Adhyaya 163

Verse 1

नाम द्विषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः धन्वन्तीररुवाच / विसर्पादिनिदानन्ते वक्ष्ये सुश्रुत तच्छृणु / स्याद्विसर्पो विघातात्तु दोषैर्दुष्टैश्च शोथवत्

ဓနွန္တရီက မိန့်ကြားသည်—“ယခု သုश्रုတ၊ နားထောင်လော့။ ငါသည် ဝိသർပ (visarpa) နှင့် ဆက်စပ်ရောဂါတို့၏ အကြောင်းရင်းနှင့် လက္ခဏာများကို ပြောမည်။ ထိခိုက်နှောင့်ယှက်မှုကြောင့် ဒို့ရှ (doṣa) များ ပျက်ယွင်းလာသော် ဝိသർပသည် ဖောင်းရောင်ကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။”

Verse 2

अधिष्ठानञ्च तं प्राहुर्बाह्यं तत्र भयाच्छ्रमात् / यथात्तरञ्च दुः साध्यस्तत्र दोषो यथायथम्

၎င်း၏ အခြေတည်ရာ (adhiṣṭhāna) သည် ကိုယ်ခန္ဓာအပြင်ဘက်တွင်ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကြောင့် ကုသရန် တဖြည်းဖြည်းခက်ခဲလာပြီး၊ ကိစ္စတစ်ခုချင်းစီတွင် ပါဝင်သော ဒို့ရှ (doṣa) အလိုက် ဖြစ်သည်။

Verse 3

प्रकोपनैः प्रकुपिता विशेषेण विदाहिभिः / देहे शीघ्रं विशन्तीह ते ऽन्तरे हि स्थिता बहिः

ဒို့ရှ (doṣa) များသည် လှုံ့ဆော်ကာကွယ်မရသော အကြောင်းများကြောင့်—အထူးသဖြင့် ပူလောင်ယားယံစေသော အရာများကြောင့်—ပြင်းထန်လာပြီး၊ ဤကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းသို့ လျင်မြန်စွာ ဝင်ရောက်ကာ ပျံ့နှံ့သည်။ အတွင်း၌တည်နေသော်လည်း အပြင်ဘက်တွင် ထင်ရှားပေါ်လွင်လာသည်။

Verse 4

तृष्णाभियोगाद्वेगानां विषमाच्च प्रवर्तनात् / आशु चाग्निबलभ्रंशादतो बाह्यं विसर्पयेत्

ပြင်းထန်သော ရေငတ်မှု၏ ဖိအားကြောင့်၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ဝေဂ (urges) များကို မညီမညာ သို့မဟုတ် မမှန်ကန်စွာ လှုံ့ဆော်ခြင်းကြောင့်၊ ထို့ပြင် အဂ္နိ (agni) အစာချေမီးနှင့် အားအင် ရုတ်တရက် လျော့နည်းခြင်းကြောင့် ဝိသർပ (visarpa) သည် ကိုယ်ခန္ဓာအပြင်ဘက်သို့ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားသည်။

Verse 5

तत्र वातात्स वीसर्पो वातज्वरसमव्यथः / शोथस्फुरणनिस्तोदभेदायासार्तिहर्षवान्

ဤအခြေအနေတွင် Vata မှဖြစ်ပေါ်လာသော visarpa ရောဂါသည် Vata အဖျား၏ နာကျင်မှုပုံစံနှင့် တူညီပြီး ရောင်ရမ်းခြင်း၊ တဆစ်ဆစ်ကိုက်ခြင်း၊ စူးရှသောနာကျင်ခြင်းနှင့် မောပန်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

Verse 6

पित्ताद्द्रुतगतिः पित्तज्वरलिङ्गो ऽतिलोहितः / कफात्कण्डूयुतः स्निग्धः कफज्वरसमानरुक्

Pitta ကြောင့်ဖြစ်လျှင် လျင်မြန်စွာပျံ့နှံ့ပြီး Pitta အဖျားလက္ခဏာများပြကာ အနီရောင်ရင့်လာသည်။ Kapha ကြောင့်ဖြစ်လျှင် ယားယံခြင်း၊ အဆီပြန်ခြင်း၊ လေးလံခြင်းနှင့် Kapha အဖျားကဲ့သို့ နာကျင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 7

सन्निपातसमुत्थाश्च सर्वलिङ्गसमन्विताः / स्वदोषलिङ्गैश्चीयन्ते सर्वैः स्फोटैरुपेक्षिताः / ते ऽपि स्वेदान्विमुञ्चति बिभ्रतो व्रणलक्षणम्

Dosha အားလုံး တပြိုင်နက် ဆိုးရွားလာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အဖုအပိန့်များသည် လက္ခဏာရပ်အားလုံးကို ပြသသည်။ ၎င်းတို့သည် သက်ဆိုင်ရာ Dosha လက္ခဏာများပါရှိပြီး အရည်များထွက်ကာ ဒဏ်ရာကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။

Verse 8

वातपित्ताज्ज्वरच्छर्दिमूर्छातीसारतृड्भ्रमैः / गन्थिभेदाग्निसदनतमकारोचकैर्युतः

Vata နှင့် Pitta တို့ ဆိုးရွားလာမှုကြောင့် အဖျား၊ အော့အန်ခြင်း၊ မူးမေ့ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်းနှင့် ခေါင်းမူးခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ပြီး အကျိတ်များပေါက်ခြင်း၊ အစာမကြေခြင်းနှင့် အစာစားချင်စိတ်ပျောက်ဆုံးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

Verse 9

करोति सर्वमङ्गञ्च दीप्ताङ्गारावकीर्णवत् / यंयं देशं विसर्पश्च विसर्पति भवेत्ससः

၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးကို မီးခဲများဖြင့် ဖြန့်ကျဲထားသကဲ့သို့ ခံစားရစေသည်; 'visarpa' ရောဂါ ပျံ့နှံ့သွားသော နေရာတိုင်းသည် ထိုနည်းတူစွာ ခံစားရစေသည်။

Verse 10

शान्ताङ्गारासितो नीलो रक्तो वासु च चीयते / अग्निदग्ध इव स्फोटैः शीघ्रगत्वाद्द्रुतं स च

အရောင်သည် မီးငြိမ်းသွားသော မီးသွေးကဲ့သို့—မဲညို၊ အပြာရင့်၊ ထို့နောက် အနီရင့်—ဖြစ်လာကာ ကိုယ်ခန္ဓာအနှံ့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ မီးဖြင့် လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ အဖုဖောင်းများ ပေါ်လာပြီး၊ လျင်မြန်စွာ ရွေ့လျားသဖြင့် မကြာခင် ပြင်းထန်လာသည်။

Verse 11

मर्मानुसारी वीसर्पः स्याद्वातो ऽतिबलस्ततः / व्यथते ऽङ्गं हरेत्संज्ञां निद्राञ्च श्वासमीरयेत्

ဗီသရပ (vīsarpa) သည် မာမ (marmas) ဟုခေါ်သော အသက်အရေးကြီးသော အချက်များတလျှောက် ပျံ့နှံ့သွားပြီး၊ ထို့နောက် ဝါတ (vāta) သည် အလွန်အမင်း ပြင်းထန်လာသည်။ ကိုယ်အင်္ဂါများ နာကျင်ပြင်းထန်ကာ သတိလစ်နိုင်ပြီး၊ အိပ်စက်မှု ပျက်ကွက်ကာ အသက်ရှူလည်း ခက်ခဲလာသည်။

Verse 12

हिक्काञ्च स गतो ऽवस्थामीदृशीं लभते नरः / क्वचिन्मर्मारतिग्रस्तो भूमिशय्यासनादिषु

ထို့ပြင် ဟစ်ကာ (hiccups) လည်း ဖမ်းဆီးလာပြီး လူသည် ထိုသို့သော အခြေအနေသို့ ကျရောက်သည်။ တခါတရံ မာမများ၌ နာကျင်မှုကြောင့် နှိပ်စက်ခံရကာ မြေပြင်ပေါ်၊ အိပ်ရာပေါ်၊ ထိုင်ခုံပေါ် စသဖြင့် မည်သည့်နေရာတွင်မဆို သက်သာမှု မတွေ့နိုင်။

Verse 13

चेष्टमानस्ततः क्लिष्टो मनोदेहप्रमोहवान् / दुष्प्रबोधो ऽश्नुते निद्रां सो ऽग्निवीसर्प उच्यते

ထို့နောက် သူသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ စိတ်နှင့်ကိုယ် နှစ်ပါးလုံး မောဟဖြစ်ကာ လှုပ်ရှားလှန်လှောင့်နေသည်။ နိုးထရန် ခက်ခဲပြီး အိပ်စက်သွားသည်။ ဤအခြေအနေကို အဂ္နိ-ဗီသရပ (agni-vīsarpa) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 14

कफेन रुद्धः पवनो भित्त्वातं बहुधा कफम् / रक्तं वा वृद्धरक्तस्य त्वक्छिरास्नायुमांसगम्

ကဖ (kapha) ကြောင့် အသက်လေ ဝါယု (vāyu) ပိတ်ဆို့ခံရသောအခါ၊ ၎င်းသည် ထိုးဖောက်ကာ ထိုကဖကို နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် ဖြန့်ကျက်စေသည်။ သို့မဟုတ် သွေးဓာတ် တိုးပွားနေသူတွင်၊ အရေပြား၊ သွေးကြော၊ ကြောကြိုးနှင့် အသားအတွင်း လှည့်လည်နေသော သွေးကို လှုပ်ရှားနှောင့်ယှက်စေသည်။

Verse 15

दूषयित्वा तु दीर्घानुवृत्तस्थूलखरात्मिकाम् / ग्रन्थीनां कुरुते मालां सरक्तान्तीव्ररुग्ज्वराम्

ကိုယ်ခန္ဓာဓာတ်များကို ပျက်စီးစေ၍ ကြာရှည်တည်တံ့ကာ ထူထဲကြမ်းတမ်းသည့်အနေအထားသို့ ပြောင်းလဲစေပြီးနောက်၊ ဂရန္ထိ (အကျိတ်/အဖု) များကို မာလာကဲ့သို့ ဆက်တန်းဖြစ်စေကာ သွေးယိုခြင်း၊ ပြင်းထန်သောနာကျင်မှုနှင့် ဖျားနာမှုတို့နှင့် တွဲဖက်ပေါ်ပေါက်စေသည်။

Verse 16

श्वासकासातिसारास्यशोषहिक्कावमिभ्रमैः / मोहवैवर्ण्यमूर्छाङ्गभङ्गग्निसदनैर्युताम् / इत्ययं ग्रन्थिवीसर्पः कफमारुतकोपजः

အသက်ရှူမဝ၊ ချောင်းဆိုး၊ ဝမ်းလျှော၊ ပါးစပ်ခြောက်၊ ဟစ်ကာ (hiccup)၊ အန်ခြင်းနှင့် မူးဝေခြင်းတို့ဖြင့် လက္ခဏာပြပြီး၊ ထို့အပြင် စိတ်မောဟ၊ အရောင်ပြောင်းခြင်း၊ မေ့လျော့ခြင်း၊ ကိုယ်အင်္ဂါနာကျင်ပျက်စီးခြင်းနှင့် အစာချေမီး (အဂ္နိ) ကျဆင်းခြင်းတို့ပါဝင်သည်။ ဤရောဂါကို «ဂရန္ထိ-ဝီသရပ» ဟုခေါ်၍ ကဖနှင့် ဝါတ အလွန်တက်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 17

कफपित्ताज्ज्वरः स्तम्भो निद्रा तन्द्रा शिरोरुजा / अङ्गावसादविक्षेंपौ प्रलापारोचकभ्रमाः

ကဖနှင့် ပိတ္တ တို့ကြောင့် ဖျားနာခြင်း၊ ကိုယ်တင်းကျပ်ခြင်း၊ အိပ်ချင်လွန်ကဲခြင်း၊ မောပန်းငိုက်မြည်းခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ကိုယ်လက်အားနည်းပင်ပန်းခြင်းနှင့် မငြိမ်မသက်ခြင်းတို့ပါလာသည်။ ထို့ပြင် အလွဲအလျားပြောဆိုခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်းနှင့် မူးဝေခြင်းတို့လည်း ဖြစ်သည်။

Verse 18

मूर्छाग्निहानिर्भेदो ऽस्थ्नां पिपासेन्द्रियगौरवम् / आमोपवेशनं लेपः स्रोतसां स च सर्पति

မေ့လျော့ခြင်း၊ အစာချေမီး (အဂ္နိ) ပျောက်ကွယ်ခြင်း၊ အရိုးများကွဲထွက်သကဲ့သို့ နာကျင်ခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်းနှင့် အာရုံခံအင်္ဂါများလေးလံခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အာမ (āma) သည် စုပုံကာ ကိုယ်တွင်းလမ်းကြောင်းများ (srotas) တွင် အလွှာကပ်ကာ ပိတ်ဆို့ပြီး ထိုပိတ်ဆို့မှုသည် ဆက်လက်ပျံ့နှံ့သွားသည်။

Verse 19

प्रायेणामाशयं गृह्णन्नेकदेशं न चातिरुक् / पीडकैरवकीर्णो ऽतिपीतलोहितपाण्डुरैः

အများအားဖြင့် ကိုယ်တွင်းအာသယ (အတွင်းနေရာ/အင်္ဂါ) တစ်နေရာတည်းကိုသာ ဖမ်းယူပြီး နာကျင်မှုလွန်ကဲမနေတတ်သည်။ သို့သော် အလွန်အမင်း အဝါရောင်၊ သွေးနီရောင်နှင့် ဖြူဖျော့ရောင်ရှိသော အဖုအပိန့် (pustules) များဖြင့် ပြန့်ကျဲဖုံးလွှမ်းလာသည်။

Verse 20

स्निध्नो ऽसितो मेचकाभो मलिनः शोथवान्गुरुः / गम्भीरपाकः प्रायोष्मस्पृष्टः क्लिन्नोंऽवदीर्यते

၎င်းသည် ပြောင်လက်တောက်ပပြီး မိုးတိမ်ညိုရောင်ကဲ့သို့ မည်းနက်ကာ အနံ့ဆိုးထွက်၍ ရောင်ရမ်းနေပြီး လေးလံသောသဘောရှိသည်။ အတွင်းပိုင်း၌ ပြည်တည်ကာ အပူထိသောအခါ စိုစွတ်ပျော့အိ၍ ကွဲအက်သွားတတ်သည်။

Verse 21

पक्ववच्छीर्णमांसश्च स्पष्टस्नायुशिरागणः / सर्वगो लक्षणैः सर्वेः सर्वगत्वक्समर्पणः / शवगन्धी च वीसर्पः कर्दमाख्यमुशन्ति तम्

အသားသည် ချက်ပြုတ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေပြီး ကွာကျကာ အကြောများနှင့် သွေးကြောအစုအဝေးများကို ထင်ရှားစွာ မြင်ရသည်။ ဤလက္ခဏာများနှင့်တကွ နေရာအနှံ့ ပျံ့နှံ့ပြီး အရေပြားတစ်လျှောက် စားသွားကာ အလောင်းကောင်ကဲ့သို့ အနံ့ဆိုးထွက်သည်။ ဤပျံ့နှံ့တတ်သော ရောဂါဆိုးကို "ကာဒမ" (Kardama) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

Verse 22

बाह्यहेतोः क्षतात्क्रुद्ध्वः सरक्तं पित्तमीरयन् / वीसर्पं मारुतः कुर्यात्कुलत्थसदृशैश्चितम्

ပြင်ပအကြောင်းတရား (ဥပမာ ဒဏ်ရာရခြင်း) ကြောင့် လေ (Vāta) ဓာတ်ပျက်ပြားပြီး သွေးနှင့်ရောနှောနေသော သည်းခြေ (Pitta) ကို လှုံ့ဆော်သောအခါ၊ ကုလတ္ထပဲ (မြင်းစားပဲ) ပုံစံ အဖုအပိန့်များဖြင့် မှတ်သားလောက်သော လျင်မြန်စွာပျံ့နှံ့တတ်သည့် အရေပြားရောဂါ (Visarpa) ကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 23

स्फोटैः शोथज्वररुजादाहाढ्यं श्यावशोणितम् / पथग्दोषैस्त्रयः साध्या द्वन्द्वजाश्चानुपद्रवाः

၎င်းသည် အရည်ကြည်ဖုများ၊ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ နာကျင်ခြင်းနှင့် ပြင်းထန်စွာ ပူလောင်ခြင်းတို့အပြင် မည်းနက်သောသွေးတို့ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ဒေါသ (Dosha) တစ်ပါးတည်းကြောင့်ဖြစ်သော ပုံစံသုံးမျိုးကို ကုသနိုင်ပြီး၊ ဒေါသနှစ်ပါးပေါင်းစပ်၍ဖြစ်သော ပုံစံများသည်လည်း နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများ မရှိပါက ကုသနိုင်သည်။

Verse 24

असाध्याः कृतसर्वोत्थाः सर्वे चाक्रान्तमर्मणः / शीर्णस्नायुशिरामांसाः क्लिन्नाश्चशवगन्धयः

ဒေါသ (Dosha) အားလုံးပါဝင်ပတ်သက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရောဂါများနှင့် အသက်သွေးကြောဆိုင်ရာ အချက်အချာနေရာများ (Marmas) ထိခိုက်သော ရောဂါများသည် ကုသ၍မရနိုင်ပါ။ အကြောများ၊ သွေးကြောများနှင့် အသားများ ပျက်စီးသွားသောအခါ ထိုအစိတ်အပိုင်းများသည် စိုစွတ်ပျော့အိလာပြီး အလောင်းကောင်ကဲ့သို့ အနံ့ဆိုးထွက်သည်။