Adhyaya 166
Vāta-vyādhi Nidāna and Lakṣaṇa: Obstruction, Dhātu-Seating, and Major Neuromuscular Entities
ဒေါသသင်ကြားမှုကို ဆက်လက်ဖော်ပြရာတွင် ဓနွန္တရီက စုရှုတရအား ကိုယ်ခန္ဓာလမ်းကြောင်းများ (srotas) တွင် အတားအဆီးဖြစ်ခြင်းသည် vāyu (vāta) မမှန်ကန်မှု၏ အဓိကအကြောင်းရင်းဟု သင်ကြားသည်။ သဘာဝလှုပ်ရှားမှုနှင့် အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော လှုပ်ရှားမှုကို ခွဲခြားပြီး၊ ဒေါသများဖြင့် လမ်းကြောင်းများပြည့်နေချိန်တွင် vāta တက်ကြွလာပါက ဝမ်းဗိုက်ကိုက်ခဲခြင်း၊ ဖောင်းကားခြင်း၊ ဝမ်းအတွင်းမြည်သံ၊ ဝမ်းချုပ်ခြင်း၊ အသံနှင့် မြင်ကွင်းအားနည်းခြင်း၊ ကျောနှင့် ခါးတင်းကျပ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ကြောင်း ရှင်းပြသည်။ ထို့နောက် ကိုယ်အင်္ဂါဒေသနှင့် dhātu-တည်နေရာအလိုက် လက္ခဏာများ—အရေပြားခြောက်သွေ့၍ အဖုအပိန့်၊ အူလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့မှု၊ ကိုယ်အလေးချိန်ကျ၍ ပျက်စီးခြင်း၊ အရိုး၊ အရိုးမြစ်၊ śukra တွင် တည်နေရာယူသော် နာကျင်မှုနက်ရှိုင်းလာပြီး မတည်ငြိမ်မှု၊ မမှန်ကန်သော အရည်ယိုစီးမှုနှင့် ဖောင်းရောင်သကဲ့သို့ ဒုက္ခ—တို့ကို လိုက်လံဖော်ပြသည်။ အဓိကပိုင်းတွင် ပြင်းထန်သော vāta ရောဂါများကို စာရင်းပြု—ākṣepaṇa (တက်ခြင်း/ကြွက်တက်) နှင့် နောက်ဆုံးအဆင့်လက္ခဏာများ၊ မေးရိုးနှင့် လျှာတင်းကျပ်၍ စကားပြောခက်ခြင်း၊ ardita နှင့် pakṣāghāta ကဲ့သို့ ခေါင်း/မျက်နှာရောဂါများနှင့် ခန့်မှန်းချက် (ခြောက်သွေ့၊ မဲမှောင်၊ နာကျင်သော ခေါင်းရောဂါသည် မကုနိုင်) ကို ထည့်သွင်းသည်။ နိဂုံးတွင် လက်ခြေ၊ အဆစ်ရောဂါများ—bāhuka, vipūcī, ခြေမသန်/မသန်စွမ်းမှု, ūru-stambha, kroṣṭuka-śīrṣa, vāta-kaṇṭaka, gṛdhrasī, pāda-harṣa, pāda-dāha—ကို ဖော်ပြပြီး၊ အာဟာရနှင့် အကျင့်စည်းကမ်း၊ āma-ပိတ်ဆို့မှုနှင့် ဒေါသပေါင်းစည်းမှုတို့သည် ဆေးပညာဆွေးနွေးမှုအတွက် အဆုံးအဖြတ်ကဏ္ဍဖြစ်ကြောင်း အလေးပေးသည်။
Shlokas
Verse 1
पञ्चषष्ठ्यधिकशततमो ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / वातव्याधिनिदानं ते वक्ष्ये सुश्रुत तच्छृणु / सर्वथानर्थकथने विघ्न एव च कारणम्
အခန်း တစ်ရာခြောက်ဆယ့်ခြောက်။ ဓနွန္တရီ မိန့်တော်မူသည်— «အို သုရှရုတ၊ ဝါတ (Vāta) နှင့်ဆိုင်သော ရောဂါများ၏ အကြောင်းရင်းကို ငါရှင်းပြမည်၊ နားထောင်လော့။ အမှုအရာအားလုံးတွင် အတားအဆီး (အဝရောဓ) သည်ပင် အန္တရာယ်ဖြစ်စေသော မမှန်ကန်မှုတို့၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်လာသည်»။
Verse 2
अदृष्टदुष्टपवनशरीरमविशेषतः / स विश्वकर्मा विश्वात्मा विश्वरूपः प्रजापतिः
ကိုယ်ခန္ဓာစနစ်တစ်လျှောက် မမြင်ရသော၊ ပျက်စီးညစ်ညမ်းသွားသော လေဓာတ် (ဝါယု) က ခွဲခြားမရှိဘဲ ပျံ့နှံ့နေသောအခါ၊ ထိုအင်အားကို စကြဝဠာ၏ ဖန်ဆင်းရှင်၊ စကြဝဠာအတ္တ၊ အရုပ်အဆင်းအလုံးစုံဖြစ်သူ—ပရာဇာပတိ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
Verse 3
स्रष्टा धाता विभुर्विष्णुः संहर्ता मृत्युरन्तकः / तद्वदुक्तं च यत्नेन यतितव्यमतः सदा
အလုံးစုံကို ပျံ့နှံ့တော်မူသော သခင် ဗိဿဏုသည် ဖန်ဆင်းရှင်လည်း ဖြစ်၍ ထိန်းသိမ်းရှင်လည်း ဖြစ်သည်။ ဖျက်ဆီးသူမှာ မရဏ—အန္တက ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဆိုခဲ့သမျှနှင့် ကိုက်ညီစွာ အမြဲတမ်း သတိနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်ရမည်။
Verse 4
तस्योक्ते दोषविज्ञाने कर्म प्राकृतवैकृतम् / समासव्यासतो दोषभेदानामवधार्य च
ဒို့ရှ (doṣa) များကို သိမြင်ခြင်းကို သင်ကြားပြီးနောက်၊ ကမ္မကိုလည်း နှစ်မျိုး—သဘာဝဖြစ်သော (prākṛta) နှင့် ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်သော (vaikṛta)—ဟု နားလည်ရမည်။ ထို့ပြင် ဒို့ရှခွဲခြားမှုများကို အကျဉ်းချုပ်နှင့် အသေးစိတ် နှစ်မျိုးလုံးဖြင့် သေချာသတ်မှတ်ရမည်။
Verse 5
प्रत्येकं पञ्चधा वीरो व्यापारश्चेह वैकृतः / तस्योच्यते विभागेन सनिदानं सलक्षणम्
အို သူရဲကောင်း၊ ဤနေရာတွင် ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်သော (vaikṛta) လှုပ်ရှားမှုသည် တစ်ခုချင်းစီတွင် ငါးမျိုးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို အကြောင်းရင်းများနှင့် လက္ခဏာသတ်မှတ်ချက်များပါဝင်အောင် ခွဲခြား၍ ရှင်းလင်းဖော်ပြမည်။
Verse 6
धातुक्षयकरैर्वायुः क्रुद्धो नातिनिषेव्यते / चतुः स्नोतो ऽवकाशेषु भूयस्तान्येव पूरयेत्
ကိုယ်ခန္ဓာ၏ «ဝါယု» သည် ဒေါသထန်ကာ ဓာတုများကို လျော့ပါးစေသော် အလွန်အကျွံ မနှိုးဆော်မပြုရ။ ကိုယ်တွင်း လှိုင်းစီးလမ်းကြောင်း လေးမျိုး စီးဆင်းရာ အဝင်အထွက်နေရာများကို ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြည့်တင်း၍ အာဟာရပေးရမည်။
Verse 7
तेभ्यस्तु दोषपूर्णेभ्यः प्रच्छाद्य विवरं ततः / तव वायुः सकृत्क्रुद्धः शूलानाहान्त्रकूजनम्
သို့ရာတွင် ထိုလမ်းကြောင်းများသည် «ဒိုးရှ» များဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ အပေါက်ဝများ ပိတ်ဆို့ခံရလျှင်၊ သင်၏ «ဝါယု» သည် တစ်ကြိမ်တည်း ဒေါသထန်သော်လည်း ဝမ်းဗိုက်ကိုက်ခဲခြင်း၊ ဖောင်းတင်းပိတ်ဆို့ခြင်းနှင့် အူအတွင်း မြည်ဟည်းသံတို့ကို ဖြစ်စေသည်။
Verse 8
मलरोधं स्वरभ्रंशं दृष्टिपृष्ठकटिग्रहम् / करोत्येव पुनः काये कृच्छ्रानन्यानुपद्रवान्
ထို့ပြင် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း၌ ဝမ်းချုပ်ပိတ်ဆို့ခြင်း၊ အသံကျိုးယုတ်ခြင်း၊ မြင်ကွင်းချို့ယွင်းခြင်း၊ ကျောနှင့် ခါး တင်းကျပ်ကာ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပြီး၊ အခြား ခက်ခဲသော ဝေဒနာများကိုလည်း ထပ်မံ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
Verse 9
आमाशयोत्थवमथुश्वासकासविषूचिकाः / कण्डूपरोधघर्मादिव्याधीनूर्ध्वञ्च नाभितः
အာမാശယ (အစာအိမ်) မှ ထွက်ပေါ်သော ရောဂါများကြောင့် အသက်ရှူကြပ်ခြင်း (အက်စမာ)၊ ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် «ဝိသူချိကာ» (အစာအိမ်အူလမ်းကြောင်း အရေးပေါ်ရောဂါ) တို့ ဖြစ်လာသည်။ နာဘီအထက်ပိုင်းတွင် ယားယံခြင်း၊ လမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့ခြင်း၊ ချွေးအလွန်ထွက်ခြင်း စသည့် ရောဂါများ ပေါ်ပေါက်သည်။
Verse 10
श्रोत्रादीन्द्रियबाधां च त्वचि स्फोटनरूक्षताम् / चक्रेतीव्ररुजाश्वासगरामयविवर्णताः
နားစသည့် အင်ဒြိယများကိုလည်း ထိခိုက်စေပြီး၊ အရေပြားတွင် အဖုဖောင်းပေါက်ခြင်းနှင့် ခြောက်သွေ့ခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့ပြင် အဆစ်အမြစ်ကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော နာကျင်မှု၊ အသက်ရှူခက်ခဲမှု၊ အဆိပ်အနာရောဂါများနှင့် အသားအရောင် ပြောင်းလဲခြင်းတို့လည်း ဖြစ်လာသည်။
Verse 11
अन्त्रस्यान्तञ्च विष्टम्भमरुचिं कृशतां भ्रमम् / मांसमेदोगतग्रन्थिं चर्मादावुपकर्कशम्
အူလမ်းကြောင်းရောဂါနှင့် အူပိတ်ဆို့ခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာပိန်လှုပ်ခြင်းနှင့် မူးဝေခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ အသားနှင့် အဆီတွင် အဖုအထစ်များ ပေါ်လာပြီး အရေပြားနှင့် ဆက်စပ်အလွှာများ ကြမ်းတမ်းလာသည်။
Verse 12
गुर्वङ्गन्तुद्यते ऽत्यर्थं दण्डमुष्टिहतं यथा / अस्थिस्थः सक्थिसन्ध्यस्थिशूलं तीव्रञ्च लक्षयेत्
ရောဂါသည် အရိုးတွင် တည်နေရာယူလျှင် ကိုယ်အင်္ဂါများ လေးလံကာ တုတ် သို့မဟုတ် လက်သီးဖြင့် ထိုးနှက်ခံရသကဲ့သို့ ပြင်းထန်စွာ နာကျင်သည်။ အရိုးနှင့် ပေါင်အဆစ်များတွင်လည်း ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုကို တွေ့ရသည်။
Verse 13
मज्जस्थो ऽस्थिषु चास्थैर्यमस्वप्नं यत्तदा रुजाम् / शुक्रस्य शीघ्रमुत्सङ्गसर्गान्विकृतिमेव वा
ရောဂါသည် အရိုးမြစ် (မဇ္ဇာ) တွင် တည်နေရာယူလျှင် အရိုးများ မတည်ငြိမ်ခြင်းနှင့် နာကျင်မှုတို့နှင့်အတူ အိပ်မပျော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သုက္ကရဓာတ် (śukra) သို့ ရောက်လျှင် အလျင်အမြန်နှင့် မမှန်ကန်သော ထုတ်လွှတ်မှု ဖြစ်ပေါ်၍ အချိန်မတိုင်မီ ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသော ပျက်ယွင်းမှု (vikṛti) ဖြစ်တတ်သည်။
Verse 14
तत्तद्गर्भस्थशुक्रस्थः शिरस्याध्मानरिक्ताता / तत्र स्थानस्थितः कुर्यात् क्रुद्धः श्वयथुकृच्छ्रताम्
ဒို့ရှ (doṣa) သည် သားအိမ် (ဂರ್ಭ) သို့မဟုတ် သုက္ကရဓာတ် (śukra) တွင် တည်နေရာယူလျှင် ခေါင်းတွင် ဖောင်းတင်းသကဲ့သို့နှင့် လွတ်ဟာသကဲ့သို့ ခံစားရစေသည်။ ထိုနေရာ၌ တည်ငြိမ်နေပြီး ပြင်းထန်လာသောအခါ ဖောင်းရောင်ခြင်း (edema) နှင့် အလွန်ခက်ခဲသော ဝေဒနာကို ဖြစ်စေသည်။
Verse 15
जलपूर्णदृतिस्पर्शं शोषं सन्धिगतो ऽनिलः / सर्वाङ्गसंश्रयस्तोदभेदस्फुरणभञ्जनम्
ဝါတ (vāta) သည် အဆစ်များတွင် တည်နေရာယူလျှင် ရေဖြည့်ထားသော အရေခွံအိတ်ကို ထိသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်းနှင့် ခြောက်သွေ့ခြင်း ဖြစ်စေသည်။ ထို့ပြင် ကိုယ်တစ်လုံးလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားလျှင် ထိုးနာခြင်း၊ ခွဲကွဲနာခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်းနှင့် ချိုးကွဲသကဲ့သို့ နာကျင်မှုတို့ကို ဖြစ်စေသည်။
Verse 16
स्तम्भनाक्षेपणं स्वप्नः सन्धिभञ्जनकम्पनम् / यदा तु धमनीः सर्वाः क्रुद्धो ऽभ्येति मुहुर्मुहुः / तदाङ्गमाक्षिपत्येष व्याधिराक्षेपणः स्मृतः
တောင့်တင်းခြင်းနှင့် တုန်လှုပ်ခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်းနှင့် အဆစ်များ ကျိုးပဲ့သကဲ့သို့ တုန်ယင်ခြင်း - ဒေါသထွက်နေသော လေသည် သွေးလွှတ်ကြောများအားလုံးကို ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသောအခါ ခြေလက်များကို တက်စေသည်။ ဤရောဂါကို 'အာက္ခေပန' (ākṣepaṇa) ဟုခေါ်သည်။
Verse 17
अधः प्रतिहतो वायुर्व्रजेदूर्ध्वं यदा पुनः / तदावष्टभ्य हृदयं शिरः शङ्खौ च पीडयेत्
အောက်ဘက်တွင် ပိတ်ဆို့နေသော လေ (ဝါယု) သည် အထက်သို့ ပြန်လည် ရွေ့လျားသောအခါ နှလုံးကို ဖိနှိပ်ပြီး ဦးခေါင်းနှင့် နားထင်တို့တွင် နာကျင်မှုနှင့် ဒုက္ခကို ဖြစ်စေသည်။
Verse 18
सक्षिपेत्परितो गात्रं हनुं वा चास्य नामयत् / कृच्छ्रादुच्छ्वसितं चापि निमीलन्नयनद्वयम्
သူသည် ခြေလက်များကို ဆွဲခါပစ်လိုက်၊ မေးရိုးကို ဘေးသို့ လိမ်လိုက်၊ အသက်ရှူရ အလွန်ခက်ခဲပြီး မျက်လုံးနှစ်ဖက်လုံးကို မှိတ်ထားသည် - ဤသည်မှာ ဘဝနိဂုံးချုပ်ချိန်တွင် ပြင်းထန်သော ဒုက္ခ၏ လက္ခဏာများဖြစ်သည်။
Verse 19
कपोत इव कूजेच्च निः संगः सोपतन्त्रकः / स एव वामनासायां युक्तस्तु मरुता हृदि
သူသည် ခိုကဲ့သို့ မြည်တမ်းပြီး၊ စိတ်လွတ်ကာ အားနည်းလာသည်၊ ဘယ်ဘက် နှာခေါင်းပေါက်အတွင်း ချည်နှောင်ထားသော ထိုအသက်ရှူလေသည် လေနှင့်အတူ ရွေ့လျားပြီး နှလုံးကို ဖိနှိပ်သည်။
Verse 20
प्राप्नोति च मुहुः स्वास्थ्यं मुहुरस्वास्थ्यवान्भवेत् / अभिघातसमुत्थश्च दुश्चिकित्स्यतमो मतः
တစ်ခါတစ်ရံတွင် သူသည် ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်လာပုံရပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရောဂါပြန်ဖြစ်တတ်သည်။ ဒဏ်ရာ သို့မဟုတ် ထိတ်လန့်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ကုသရန် အခက်ခဲဆုံးဟု ယူဆကြသည်။
Verse 21
स्वेदस्तम्भं तदा तस्य वायुश्छिन्नतनुर्यदा / व्याप्नोति सकलं देहं यत्र चायाम्यते पुनः
ထို့နောက် သူ၏ချွေးထွက်ခြင်း ရပ်တန့်သည်။ အသက်လေ (ဝါယု) သည် ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖြတ်တောက်သကဲ့သို့ တစ်ကိုယ်လုံးသို့ ပျံ့နှံ့လာသောအခါ၊ သူသည် ထပ်မံ ဆန့်တန်း၍ ဆွဲထုတ်ခံရသကဲ့သို့ တုန်ခါကန့်ကွက်သည်။
Verse 22
अन्तर्धान्तुगतश्चैव वेगस्तम्भं च नेत्रयोः / करोति जृम्भां सदनं दशनानां हतोद्यमम्
ထို့ပြင် ၎င်းသည် ကိုယ်တွင်းဓာတ်များအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ အားအင်လျော့နည်းစေ၍ မျက်လုံးတို့ကို တင်းကျပ်တည်ငြိမ်စေသည်။ ထို့နောက် အော်ဟစ်အိပ်ငိုက်သကဲ့သို့ ယော်နင်းခြင်း၊ သွားလျော့ခြင်းနှင့် ကြိုးစားမှုတို့ ပျက်ကွက်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။
Verse 23
पार्श्वयोर्वेदनां बाह्यां हनुपृष्ठसिरोग्रहम् / देहस्य बहिरायामं पृष्ठतो हृदये शिरः
ဘေးနှစ်ဖက်တွင် အပြင်ဘက်နာကျင်မှုရှိ၍ မေးရိုး၊ ကျောနှင့် ခေါင်းကို တင်းကျပ်ဖမ်းဆုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာသည် အပြင်ဘက်သို့ ဆန့်ထွက်ကာ၊ နောက်ဘက်မှ ခေါင်းသည် နှလုံးအနီးဒေသကို ဖိနှိပ်သကဲ့သို့ ထင်ရသည်။
Verse 24
उरश्चोत्क्षिप्यते तत्र स्कन्धो वा नाम्यते तदा / दन्तेष्वास्ये च वैवर्ण्यं ह्यस्वेदस्तत्र गात्रतः
ထိုအခါ ရင်ဘတ်သည် အပေါ်သို့ မြှောက်တင်ခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသော်လည်း၊ သို့မဟုတ် ပခုံးသည် အောက်သို့ ကျသွားသည်။ ထို့နောက် သွားနှင့် ပါးစပ်တွင် အရောင်ပြောင်းလဲမှု ပေါ်လာပြီး ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ချွေးထွက်ခြင်းလည်း ရပ်တန့်သည်။
Verse 25
बाह्यायामं हनुस्तम्भं ब्रवते वातरोगिणम् / विण्मूत्रमसृजं प्राप्य ससमीरसमीरणाः?
အပြင်ဘက်တင်းကျပ်ခြင်းနှင့် မေးရိုးတောင့်တင်းခြင်းကို ဝါတ (vāta) ရောဂါခံစားသူ၏ လက္ခဏာဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် အညစ်အကြေးထုတ်ပယ်မှုများ—မစင်၊ ဆီးနှင့် သွေး—မမှန်ကန်လာသောအခါ၊ လေများ (vāyus) သည် ကိုယ်တွင်း၌ ရုန်းကန်လှုပ်ရှား၍ ရိုင်းစိုင်းစွာ လှုပ်ရှားကြသည်။
Verse 26
आयच्छन्ति तनोर्देषाः सर्वमापादमस्तकम् / तिष्ठतः पाण्डुमात्रस्य व्रणायामः सुवर्धितः
ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် ခြေမှ ခေါင်းထိ အကုန်လုံး ကျုံ့သွား၏။ မတ်တပ်ရပ်နေသူမှာ ဖြူဖျော့လာပြီး အနာများ၏ ပြန့်နှံ့မှုသည် အလွန်တိုးပွား၏။
Verse 27
गात्रवेगे भवेत्स्वास्थ्यं सर्वेष्वाक्षेपणेन तत् / जिह्वाविलेखनादुष्णभक्षणादतिमानतः
အင်္ဂါများတွင် မမှန်ကန်သော အလျင်အမြန်လှုပ်ရှားမှု (ကြွက်တက်သဘော) ဖြစ်လျှင် ကျန်းမာရေး ပျက်ယွင်း၏။ ထိုသည် ကိုယ်တစ်လုံးလုံး တုန်ခါကာ ဆွဲငင်ခြင်းအဖြစ် ပေါ်လာပြီး—လျှာကို ခြစ်ယားစေခြင်း၊ အလွန်ပူသော အစာစားခြင်းနှင့် အလွန်မာနကြီးခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။
Verse 28
कुपितो हनुमूलस्थः स्तम्भयित्वानिलो हनुम् / करोति विवृतास्यत्वमथवा संवृतास्यताम्
ဝါတာ (လေဓာတ်) က ပြင်းထန်ကာ မေးရိုးအမြစ်တွင် တည်နေသော် မေးရိုးကို တင်းကျပ်စေပြီး ပါးစပ်ကို ပိတ်မရအောင် ဖွင့်တင်းနေစေသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ဖွင့်မရအောင် ပိတ်ကပ်နေစေသော်လည်းကောင်း ဖြစ်စေ၏။
Verse 29
हनस्तम्भः स तेन स्यात्कृच्छ्राच्चर्वणभाषणम् / वाग्वादिनी शिरास्तम्भो जिह्वां स्तम्भयते ऽनिलः
ထိုကြောင့် မေးရိုးတင်းကျပ်ခြင်း ဖြစ်လာပြီး ဝါးစားခြင်းနှင့် စကားပြောခြင်း ခက်ခဲ၏။ «vāgvādinī» (စကားပြောချို့ယွင်းမှု) နှင့် «śirāstambha» (ခေါင်း/လည်ပင်းကြောတင်းကျပ်မှု) တွင် ဝါတာ (လေဓာတ်) သည် လျှာကို မလှုပ်ရှားနိုင်အောင် တားဆီး၏။
Verse 30
जिह्वास्तम्भः स तेनान्नपानवाक्येष्वनीशता / शिरसा भारहरणादतिहास्यप्रभाषणात्
ထိုကြောင့် လျှာတင်းကျပ်ခြင်း ဖြစ်လာပြီး ထိုကြောင့် အစားစားခြင်း၊ ရေသောက်ခြင်းနှင့် စကားပြောခြင်း မနိုင်မနင်း ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် ခေါင်းပေါ်တွင် အလေးအပင် ထမ်းခြင်းနှင့် အလွန်အကျွံ ရယ်မောခြင်း၊ အသံကျယ်ကျယ် ပြောဆိုခြင်းတို့ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်၏။
Verse 31
विषमादुपधानाच्च कठिनानां च चर्वणात् / वायुर्विवर्धते तैश्च वातूलैरूर्ध्वमास्थितः
မညီသောခေါင်းအုံးပေါ်တွင်အိပ်ခြင်းနှင့် ခက်ခဲသောအရာများကိုကိုက်စားခြင်းကြောင့် ဝါယု (ဝါတ) တိုးပွားလာသည်။ ထိုဝါတကိုလှုံ့ဆော်သောအကြောင်းများကြောင့် ၎င်းသည် ကိုယ်ခန္ဓာအပေါ်ဘက်သို့ တက်လာသည်။
Verse 32
वक्रीकरोति वक्त्रं च ह्युच्चैर्हसितमीक्षितम् / ततो ऽस्य कुरुते मृद्वीं वाक्शक्तिं स्तब्धनेत्रताम्
၎င်းသည် မျက်နှာကိုကွေးကောက်ပုံပျက်စေပြီး အသံကျယ်ကျယ်ရယ်မောခြင်းနှင့် မမှန်ကန်သောကြည့်ရှုမှု ပေါ်လာစေသည်။ ထို့နောက် စကားပြောနိုင်စွမ်းကို အားနည်းစေပြီး မျက်လုံးများ တင်းကျပ်သွားစေသည်။
Verse 33
दन्तचालं स्वरभ्रंशः श्रुतिहानीक्षितग्रहौ / गन्धाज्ञानं स्मृतिध्वंसस्त्रासः श्वासश्च जायते
သွားတုန်ခြင်း၊ အသံပျက်ခြင်း၊ နားကြားနိုင်စွမ်းလျော့နည်းခြင်းနှင့် မျက်လုံးတစ်နေရာတည်းကို ဗလာဗလာစိုက်ကြည့်နေခြင်း ပေါ်ပေါက်လာသည်။ အနံ့မသိခြင်း၊ မှတ်ဉာဏ်ပျက်စီးခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် အသက်ရှူခက်ခဲခြင်းလည်း ဖြစ်ပေါ်သည်။
Verse 34
निष्ठीवः पार्श्वतोदश्च ह्येकस्याक्ष्णो निमीलनम् / जत्रोरूर्ध्वं रुजस्तीव्राः शरीरार्धधरो ऽपि वा
တံတွေးထွက်များခြင်း (သို့) ထွေးထုတ်ခြင်းနှင့် ဘေးဖက်တွင် ထိုးနာခြင်း ဖြစ်သည်။ မျက်လုံးတစ်ဖက်သည် မလိုလားဘဲ ပိတ်သွားနိုင်သည်။ လည်ပင်းအရိုးအပေါ်ဘက်တွင် ပြင်းထန်သောနာကျင်မှုများ သို့မဟုတ် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ဝက် မလှုပ်ရှားနိုင်ခြင်းတောင် ဖြစ်နိုင်သည်။
Verse 35
तमाहुरर्दितं केचिदेकाङ्गमथ चापरे / रक्तमाश्रित्य च शिराः कुर्यान्मूर्धधराः शिराः?
အချို့က ထိုအခြေအနေကို «အရ္ဒိတ» (မျက်နှာဖက်အာရုံကြောပျက်/မျက်နှာမညီ) ဟုခေါ်ကြပြီး၊ အချို့က «ဧကာင်္ဂ» (တစ်ဖက်တည်းထိခိုက်သောရောဂါ) ဟုခေါ်ကြသည်။ သွေးကိုအခြေခံသော နာဍီ/သွေးကြောများ ချို့ယွင်းလှုပ်ရှားသွားလျှင် ခေါင်းနှင့် ၎င်း၏လုပ်ဆောင်ချက်များကို ထိခိုက်စေသောရောဂါများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
Verse 36
रूक्षः सवेदनः कृष्णः सो ऽसाध्यः स्याच्छिरोग्रहः / तनुं गृहीत्वा वायुश्च स्नायुस्तथैव च
ခေါင်းရောဂါ (chirograha) သည် ခြောက်သွေ့၍ နာကျင်ကာ အမဲရောင်ထင်ရှားလာလျှင် မကုသနိုင်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုအခါ ဝါယု (vāyu) သည် ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖမ်းယူပြီး စနာယု (snāyu) အကြောကြိုးများကိုပါ ထိန်းချုပ်လာသည်။
Verse 37
पक्षमन्यतरं हन्ति पक्षाघातः स उच्यते / कृत्स्नस्य कायस्यार्धं स्यादकर्मण्यमचेतनम्
တစ်ဖက်တစ်ခြမ်း (တောင်ပံတစ်ဖက်ကဲ့သို့) ကို ဖျက်ဆီးသည့် အခြေအနေကို ပက္ခာဃာတ (pakṣāghāta) ဟု ခေါ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လုံးလုံး၏ တစ်ဝက်သည် လှုပ်ရှားမရ၊ အာရုံမရှိ ဖြစ်လာသည်။
Verse 38
एकाङ्गरोगतां केचिदन्ये कक्षरुजां विदुः / सर्वाङ्गरोधः स्तम्भश्च सर्वकायाश्रिते ऽनिले
အချို့က ၎င်းကို အင်္ဂါတစ်ခုတည်းကို ထိခိုက်သည့် ရောဂါဟု သိကြပြီး၊ အချို့ကတော့ ချိုင်း/ဘေးဖက်နာကျင်မှုဟု သိကြသည်။ ဝါယု (vāyu) သည် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လုံးလုံးသို့ ပျံ့နှံ့လာသောအခါ အင်္ဂါအားလုံး တားဆီးကပ်တည်းခြင်းနှင့် တင်းကျပ်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။
Verse 39
शुद्धवातकृतः पक्षः कृच्छ्रसाध्यतमो मतः / कृच्छ्रश्चान्येन संसृष्टो विवृद्धः क्षयहेतुकः
သန့်ဝါတ (vāta) ကြောင့် ဖြစ်သော ပက္ခာရောဂါကို အလွန်အမင်း ကုသခက်ဆုံးဟု မှတ်ယူကြသည်။ ထို့ပြင် kṛcchra သည် အခြား doṣa တစ်မျိုးနှင့် ရောနှောကာ ပြင်းထန်လာလျှင် ချယ (kṣaya) အားနည်းပျက်စီးခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်လာသည်။
Verse 40
आमबद्धायनः कुर्यात्संस्तभ्याङ्गं कफान्वितः / असाध्य एव सर्वो हि भवेद्दण्डापतानकः
အာမ (āma) ကြောင့် လမ်းကြောင်းများ (āyana) ပိတ်ဆို့ကာ ကဖ (kapha) ပါဝင်လာလျှင် အင်္ဂါများကို တားဆီး၍ တင်းကျပ်မှုကို ဖြစ်စေသည်။ အမှန်တကယ် daṇḍāpatānaka သည် အလုံးစုံ မကုသနိုင်သော ရောဂါဖြစ်သည်။
Verse 41
अंसमूलोत्थितो वायुः शिराः संकुच्य तत्रगः / बहिः प्रस्यन्दितहरं जनयत्येव बाहुकम्
ပခုံးအမြစ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ဝါယုသည် သွေးကြောများကို ကျဉ်းကျပ်စေ၍ ထိုနေရာ၌ လှုပ်ရှားကာ အပြင်သို့ စီးထွက်မှုကို ဆွဲထုတ်ပြီး လက်မောင်း၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေသော «ဗာဟုက» ရောဂါကို ဖြစ်စေသည်။
Verse 42
तलं प्रत्यङ्गुलीनां यः कण्डरा बाहुपृष्ठतः / बाह्वोः कर्मक्षयकरी विपूची वेति सोच्यते
လက်မောင်းနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး လက်ဖဝါးနှင့် လက်ချောင်းများ၏ နောက်ဘက်နှင့် ဆက်စပ်နေသော ကြောတစ်ချောင်းသည် ပျက်စီးလာသော် လက်မောင်းတို့၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို လျော့နည်းစေသည်။ ထိုကို «ဝိပူချီ» ဟု ခေါ်သည်။
Verse 43
वायुः कट्याश्रितः सक्थ्नः कण्डरामाक्षैपेद्यदा / तदा खञ्जो भवेज्जन्तुः पङ्गुः सक्थ्नोर्द्वयोर्वधात्
တင်ပါး၌ တည်နေသော ဝါယုသည် ပေါင်၏ ကြောကို ထိုးနှက်၍ ချို့ယွင်းစေသော် သတ္တဝါသည် ခြေမသန် ဖြစ်လာသည်။ ပေါင်နှစ်ဖက်လုံး ပျက်စီးသည့်အထိ ထိခိုက်လျှင် အလုံးစုံ မသန်စွမ်း ဖြစ်လာသည်။
Verse 44
कम्पते गमनारम्भे खञ्जन्निव च गच्छति / कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम्
လမ်းလျှောက်စတင်ချိန်၌ တုန်ခါ၍ ခြေမသန်သကဲ့သို့ သွားလာသည်။ ထိုအခြေအနေကို အဆစ်ချိတ်ဆက်မှု ပျော့ယွင်း သို့မဟုတ် ပြတ်တောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော «ကလာယ-ခဉ္ဇ» ဟု သိမှတ်ရမည်။
Verse 45
शीतोष्णद्रवसंसुष्कगुरुस्निग्धैश्च सेवितैः / जीर्णाजीर्णे तथायासक्षोभस्निग्धप्रजागरैः
အအေး သို့မဟုတ် အပူ၊ အရည် သို့မဟုတ် အလွန်ခြောက်၊ လေးလံ သို့မဟုတ် ဆီပြန်သော အစားအစာနှင့် အကျင့်အကြံများကို လွန်ကဲစွာ မှီဝဲခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အစာကြေပြီးချိန် သို့မဟုတ် မကြေသေးချိန်တွင် မသင့်တော်သည့်အချိန်၌ စားသောက်ခြင်း၊ ပင်ပန်းအားထုတ်ခြင်း၊ စိတ်လှုပ်ရှားနှောင့်ယှက်ခြင်း၊ ဆီပြန်သော အလွန်အကျွံပျော်ပါးခြင်းနှင့် ညအိပ်မပျော်ခြင်းတို့ကြောင့်လည်းကောင်း—ကိုယ်ခန္ဓာ၌ ရောဂါများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Verse 46
श्लेष्मभेदः समये परमत्यर्थसंचितम् / अभिभूयेतरं दोषं शरीरं प्रतिपद्यते
အချိန်ရောက်လာသောအခါ ကဖ (śleṣman) သည် အလွန်အကျွံ စုဆောင်းကပ်တည်လာပြီး ပျက်ယွင်းကာ အခြား ဒိုးရှာများကို အနိုင်ယူ၍ ကိုယ်ခန္ဓာကို လွှမ်းမိုးကပ်တည်သည်။
Verse 47
सक्थ्यस्थीनि प्रपूर्यान्तः श्लेष्मणा स्तम्भितेन तत् / तदास्थि स्नाति तेनोरोस्तथा शीतानिलेन तु
ထိုကဖသည် ထူထဲ၍ တားဆီးသကဲ့သို့ ဖြစ်လာကာ အတွင်းဘက် ပေါင်အရိုးများကို ပြည့်စေသည်; ထို့နောက် အရိုးတစ်လျှောက် စိမ့်ဝင်ပြီး အအေးလေ (အအေး vāta) နှင့်အတူ ရင်ဘတ်ကိုလည်း ထိခိုက်စေသည်။
Verse 48
श्यामाङ्गमङ्गस्तैमित्यतन्द्रामूर्छारुचिज्वरैः / तमूरुस्तम्भमित्याह बाह्यवातमथापरे
အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ မဲမှောင်လာ၍ ကိုယ်ခန္ဓာ စိမ့်နာကာ တင်းကျပ်ပြီး အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ မူးလဲခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်း၊ ဖျားနာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် ထိုအခြေအနေကို «ūru-stambha» (ပေါင်/ခြေထောက် တင်းကျပ်ခြင်း) ဟု ခေါ်ကြသည်; အချို့က «bāhya-vāta» (အပြင်ဘက် vāta) ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
Verse 49
वातशोणितसंशोथो जानुमध्ये महारुजः / ज्ञेयः क्रोष्टुकशीर्षस्तु स्थूलक्रोष्टुकशीर्षवत्
vāta နှင့် သွေး (vāta-śoṇita) ကြောင့် ဖြစ်သော ဖောင်းရောင်ခြင်းသည် ဒူးအလယ်၌ အလွန်နာကျင်လှ၏—ထိုကို «kroṣṭuka-śīrṣa» ဟု သိမှတ်ရမည်၊ ကြီးမားသော ခွေးမြေခွေးခေါင်းကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 50
रुक्पादविषमन्यस्ते श्रमाद्वा जायते यदा / वातेन गुल्फमाक्षित्य तमाहुर्वातकण्टकम्
ခြေထောက်ကို မညီမညာ ထားခြင်းကြောင့် သို့မဟုတ် ပင်ပန်းအားထုတ်ခြင်းကြောင့် နာကျင်လာပြီး vāta သည် ခြေခလယ်ကို ထိခိုက်လျှင် ထိုအခြေအနေကို «vāta-kaṇṭaka» (vāta ၏ ဆူး) ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 51
पार्ष्णिप्रत्यङ्गुलीनाभौ कण्ठे वा मारुतार्दिते / सतिक्षेपं निगृह्णाति गृध्रसीं तां प्रचक्षते
ဝါတာ (လေဓာတ်) တက်ကြွလာသော် ခြေခလယ်၊ ခြေချောင်းနောက်ဘက်၊ ဗိုက်ခေါင်း (နာဘီ) သို့မဟုတ် လည်ချောင်းကိုပင် ဖမ်းဆီးကာ ထပ်ခါထပ်ခါ တုန်ခါခြင်းနှင့် တင်းကျပ်ခြင်း ဖြစ်စေသည်—ဤရောဂါကို «ဂೃဓ္ရသီ» (sciatica) ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 52
हृष्येते चरणौ यस्य भवेतां चापि सुप्तकौ / पादहर्षः स विज्ञेयः कफमारुतकोपजः
တစ်ဦး၏ ခြေထောက်များတွင် စူးစူးယားယား (tingling) ဖြစ်ပြီး ထို့ပြင် ထုံသွားလျှင် ထိုအခြေအနေကို «ပာဒ-ဟရ္ရှ» (pāda-harṣa) ဟု သိရမည်၊ ကဖနှင့် ဝါတာ တက်ကြွခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 53
पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितो ऽनिलः / विशेषतश्चङ्क्रमतः पाददाहं तमादिशेत्
ဝါတာသည် ပိတ္တနှင့် သွေးတို့နှင့် တွဲဖက်ကာ ခြေထောက်တွင် ပူလောင်ခြင်းကို ဖြစ်စေသော်—အထူးသဖြင့် လမ်းလျှောက်ရာတွင်—ထိုအခြေအနေကို «ပာဒ-ဒါဟ» (pāda-dāha) ဟု သတ်မှတ်ရမည်။
Frequently Asked Questions
Ākṣepaṇa is described as a severe vāta condition where the enraged wind rushes through channels and throws the limbs into convulsions—marked by jerking, stiffness, disturbed sleep, tremors, difficult breathing, jaw deviation, and episodic worsening; injury/shock-origin cases are noted as especially hard to treat.
Ardita is presented as a head/face-affliction with speech weakness, facial distortion, sensory disturbances, and sometimes one-sided involvement (also termed ekāṅga by some). Pakṣāghāta is defined as ‘destroying one side’—half-body inactivity and insensateness—considered very difficult to cure, especially in pure vāta dominance.
The text states that when channels are obstructed by āma with kapha involvement, stiffness and arrest of limbs occur; it also declares daṇḍāpatānaka as entirely incurable in this obstructive/mixed-doṣa context.
Gṛdhrasī is described as recurrent twitching and constriction when aggravated vāta seizes regions such as the heel, back of toes, navel, or throat (classically aligned with sciatica-type presentation). Pāda-harṣa is tingling/numbness of the feet from kapha-vāta aggravation. Pāda-dāha is burning in the feet—especially on walking—when vāta is accompanied by pitta and blood.