Adhyaya 176
Keśa-vardhana, Pālitā-nāśa, Śiraḥ-roga and Karṇa-śūla Cikitsā (Hair Growth, Greying Reversal, Head & Ear Remedies)
ဗြဟ္မာခဏ္ဍ၏ လက်တွေ့ညွှန်ကြားချက်ကို ဆက်လက်တင်ပြ၍ ဤအধ্যာယတွင် ခေါင်းနှင့် အာရုံအင်္ဂါများကို စောင့်ရှောက်ရန် ယောဂများကို စုစည်းထားသည်။ စတင်ရာတွင် ဆံပင်ပြန်ပေါက်စေခြင်း၊ ထူထဲစေခြင်းအတွက် မီးရှို့ထားသော ဆင်စွယ်မှုန့်လိမ်းခြင်း၊ ဘൃင်္ဂရာဇဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆီ၊ ဂုဉ္ဇာအခြေပြု လိမ်းဆေးများကို ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် ဆံပင်ကျွတ်ခြင်းနှင့် ဆံပင်အရည်အသွေးအတွက် သရက်စေ့၊ အာမလက၊ ကရဉ္ဇ၊ လက်ခ် စသည်တို့ကို အသုံးပြုသော ကုထုံးများကို ဆိုသည်။ ထို့ပြင် ခေါင်းအရေပြားသန့်ရှင်းရေး၊ လိပ်ပြာ/လိပ်ကောင်ဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် ဆံပင်မည်းစေသော ဖော်မြူလာများကို ဘൃင်္ဂရာဇ၊ တြိဖလာ၊ နီလီ၊ သံမှုန့်၊ အချဉ်ကာဉ္ဇိကာတို့ဖြင့် ရှင်းလင်းသည်။ ဆံပင်မှ ခေါင်းရောဂါများသို့ ကူးပြောင်းပြီး နောက်ဆုံးတွင် နားကုထုံးများ—နားနာပြင်းထန်ခြင်း၊ အနံ့ဆိုးခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်း၊ အရည်ယိုခြင်းတို့အတွက် ဆေးဆီနှင့် နားဖြည့်ဆေးရည်များ၊ ဆားအခြေပြုနှင့် ဆီးအခြေပြု ပြင်ဆင်မှုများကို ဖော်ပြသည်။ အဆုံးပိုဒ်များတွင် ခေါင်းစောင့်ရှောက်မှုမှ အားတိုးလိမ်းနှိပ်ခြင်း၊ ခြေသန့်စင်ခြင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာကြံ့ခိုင်စေခြင်းသို့ ချဲ့ထွင်ကာ နီးစပ်သော အধ্যာယများတွင် အိမ်သုံးကုထုံးများကို ရေစပ်နည်းဖြင့် ဆက်လက်တင်ပြမည်ကို ညွှန်ပြသည်။
Shlokas
Verse 1
नाम पञ्चसप्तत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीभगवानुवाच / सप्तरात्रात्प्रजायन्ते खल्वाटस्य कचाः शुभाः / दग्धहस्तिदन्तलेपात्साजाक्षीररसाञ्जनात्
ဘုရားသခင်မြတ်က မိန့်တော်မူသည်– ဤသည်မှာ အခန်းတစ်ရာခုနစ်ဆယ်ခြောက် ဖြစ်၏။ မီးလောင်အောင်ဖုတ်ထားသော ဆင်သွားကို အမှုန့်ပြု၍ ဆိတ်နို့နှင့် အရည်တို့နှင့် ရောစပ်ကာ အန်ဇနာကဲ့သို့ လိမ်းလျှင်၊ ခေါင်းပြောင်သူ၌ ခုနစ်ညအတွင်း ကောင်းမြတ်သော ဆံပင် ပေါက်လာသည်။
Verse 2
भृङ्गराजरसेनैव चतुर्भागेन साधितम् / केशवृद्धिकरं तैलं गुञ्जाचूर्णान्वितेन च
ဘೃင်္ဂရာဇ အရည်ကို လေးပုံတစ်ပုံယူ၍ ဆီကို ချက်ပြုတ်လျှင် ဆံပင်တိုးပွားစေသော ဆီ ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် ဂုဉ္ဇာ အမှုန့်နှင့်အတူလည်း အသုံးပြုရမည်။
Verse 3
एलामांसीकुष्ठमुरायुक्तमभ्यङ्गतः शिवम् / गुञ्जाफलं समादेयं लेपनं चन्द्रलुप्तनुत्
ကဒမုံ၊ မာံစီ (spikenard)၊ ကုဋ္ဌ (costus) နှင့် မုရာတို့ပါဝင်သော ဆီဖြင့် ကိုယ်လိမ်းနှိပ်နယ်ခြင်းသည် မင်္ဂလာရှိ၍ အကျိုးပြုသည်။ ဂုဉ္ဇာစေ့ကို ယူ၍ လိမ်းဆေးပြုကာ လိမ်းလျှင် အကွက်လိုက် ဆံပင်ကျွတ်ခြင်းကို သက်သာစေသည်။
Verse 4
आम्रास्थिचूर्णलेपाद्वै केशाः सूक्ष्मा भवन्ति च / करञ्जामलकैलाललाक्षालेपो ऽरुणापहः
သရက်စေ့အမှုန့်ကို လိမ်းဆေးပြု၍ လိမ်းလျှင် ဆံပင်သည် နူးညံ့သိမ်မွေ့လာသည်။ ကရဉ္ဇာ၊ အာမလကာ၊ ကဒမုံနှင့် လက္ခါတို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော လိမ်းဆေးသည် နီမြန်းရောင်ပြောင်းခြင်းကို ဖယ်ရှားပေးသည်။
Verse 5
आम्रास्थिमज्जामलकलेपात्केशा भवन्ति वै / बद्धमूला घना दीर्घाः स्नग्धाः स्युर्नोत्पतन्ति च
သရက်စေ့အတွင်းသားနှင့် အာမလက (āmalaka) ကို ပျစ်ပျစ်လိမ်းလျှင် ဆံပင်သည် အမြစ်ခိုင်မာ၍ ထူထဲ၊ ရှည်လျား၊ တောက်ပကာ မကျွတ်မလဲ ဖြစ်လာသည်။
Verse 6
विडङ्गगन्धपाषाणसाधितं तैलमुत्तमम् / सचतुर्गुणगोमूत्रं मनसः शिलमेव वा
ဗိဒင်္ဂ (viḍaṅga) နှင့် အနံ့ရှိသော ကျောက် (gandha-pāṣāṇa) ဖြင့် စိမ့်စိမ့်ပြုလုပ်ထားသော ဆီက အထူးကောင်းမွန်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့မဟုတ် နွားဆီးကို လေးဆအချိုးဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော ပြင်ဆင်မှု၊ သို့မဟုတ် မနသ-ရှီလာ (realgar) ကိုလည်း သုံးနိုင်သည်။
Verse 7
शिरो ऽभ्यङ्गाच्छिराजन्मयूकालिख्याः क्षयं नयेत् / नवदग्धं शङ्खचूर्णं घृष्टसीसकलेपितम्
ခေါင်းကို ဆီဖြင့် နှိပ်နယ်လိမ်းပေးလျှင် ဦးရေပြားပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်သော ဆံပင်ပိုး (lice) နှင့် ၎င်းတို့၏ ဥများ ပျက်စီးသွားသည်။ အသစ်မီးဖုတ်ထားသော ခရုခွံမှုန့် (conch-shell powder) ကို သံဖြူ/ခဲ (lead) ကို ပွတ်ကာ လိမ်းပျစ်အဖြစ် လိမ်းပါ။
Verse 8
कचाः श्लक्ष्णा महाकृष्णा भवन्ति वृषभध्वज / भृङ्गराजं लोहचूर्णं त्रिफला बीजपूरकम्
အို ဝೃಷဘဓွဇ (Vṛṣabhadhvaja) ရှိဝ (Śiva) ဘုရား၊ ဘೃင်္ဂရာဇ (bhṛṅgarāja)၊ သံမှုန့်၊ တြိဖလာ (triphala) နှင့် ဘီဇပူရက (bījapūraka—သံပုရာမျိုး) ကို သုံးလျှင် ဆံပင်သည် နူးညံ့ချောမွေ့၍ အလွန်အမင်း အနက်ရောင် ဖြစ်လာသည်။
Verse 9
नीली च करवीरं च गुडमेतैः समं शृतम् / पलितानीह कृष्णानि कुर्याल्लेपान्महौषधम्
နီလီ (indigo)၊ ကရဝီရ (oleander) နှင့် ဂုဍ (jaggery) ကို တန်းတူအချိုးဖြင့် အတူတကွ ပြုတ်ပါ။ ပျစ်ပျစ်လိမ်းလျှင် ဤအကြီးမားသော ဆေးသည် ဆံပင်ဖြူ/မီးခိုးရောင်ကို အနက်ရောင် ပြန်ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 10
आम्रास्थिमज्जा त्रिफला नी (ता) ली च भृङ्ग राजकम् / जीर्णं पक्वं लोहचूर्णं काञ्जिकं कृष्णकेशकृत्
သရက်စေ့အတွင်းသား၏ အရိုးမြစ်၊ တြိဖလာ၊ နီလီ (သို့ တာလီ) နှင့် ဘ္ရင်္ဂရာဇ—အိုမင်းသွားသော ချဉ်ရည်ကာဉ္ဇိကာနှင့် ကောင်းစွာပြုလုပ်ထားသော သံမှုန့်တို့နှင့် ပေါင်းစည်းလျှင် ဆံပင်ကို အနက်ရောင်ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 11
चक्रमर्दकबीजानि कुष्ठमेरण्डमूलकम् / अत्यम्लकाञ्जिकं पिष्ट्वा लेपान्मस्तकरोगनुत्
စက္ကရမဒ (cakramarda) စေ့များ၊ ကုဋ္ဌ (kuṣṭha) နှင့် ကြက်ဆူအမြစ်ကို အလွန်ချဉ်သော ကာဉ္ဇိကာနှင့် ကြိတ်ဖျော်၍ လိမ်းပတ်လျှင် ခေါင်းရောဂါများကို ဖယ်ရှားသည်။
Verse 12
सैन्धवं च वचा हिङ्गु कुष्ठं नागेश्वरं तथा / शतपुष्पा देवदारु एभिस्तैलं तु साधितम्
ဆိုင်န္ဓဝ (ကျောက်ဆား)၊ ဝချာ (sweet-flag)၊ ဟိင်္ဂု (asafoetida)၊ ကုဋ္ဌ (costus) နှင့် နာဂေရှ္ဝရ—ထို့ပြင် ရှတပုရှ္ပာ နှင့် ဒေဝဒါရုတို့ကို ယူ၍ ဆေးပြုထားသော ဆီကို ပြင်ဆင်ရမည်။
Verse 13
गोपुरीपरसेनैव चतुर्भागेन संयुतम् / तत्कणभरणादुग्रकर्णशूलं क्षयं नयेत्
ဂိုပူရီ (gopurī) နှင့် ပရာစေနာ (parasenā) ကို လေးပုံတစ်ပုံအချိုးဖြင့် ရောစပ်ကာ နားထဲသို့ တစ်စက်ချင်း ဖြည့်သွင်းလျှင် ပြင်းထန်သော နားကိုက်ခြင်းကိုပင် ပျောက်ကင်းစေသည်။
Verse 14
मेषमूत्रसैन्धवाभ्यां कर्णयोर्भरणाच्छिव / कर्णयोः पूतिनाशः स्यात्कृमिस्त्रावादिकस्य च
အို ရှိဝ (Śiva) ရေ၊ သိုးထီးဆီးနှင့် ကျောက်ဆားကို ရောစပ်၍ နားထဲသို့ ဖြည့်သွင်းလျှင် နားအနံ့ဆိုးပျောက်ကင်းပြီး ပိုးဝင်ခြင်း၊ အရည်ယိုခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော ရောဂါများလည်း ပျောက်ကင်းသည်။
Verse 15
मालतीपुप्पदलयो रसेन भरणात्तथा / गोजलेनैव पूरेण पूयस्त्रावो विनश्यति
မာလတီပန်းအဖူး၏ရည်ကို ထိခိုက်ရာနေရာ၌ ဖြည့်လိမ်း၍၊ ထို့အပြင် နွားဆီးဖြင့်လည်း အပြည့်အဝ စိမ့်ဝင်အောင် လောင်းလှန်လျှင်၊ အညစ်အကြေး(ပြည်)ယိုစီးမှု ပျောက်ကင်းသွားသည်။
Verse 16
कष्ठमाषमरीचानि तगरं मधु पिप्पली / अपामार्गो ऽश्वगन्धा च बृहती सितसर्षपाः
ကာဋ္ဌမာဋ္သ၊ မရိချ (ငရုတ်ကောင်းအနက်)၊ တဂရ၊ ပျားရည်၊ ပိပ္ပလီ (ငရုတ်ရှည်)၊ အပာမာရ္ဂ၊ အရှ္ဝဂန္ဓာ၊ ဘృဟတီ နှင့် အဖြူမုစတာဒ် (စိတသရ္ṣပ) — ဤတို့သည် သတ်မှတ်ထားသော ဆေးပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
Verse 17
यवास्तिलाः सैन्धवं च पादिकोद्वर्तनं शुभम् / लिङ्गबाहुस्तनानां च कर्णयोर्वृद्धिकृद्भवेत् / कटुतैलं भल्लातकं बृहती फलदाडिमम्
ယဝ (မုယော)၊ နှမ်း၊ နှင့် ကျောက်ဆားတို့သည် ခြေထောက်ကို ပွတ်တိုက်သန့်စင်ရန် မင်္ဂလာရှိသော အမှုန့်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ လိမ်းပွတ်ခြင်းသည် လိင်အင်္ဂါ၊ လက်မောင်း၊ ရင်သားနှင့် နားတို့၏ သင့်လျော်သော ကြီးထွားကောင်းမွန်မှုကို ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် စပ်သောဆီ၊ ဘ္ဟလ္လာတက (marking-nut)၊ ဘృဟတီ နှင့် သလဲသီးလည်း သတ်မှတ်ထားသည်။
Verse 18
वल्कलैः साधितैर्लिप्तं लिङ्गं तेन विवर्धते
အခေါက်အမျှင်များဖြင့် ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်ထားသော ဆေးဖြင့် လိင်္ဂကို လိမ်းလျှင်၊ ထိုကြောင့် လိင်္ဂသည် ကြီးထွား၍ သာယာဝပြောကာ သန့်ရှင်းသော အာနုဘော်တန်ခိုး တိုးပွားသည်။
Frequently Asked Questions
It lists multiple external applications, notably bhṛṅgarāja-processed oil for hair increase, guñjā-based pastes for patchy hair loss, and mango-seed/āmalaka preparations to strengthen roots and reduce fall—presented as practical yogas for topical use.
It gives blackening formulations using nīlī (indigo), triphalā, bhṛṅgarāja, and well-processed iron powder, often combined with kāñjika (fermented sour medium), indicating a traditional approach to dyeing/toning and scalp conditioning.
It prescribes karṇa-pūraṇa (ear-filling) with medicated oils and salt-based mixtures, including drops intended to relieve severe pain, reduce foul smell, address worm infestation, and manage discharge—reflecting classical external ear-therapy patterns.