီး နာဂ (serpent) ကဲ့သို့ အင်အားရရှိမည်။ အို ရုဒြ (Rudra)၊ ပုရှျ (Puṣya) နက္ခတ်ရှိချိန်၌ စားသုံးလျှင် သုတိဓရ (śrutidhara) — သာသနာတော်သင်ကြားချက်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်သူ ဖြစ်လာမည်။
Frequently Asked Questions
Puṣya is treated as an auspicious time-marker that sanctifies collection and intake. In Purāṇic-ritual logic, correct timing strengthens the efficacy and the dharmic ‘fitness’ (yogyatā) of the act, culminating here in claims of vigor, longevity, and śrutidhara capacity.
The regimen is framed as more than nutrition: daily bowing signals vrata-like discipline and proper intention (bhāva). The text presents longevity and youthfulness as fruits of regulated conduct performed under divine orientation, not as isolated pharmacology.