Adhyaya 174
Preparations of Medicated Ghee and Oils (Ghṛta–Taila Yoga); Brāhmī-ghṛta and Nārāyaṇa Taila
ဗြဟ္မခဏ္ဍ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအကျိုးပြု သင်ကြားမှုကို ဆက်လက်၍ ဓနွန္တရီသည် သုश्रုတကို snehakalpanā—ဆေးဂျီ (ghṛta) နှင့် ဆေးဆီ (taila) ချက်နည်းကို ဆေးဖက်ဝင်အပင်အစုများ၊ အချိုးအစားများ၊ အပူထိန်းချုပ်မှုတို့ဖြင့် တိတိကျကျ သင်ပြသည်။ အစတွင် medhya အုပ်စုဖြစ်သော śaṅkhapuṣpī, vacā, somā, brāhmī တို့ကို ဖော်ပြပြီး kaṇṭakārī ရည်နှင့် နို့ဖြင့် ချက်သော “Brāhmī-ghṛta” ကို အမည်တပ်ကာ śruti နှင့် medhā ကို ခိုင်မာစေသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် ရောဂါဖျက်စီးသော ghṛta/ taila များသို့ ချဲ့ထွင်ကာ vāta ကို သက်သာစေသော မွှေးကြိုင်ဆီကို အပူနူးညံ့စွာ ချက်ပြီး ငွေထည်တွင် သိမ်းဆည်းရန်လည်း ညွှန်ကြားသည်။ အဓိကအချက်မှာ “Nārāyaṇa Taila” (နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ghṛta) ဖြစ်ပြီး ဗိṣṇု၏ ဆေးတော်အဖြစ် အလွှာအတွင်းနက်ရှိုင်းသော vāta ရောဂါများ၊ မသန်စွမ်းသကဲ့သို့ အခြေအနေများ၊ kuṣṭha၊ အိုမင်းမှုကြောင့် အားနည်းခြင်းနှင့် လိင်အားနည်းခြင်းတို့ကို ကုသရန် သင်ပြသည်။ နိဂုံးတွင် bhagandara အတွက် ဆီ၊ gaṇḍamālā အတွက် ajmoda အခြေခံ taila နှင့် မီးလောင်ဒဏ်ရာကို အရင်သန့်စင်ပြီးနောက် နူးညံ့ပျော့ပြောင်း/ကုသဆီ လိမ်းရန် အစီအစဉ်ကို ဖော်ပြသည်။
Shlokas
Verse 1
नाम त्रिसप्तन्युत्तरशततमो ऽध्यायः धन्वतरिरुवाच / घृततैलादि वक्ष्यामि शृणु सुश्रुत रोगनुत् / शङ्खपुष्पी वचा सोमा ब्राह्मी ब्रह्मसुवर्चला
«အခန်းအမည်—တစ်ရာခုနှစ်ဆယ်လေးမြောက် အခန်း»။ ဓနွန္တရီက မိန့်ကြားသည်—«ဃြတ (ghee) နှင့် ဆီတို့ကဲ့သို့သော ပြင်ဆင်ချက်များကို ငါဖော်ပြမည်။ နားထောင်လော့၊ ရောဂါဖယ်ရှားသူ ဆုश्रုတ (Suśruta) ရေ။ (ဆေးပင်များမှာ) ရှင်ခပုရှ္ပီ (śaṅkhapuṣpī)၊ ဝစာ (vacā)၊ ဆိုမာ (somā)၊ ဘြာဟ္မီ (brāhmī) နှင့် ဘြဟ္မ-သုဝရ္ချလာ (brahma-suvarcalā) ဖြစ်၏။»
Verse 2
अभया च गुडूची च अटरूपकवागुजी / एतैरक्षसमैर्भागैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्
အဘယာ၊ ဂုဍူချီ၊ အဋရူပက၊ ဝါဂုဇီ တို့ကို အက္ခ မာတရာဖြင့် အချိုးတူယူ၍ ဂျီ(ဃృత) တစ် ပရස්ထာ ကို ဆေးဃృతအဖြစ် ချက်ပြုတ်ရမည်။
Verse 3
कण्टकार्या रसप्रस्थक्षीरप्रस्थममन्वितम् / एतद्ब्राह्मीघृतं नाम श्रुतिमेधाकरं परम्
ကဏ္ဍကာရီ အရည် တစ် ပရස්ထာ နှင့် နို့ တစ် ပရස්ထာ ကို အတူတကွ ချက်ပြုတ်၍ «ဗြာဟ္မီ-ဃృత» ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် သုတိ(śruti) နှင့် မေဓာ(medhā) ကို အထူးကောင်းစွာ တိုးပွားစေသည်။
Verse 4
त्रिफलाचित्रकबलानिर्गुण्डी निम्बवासकाः / पुनर्नवा गुडूची च बृहती च शतावरी
ထြိဖလာ၊ စိတ္ရက၊ ဘလာ၊ နိရ္ဂုဏ္ဍီ၊ နိမ္ဗ၊ ဝါသကာ၊ ထို့ပြင် ပုနရ္နဝါ၊ ဂုဍူချီ၊ ဗြဟတီ နှင့် သတாவရီ—ဤဆေးပင်တို့ကို အသုံးပြုရမည်။
Verse 5
एतैर्घृतं यथालाभं सर्वरोगविमर्दनम् / बलाशतकषाये तु तैलस्यार्धाढकं पचेत् / कल्कैर्मधूकमञ्जिष्ठाचन्दनोत्पलपद्मकैः
ဤဆေးပင်တို့ဖြင့် ရရှိသမျှအတိုင်း ဃృతကို ချက်ပြုတ်လျှင် ရောဂါအားလုံးကို ချေမှုန်းသော ဆေးဃృత ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် ဘလာ-သတ အုပ်စု၏ ကషာယ(အရည်ပြုတ်) ထဲတွင် ဆီ အာဍက တစ်ဝက်ကို ချက်၍ မဓူက၊ မဉ္ဇိဋ္ဌာ၊ စန္ဒန၊ ဥတ္ပလ၊ ပဒ္မက တို့၏ ကလ္က(ပျစ်ပျစ်လိမ်းဆေး) ဖြင့် ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 6
सूक्ष्मैलापिप्पलीकुष्ठत्वगेलागुरुकेसरैः / गन्धाश्वजीवनीयैश्च क्षीराढकसमाश्रितम्
အသေးစိတ် အဲလာ(ကတ်ဒမမ်)၊ ပိပ္ပလီ(လောင်းပဲပါ)၊ ကုဋ္ဌ(ကော့စတပ်)၊ တွဂ်(သစ်ခေါက်—စင်နမန်)၊ အဲလာ၊ အဂုရု(အာဂရု) နှင့် ကေသရ(ဇာဖရန်) တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ အနံ့သာနှင့် အသက်အားတိုးစေသော ဆေးပင်တို့ကိုပါ ထည့်ကာ နို့ အာဍက တစ်ခု မာတရာနှင့် ပေါင်းစပ်ရမည်။
Verse 7
एतन्मृद्वग्निना पक्वं स्थापयेद्राजते शुभे / सर्ववातविकारांस्तु सर्वधात्वन्तराश्रयान्
မီးနူးနူးဖြင့်ချက်ပြီးနောက် သန့်ရှင်း၍ မင်္ဂလာရှိသော ငွေဘူး၌ သိမ်းဆည်းရမည်။ ထိုသည် ဝါတာဒോഷကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါအမျိုးမျိုးကိုလည်းကောင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာဓာတုအလွှာအတွင်းတည်နေသော ရောဂါများကိုလည်းကောင်း သက်သာစေသည်။
Verse 8
तैलमेतत्प्रशमयेद्वल्याक्यं राजवल्लभम् / शतावरीरसप्रस्थं क्षीरप्रस्थं तथैव च
ဤဆီသည် “ဝလျာက്യ” ဟုခေါ်သောရောဂါကို သက်သာစေပြီး မင်းများကလည်း အလွန်တန်ဖိုးထားကြသည်။ ၎င်းကို သတဝါရီရည် တစ်ပရသ္ထနှင့် နို့ တစ်ပရသ္ထကို တူညီစွာ ထည့်၍ ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 9
शतपुष्पं देवदारु मांसी शैलेयकं बला / चन्दनं तगरं कुष्टं मनः शिला ज्योतिष्मती
ရှတပုရှပ၊ ဒေဝဒါရု၊ မာံစီ၊ ရှೈလေယက၊ ဘလာ၊ စန္ဒန၊ တဂရ၊ ကုဋ္ဌ၊ မနಃရှီလာ (realgar) နှင့် ဂျျောတိရှ္မတီ—ဤတို့သည် သင်ကြားနေသော ဆေးဖော်မြူလာ၏ ပါဝင်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
Verse 10
एतैः कर्षसमैः कल्कैः घृतप्रस्थं विपाचयेत् / कुव्जवामनपङ्गूनां बधिरव्यङ्गकुष्ठिनाम्
ဤဆေးပစ္စည်းများကို ကလ္က (ပျစ်ပျစ်လိမ်းဆေး) အဖြစ် တစ်ကර්ရှာစီ တူညီအောင် ပြုလုပ်၍ ဂျီ (ghṛta) တစ်ပရသ္ထနှင့် ပေါင်းချက်ရမည်။ ၎င်းသည် ကျောကွေးသူ၊ အရပ်ပုသူ၊ ခြေမသန်သူ၊ နားမကြားသူ၊ မျက်နှာကိုယ်အင်္ဂါပျက်ယွင်းသူနှင့် ကုဋ္ဌ (အရေပြားရောဂါ) ခံစားသူတို့အတွက် ဖြစ်သည်။
Verse 11
वायुना भग्नगात्राणां ये च सीदन्ति मैथुने / जराजर्जरगात्राणां चाध्मानमुख शोषिणाम्
၎င်းသည် ဝါယု (vāyu) ကြောင့် ကိုယ်အင်္ဂါများ အားနည်း၍ “ကျိုးပဲ့သကဲ့သို့” ဖြစ်သူများအတွက်လည်းကောင်း၊ လိင်ဆက်ဆံရာတွင် မအောင်မြင်သူများအတွက်လည်းကောင်း၊ အိုမင်း၍ ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်ယွင်းသူများအတွက်လည်းကောင်း၊ ဝမ်းဖောင်းခြင်းနှင့် ပါးစပ်ခြောက်သွေ့၍ ချွတ်ယွင်းသူများအတွက်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။
Verse 12
त्वग्गताश्चापि ये वाता शिरास्नायुगताश्च ये / सर्वांस्तान्नाशयत्याशु तैलं रोगकुलान्तकम्
အရေပြား၌ တည်နေသော ဝါတရောဂါများဖြစ်စေ၊ သွေးကြောနှင့် ကြောတံ (အရွတ်) များထဲသို့ ဝင်ရောက်နေသော ဝါတဖြစ်စေ၊ ဤဆီသည် အားလုံးကို လျင်မြန်စွာ ဖျက်ဆီး၍ ရောဂါအစုအဝေးကို အဆုံးသတ်စေသည်။
Verse 13
नारायणमिदं तैलं विष्णुनोक्तं रुगर्दनम् / पृथक्तैलं घृतं कुर्यात्समस्तैरौषधैः पृथक्
ဤသည်မှာ ဗိဿနု (Viṣṇu) ထံမှ သင်ကြားထားသော “နာရာယဏ ဆီ” ဖြစ်၍ နာကျင်မှုကို ချေမှုန်းသူ ဖြစ်သည်။ ဆီနှင့် ဂျီ (ghee) ကို သီးသန့်စီ ပြုလုပ်ရမည်—တစ်ခုချင်းစီကို ဆေးဖက်ဝင်ပစ္စည်း အစုံအလင်ဖြင့် သီးသန့်စီ ပြုလုပ်ပါ။
Verse 14
शतावर्या गुडूच्या वा चित्रकै गोचनान्वितैः / निर्गुण्ड्या वा प्रसारः स्यात्कण्टकार्या रसादिभिः
ဤပြင်ဆင်မှုကို śatāvarī သို့မဟုတ် guḍūcī ဖြင့်၊ citraka နှင့် gocanā တို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ဆက်လက်ချက်လုပ်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ် nirgundī ဖြင့်လည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ထို့အတူ kaṇṭakārī နှင့် ၎င်း၏ ဖျော်ရည် စသည်တို့ဖြင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
Verse 15
वर्षाभूवालया वापि वासकन फलत्रिकैः / ब्राहया चैग्ण्डकेनापि भृङ्गराजेन कुष्टिना
ထို့အပြင် varṣābhū, bhūvālayā, vāsaka နှင့် သစ်သီးသုံးမျိုး (Triphala) တို့ဖြင့်လည်း ဆေးကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ထို့အတူ brāhmī, eṇḍaka, bhṛṅgarāja နှင့် kuṣṭha တို့ကို ပေါင်းစပ်သုံးစွဲခြင်းလည်း သတ်မှတ်ထားသော ဆေးဖက်ဝင်ပေါင်းစည်းမှုများ ဖြစ်သည်။
Verse 16
मुसल्या दशमूलेन खदिरेण वटादिभिः / वटिका मोदको वापि चूर्ण स्यात्सर्वरोगनुत्
musalā, daśamūla, khadira နှင့် vata စသည့် အပင်များဖြင့် ဆေးလုံးများ၊ မိုဒက (အချိုဆေးလုံး/bolus) သို့မဟုတ် အမှုန့်ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်—ဤကဲ့သို့သော ပြင်ဆင်မှုသည် ရောဂါအားလုံးကို ဖယ်ရှားသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 17
घृतेन मधुना वापि अद्भिः खण्डगुडादिभिः / लवणैः कटुकैर्युक्तं यथालाभं च गेगनुत्
ဤဆေးကို ဂီ (ghee) သို့မဟုတ် ပျားရည် သို့မဟုတ် ရေနှင့်ပေးနိုင်ပြီး သကြား၊ ဂျက်ဂရီ (jaggery) စသည့်အရာများနှင့် တွဲဖက်နိုင်သည်။ ဆားနှင့် စပ်သောပစ္စည်းများကိုလည်း ရရှိသလိုပေါင်းစပ်သုံးစွဲလျှင် ရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေသည်။
Verse 18
चित्रकार्कत्रिवृद्वापि यवानीहयमारकम् / सुधां च बालां गणिकां सप्तपर्णसुवर्चिकाम्
ချိတြက (chitraka)၊ အာရက (arka)၊ တြိဝြိတ် (trivrit)၊ ဝါပိ (vāpi)၊ ယဝါနီ (yavānī)၊ ဟယမာရက (hayamāraka) တို့ကို ယူ၍၊ ထို့ပြင် သုဓာ (sudhā)၊ ဘာလာ (bālā)၊ ဂဏိကာ (gaṇikā) နှင့် စပ္တပဏ္ဏ (saptaparṇa)၊ သုဝရ္စိကာ (suvarcikā) ကိုလည်း ထည့်ယူရမည်။
Verse 19
ज्योतिष्मतीञ्च संभृत्य तैलं धीरो विपाचयेत् / एतन्निष्यन्दनं तैलं भृशं दद्याद्भगन्दरे
ဂျ्योတိသ္မတီ (jyotiṣmatī) ကိုပါ စုဆောင်းပြီးနောက် ပညာရှိ ဆရာဝန်သည် ဆီကို ချက်ပြုတ်၍ ပြင်ဆင်ရမည်။ စစ်ထုတ်ထားသော ဤဆေးဆီကို ဘဂန္ဒရ (bhagandara—fistula) ဖြစ်လျှင် များများလိမ်းပေးရမည်။
Verse 20
शोधनं गेपणं चैव सर्ववर्णकरं परम् / चित्रकाद्यं महातैलं सर्वरोगप्रभञ्जनम्
ဤဆေးဆီသည် သန့်စင်ပေး၍ ကုသပေးသကဲ့သို့ အရေပြားအရောင်အလှကိုလည်း အထူးကောင်းမွန်စေသည်။ ချိတြက (chitraka) စသည့်အရာများဖြင့် စတင်သော ဤမဟာဆေးဆီသည် ရောဂါအားလုံးကို ချေမှုန်းပစ်သည်။
Verse 21
अजमोदं ससिन्दूरं हरितालं निशाद्वयम् / क्षारद्वयं फेनयुतमार्द्रक सर (शवः लोद्भवम्
အဇမောဒ (ajmoda) ကို စင်ဒူရ (sindūra—အနီရောင်မှုန့်)၊ ဟရိတာလ (haritāla—အဝါရောင် orpiment)၊ နိသာ ဆေးနှစ်မျိုး၊ ချာရ (alkaline salts) နှစ်မျိုး၊ ဖျော်ဖျားပေါက်စေသော ပစ္စည်း၊ နှင့် လတ်ဆတ်သော ဂျင်းရည်အနှစ်တို့နှင့် ပေါင်းစပ်ယူရမည်။ ထို့ပြင် «śava-lodbhava» ဟု မှတ်သားထားသော အပိုပါဝင်ပစ္စည်းကိုလည်း ထည့်ရမည်။
Verse 22
इन्द्रवारुण्यपामार्गकदलैः स्यन्दनैः समम् / एभिः सर्षपजं तैलमजामूत्रैश्चयोजितम्
အင်ဒြဝါရုဏီ၊ ပာမာရ္ဂ နှင့် ငှက်ပျောရွက်တို့၏ ဖျော်ရည် (syandana) များနှင့်အတူ မုန်ညင်းဆီကို ပြုလုပ်၍ ဆိတ်ဆီးနှင့်လည်း ပေါင်းစပ်ရမည်။
Verse 23
मृद्वग्निना पचेदेत्गव्यक्षीरेण संयुतम् / अजमोदादिकं तैलं गण्डमालां व्यपोहति
နူးညံ့သောမီးဖြင့် ချက်၍ နွားနို့နှင့် ပေါင်းစပ်ရမည်။ အဇမိုးဒါ အခြေခံ ဆေးဆီဤသည်သည် ဂဏ္ဍမာလာ (လည်ပင်းအကျိတ်/ဂလန်ဖောင်း) ကို ဖယ်ရှားပေးသည်။
Verse 24
विदग्धस्तु पचेत्पक्वं चैव विशोधयेत् / रोपणं मृदुभावं च तैलेनानेन कारयेत्
မီးလောင်ဒဏ်ရှိလျှင် အရင်ဆုံး သင့်လျော်သည့် အပူပေး/ချက်လုပ်ငန်းကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် ထိခိုက်ရာကို သန့်စင်ရမည်။ ထို့နောက် ဤဆီဖြင့် အနာပျောက်ကင်းစေခြင်းနှင့် နူးညံ့စေခြင်းကို ပြုလုပ်ရမည်။
Frequently Asked Questions
Brāhmī-ghṛta is a medicated ghee prepared using kaṇṭakārī juice and milk (with ghṛta cooking). The text highlights it as especially beneficial for strengthening śruti (learning) and medhā (intellect), aligning it with medhya-oriented therapy.
The chapter explicitly names it “Nārāyaṇa Oil,” taught by Viṣṇu, sacralizing its authority. It is presented as a powerful vāta-pacifying remedy effective even when vāta disorders lodge in different tissues (dhātu), addressing debility, deformity/lameness-type conditions, kuṣṭha, dryness/wasting, and age-related decline.
It prescribes a medicated oil cooked from a herb set beginning with citraka and including jyotiṣmatī, then filtered/expressed, to be applied liberally in bhagandara. The oil is described as cleansing, healing, and complexion-restoring.
It teaches an ajmoda-based medicated mustard oil prepared with specified adjuncts and expressed plant juices, combined with goat’s urine and cooked with cow’s milk on gentle fire, stated to remove gaṇḍamālā.