Adhyaya 161

Verse 1

नाम षष्ट्युत्तरशततमोध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / उदराणां निदानञ्च वक्ष्ये सुश्रुत तच्छृणु / रोगाः सर्वे ऽपि मन्दाग्नौ सुतरामुदराणि तु

ဓနွန္တရီက မိန့်တော်မူသည်— “ယခု ဝမ်းဗိုက်ရောဂါတို့၏ အကြောင်းရင်း (နိဒါန) ကို ငါရှင်းပြမည်။ အို သုရှရုတ၊ ကောင်းစွာ နားထောင်လော့။ ရောဂါအားလုံးသည် အစာချေမီး (မန်ဒအဂ္နိ) အားနည်းရာမှ ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ဝမ်းဗိုက်ရောဂါတို့မှာ အထူးသဖြင့် ထိုသို့ပင် ဖြစ်သည်။”

Verse 2

अनीर्णामयाश्चाप्यन्ये जायन्ते मलसंचयात् / ऊर्ध्वाधो वायवो रुद्ध्वा व्याकुलाविप्रवाहिणी?

အစာမချေခြင်းကြောင့် အညစ်အကြေး (မလ) စုပုံလာရာမှ အခြားရောဂါများလည်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ အပေါ်သို့တက်သော လေ (ဦර්ဓ్వ-ဝါယု) နှင့် အောက်သို့ဆင်းသော လေ (အဓော-ဝါယု) တို့ ပိတ်ဆို့ခံရလျှင်၊ ၎င်းတို့သည် ရှုပ်ထွေးကာ စီးဆင်းမှု မမှန်တော့ပေ။

Verse 3

प्राणानपानान्संदूष्य कुर्युस्तान्मांससन्धिगान् / आध्माप्य कुक्षिमुदरमष्टधा ते च भेदतः

ပရာဏနှင့် အပာဏကို ပျက်စီးစေ၍ ၎င်းတို့သည် အသားနှင့် အဆစ်အတွင်း တည်နေသော ရောဂါများကို ဖြစ်စေသည်။ ဝမ်းဗိုက်ကို ဖောင်းတက်စေပြီး၊ ထိုဝမ်းဗိုက်ရောဂါတို့သည် ခွဲခြားချက်အလိုက် အမျိုးအစား ရှစ်မျိုးရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 4

पृथग्दोषैः समस्तौश्च प्लीहवङ्क्षक्षतोदकैः / तेनार्ताः शुष्कताल्वोष्ठाः सर्वपादकरोदराः

ဒို့ရှ (doṣa) များက သီးခြားဖြစ်စေ၊ တပြိုင်နက်တည်းဖြစ်စေ၊ ထို့ပြင် ပလီဟ (spleen) ရောဂါ၊ ဘေးဖက်နာကျင်မှု၊ ရေဓာတ်မမှန်စွာ ဆုံးရှုံး၍ ခန္ဓာကိုယ်ပိန်လှီခြင်းတို့ကြောင့် သူတို့သည် ဒုက္ခရောက်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပါးစပ်အပေါ်ခေါင်နှင့် နှုတ်ခမ်းခြောက်သွေ့လာပြီး၊ ခြေ လက် နှင့် ဝမ်းဗိုက်တို့လည်း အားလုံး ထိခိုက်ဖောင်းတက်ကြသည်။

Verse 5

नष्टचेष्टबलाहाराः कृतप्रध्मात् कुक्षयः / पुरुषाः स्युः प्रेतरूपा भाविनस्तस्य लक्षणम्

လှုပ်ရှားမှု၊ အင်အားနှင့် အစာစားချင်စိတ် ပျက်ကွက်သွား၍ ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းကားနေသူတို့သည် ပရေတကဲ့သို့ ရုပ်သဏ္ဌာန်ဖြစ်လာကြ၏။ ဤသည်မှာ မကြာမီ သေဆုံးမည့် လက္ခဏာတည်း။

Verse 6

क्षुन्नाशो ऽरुचिवत्सर्वं सविदाहञ्च पच्यते / जीर्णान्नं यो न जानाति सो ऽपथ्यं सेवतेनरः

ဆာလောင်မှု ပျောက်ကွယ်သွားသောအခါ အရာအားလုံးကို မနှစ်သက်မှုနှင့် ပူလောင်မှုဖြင့် ရောနှောသကဲ့သို့ အစာချေသည်။ အစာကြေပြီးမပြီး မသိနိုင်သူသည် မသင့်တော်သော အစာကို စားသုံးသွားတတ်၏။

Verse 7

क्षीयते बलमङ्गस्य श्वसित्यल्पो ऽविचेष्टितः / विषयावृत्तिबुद्धिश्च शोकशोषादयो ऽपिच

ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့၏ အင်အား လျော့နည်းလာ၍ အသက်ရှူခြင်း နည်းပါးကာ မလှုပ်မရှား ဖြစ်နေတတ်သည်။ စိတ်သည် အာရုံခံအရာများသို့ ထပ်တလဲလဲ လှည့်သွားပြီး ဝမ်းနည်းခြင်း၊ ခြောက်သွေ့ပိန်ပါးခြင်း စသည့် ဝေဒနာများလည်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Verse 8

रुग्बस्तिसन्धौ सततं लघ्वल्पभोजनैरपि / जराजीर्णो बलभ्रंशो भवेज्जठररोगिणः

ဝမ်းဗိုက်ရောဂါရှိသူအတွက် ပေါ့ပါးသည့် အစာကို နည်းနည်းစီ အမြဲစားသော်လည်း ဆီးအိမ်အနီးနှင့် အဆစ်အမြစ်တို့တွင် နာကျင်မှု၊ အရွယ်မတိုင်မီ အိုမင်းခြင်း၊ အစာမကြေခြင်းနှင့် အင်အားလျော့နည်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

Verse 9

स्वतन्त्रतन्द्रालसता मलसर्गो ऽल्पवह्निता / दाहः श्वयथुराध्मानमन्त्रे सलिलसम्भवे

ရေဓာတ်မှ ဖြစ်ပေါ်သော ရောဂါတွင် လက္ခဏာများမှာ—အိပ်ငိုက်ပျင်းရိခြင်းနှင့် အလွန်အမင်း အားနည်းခြင်း၊ အညစ်အကြေး ထုတ်လွှတ်မှု မမှန်ကန်ခြင်း၊ အစာချေမီး အားနည်းခြင်း၊ ပူလောင်မှု၊ ဖောရောင်ခြင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းကားခြင်းတို့ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် အူလမ်းကြောင်းတွင် ထင်ရှားသည်။

Verse 10

सर्वत्र तोये मरणं शोचनं तत्र निष्फलम् / गवाक्षवच्छिराजालैरुदरं गुड्गुडायते

သေခြင်းသည် နေရာတိုင်းတွင် ထင်ရှားလာသကဲ့သို့၊ ပတ်လည်မှာ ရေဖြစ်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်လျှင် ငိုကြွေးဝမ်းနည်းခြင်းသည် အကျိုးမရှိတော့။ ထိုအခါ ဝမ်းဗိုက်သည် ဂွဂွသံထွက်၍ သွေးကြောကွန်ယက်သည် ဇာလီပြတင်းပေါက်ကဲ့သို့ ပေါ်လွင်လာသည်။

Verse 11

नाभिमन्त्रश्च विष्टभ्य वेगं कृत्वा प्रणश्यति / मारुते हृत्कटीनाभिपायुवङ्क्षणवेदनाः

အသက်လေ (ဝါယု) သည် နာဘီအနီးတွင် တားဆီးခံရလျှင် အားကို စုကာ ထို့နောက် ပျက်ပြားသွားသည်။ လေ၏ အနှောင့်အယှက်ကြောင့် နှလုံး၊ ခါး၊ နာဘီ၊ အနောက်ပေါက်နှင့် ခြေခွင်တို့တွင် နာကျင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Verse 12

सशब्दो निः सरेद्वायुर्वहते मूत्रमल्पकम् / नातिमात्रं भवेल्लौल्यं नरस्य विरसं मुखम्

လူတစ်ယောက်သည် အသံနှင့်အတူ လေထွက်၍ ဆီးအနည်းငယ်သာ ထွက်ကာ အစာစားချင်စိတ် ပျက်ယွင်းပြီး ပါးစပ်တွင် အရသာမရှိလာလျှင်—ဤတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ လက္ခဏာများ (နိမိတ်) ဖြစ်သည်။

Verse 13

तत्रवातोदरे शोथः पाणिपान्मुखकुक्षिषु / कुर्क्षिपार्श्वोदरकटीपृष्ठरुक्पर्वभदनम्

«ဝါတ-ဥဒရ» ဟုခေါ်သော လေကြောင့် ဝမ်းဗိုက်ရောဂါတွင် လက်၊ ခြေ၊ ပါးစပ်နှင့် ဝမ်းဗိုက်၌ ဖောင်းရောင်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ အောက်ဝမ်း၊ ဘေးဖက်၊ ဝမ်းဗိုက်/အစာအိမ်အနီး၊ ခါးနှင့် ကျောတို့တွင် နာကျင်ပြီး အဆစ်များကိုက်ခဲကာ ကိုယ်အင်္ဂါများတွင် ခွဲကွဲနာကျင်မှု ဖြစ်တတ်သည်။

Verse 14

शुष्ककासाङ्गमर्दाधोगुरुतामलसंग्रहः / श्यामारुणत्वगादित्वं मुखे च रसवद्धिता

ချောင်းဆိုးခြောက်ခြင်း၊ ကိုယ်အင်္ဂါနာကျင်ကိုက်ခဲခြင်း၊ အောက်ပိုင်းတွင် လေးလံခြင်းနှင့် အညစ်အကြေး စုဆောင်းခြင်း ရှိသည်။ အသားအရေတို့သည် မဲနီရောင်သို့ ပြောင်းလာပြီး ပါးစပ်တွင် အရသာ/တံတွေး ပိုမိုတက်လာခြင်း မမှန်ကန်စွာ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 15

सतोदभेदमुदरं नीलकृष्णशिराततम् / आध्मातमुदरे शब्दमद्भुतं वा करोति सः

ဝမ်းဗိုက်သည် ထိုးနှက်ကွဲပြားသကဲ့သို့ ခံစားရပြီး အပြာမဲသွေးကြောများ ပြန့်နှံ့လာသည်။ ဝမ်းဖောင်းလာသောအခါ ထူးဆန်းအံ့ဩဖွယ် အသံများ ထွက်ပေါ်စေသည်။

Verse 16

वायुश्चात्र सरुक्च्छब्दं विधत्ते सर्वथा गतिम् / पित्तोदरे ज्वरो मूर्छा दाहित्वं कटुकास्यता

ဤနေရာ၌ ဝါယု (လေဓာတ်) သည် နာကျင်မှုနှင့်အတူ ဗိုက်ထဲမှ ရုန်းရင်းသံများကို ဖြစ်စေကာ လှုပ်ရှားမှု မတည်ငြိမ်စွာ ပျံ့နှံ့စေသည်။ ပိတ္တအမျိုးအစား ဝမ်းဗိုက်ရောဂါတွင် ဖျားနာခြင်း၊ မူးလဲခြင်း၊ လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်းနှင့် ပါးစပ်တွင် ခါးသက်ရသာ ပေါ်လာသည်။

Verse 17

भ्रमोतिसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित् / पीतताम्रशिरादित्वं सस्वेदं सोष्म दह्यते

မူးဝေခြင်းနှင့် ဝမ်းလျှောခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး အရေပြားပေါ်တွင် အဝါရောင် အရင်ပေါ်လာကာ ဝမ်းဗိုက်သည် အစိမ်းဝါရောင်သို့ ပြောင်းသည်။ သွေးကြောနှင့် လမ်းကြောင်းများသည် အဝါမှ ကြေးနီရောင်သို့ ပြောင်းလာပြီး ချွေးထွက်ခြင်းနှင့် အပူတက်ခြင်းတို့နှင့်အတူ လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ခံစားရသည်။

Verse 18

धूमायते मृदुस्पर्शं क्षैप्रपाकं प्रदूयते / श्लेष्मोदरेषु सदनं स्वेदश्वयथुगौरवम्

၎င်းသည် မီးခိုးထွက်သကဲ့သို့ မဲမှောင်လာပြီး ထိတွေ့ရာတွင် အားနည်းနူးညံ့လာသည်။ အလျင်အမြန် ပုပ်ပွားရင့်ကျက်ကာ ပျက်စီးယိုယွင်းလာသည်။ သလိပ် (śleṣma) အမျိုးအစား ဝမ်းဗိုက်ရောဂါတွင် အတွင်း၌ တည်ငြိမ်ကပ်နေ၍ ချွေးထွက်ခြင်း၊ ဖောင်းရောင်ခြင်းနှင့် လေးလံမှုကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 19

निद्रा क्लेशो ऽरुचिः श्वासः काशः शुक्लत्वगादिता / उदरं तिमिरं स्निग्धं शुक्लकृष्णशिरावृतम्

အိပ်ငိုက်ခြင်း၊ ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်း၊ အသက်ရှူခက်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် အရေပြားဖြူဖျော့လာခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းလာပြီး မျက်စိမြင်ကွင်း မှိန်လာသည်; ကိုယ်ခန္ဓာသည် ဆီပြန်စိုစွတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ကာ သွေးကြောများတွင် အဖြူနှင့် အမဲ အမှတ်အသားများ ဖုံးလွှမ်းသကဲ့သို့ ထင်ရှားသည်။

Verse 20

नीरातिवृद्धौ कठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम् / त्रिदोषकोपने तैस्तैस्त्रिदोषजीनैतर्मलैः

ရေဓာတ် အလွန်အကျွံ တိုးလာသော် ခန္ဓာကိုယ်သည် တင်းကျပ်၍ ထိတွေ့လျှင် အေးမြ၊ လေးလံကာ တည်ငြိမ်မလှုပ်ရှား ဖြစ်လာသည်။ တ్రိဒෝෂ သုံးပါး ကွဲပြားစွာ လှုပ်ရှားရောဂါဖြစ်သော် သက်ဆိုင်ရာ အညစ်အကြေးများကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်သည် တ్రိဒోෂ ရောဂါနှင့် အခြား မကောင်းသော အညစ်အကြေးများဖြင့် ပင်ပန်းနာကျင်ရသည်။

Verse 21

सर्वदूषणदुष्टाश्च सरक्ताः सञ्चिता मलाः / कोष्ठं प्राप्य विकुर्वाणाः शोषमूर्छाभ्रमान्वितम्

အညစ်အကြေးများ (မလ) သည် အမျိုးမျိုးသော အညစ်အကြေးကပ်ရောင့်မှုကြောင့် ပျက်စီးကာ သွေးနှင့် ရောနှော၍ စုပုံတင်တက်လာသည်။ ၎င်းတို့သည် ကိုဋ္ဌ (အတွင်းအင်္ဂါလမ်းကြောင်း) သို့ ရောက်လျှင် ချို့ယွင်းပျက်ကွက်မှုကို ဖြစ်စေပြီး ကိုယ်ခန္ဓာခြောက်သွေ့ပိန်ပါးခြင်း၊ မူးမေ့ခြင်း၊ မူးဝေခြင်းတို့နှင့် တွဲဖက်လာသည်။

Verse 22

कुर्युस्त्रिलिङ्गमुदरं शीघ्रपाकं सुदारुणम् / वर्धते तच्च सुतरां शीतवातप्रदर्शने

၎င်းသည် လက္ခဏာသုံးပါးပါသော ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းရောဂါကို ဖြစ်စေ၍ အလွန်လျင်မြန်စွာ ပုပ်ပွားကာ ကြမ်းတမ်းလှသည်။ ထို့အပြင် အေးမြခြင်းနှင့် လေဓာတ် (ဝါတ) လက္ခဏာများ ပေါ်ထွက်လာသော် ပို၍ပင် တိုးပွားကြီးထွားလာသည်။

Verse 23

अत्यशनाच्च संक्षोभाद्यानपानादिचेष्ठितैः / अविहितैश्च पानाद्यैर्वमनव्याधिकर्षणैः

အလွန်အကျွံ စားသောက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ စိတ်နှလုံး လှုပ်ရှားကာ ရောင့်ရဲမနေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ စီးနင်းသွားလာခြင်း စသည့် မသင့်လျော်သော လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဆရာဝန်မညွှန်ကြားသော သောက်သုံးမှုတို့ကြောင့်လည်းကောင်း—အန်ခြင်းနှင့် ရောဂါ၏ နှိပ်စက်မှုကြောင့် ထိခိုက်ခံရသည်။

Verse 24

वामपार्श्वास्थितः प्लीहा त्युतस्थानो विवर्धते / शोणिताद्वा रसादिभ्यो विवृद्धो जनयेद्व्यथाम्

ဘယ်ဘက်၌ တည်ရှိသော ပလီဟာ (spleen) သည် မိမိနေရာမှ လွဲချော်သွားလျှင် ကြီးထွားလာသည်။ ၎င်းသည် သွေးကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ရသ (rasa) စသည့် ကိုယ်ရည်များကြောင့်ဖြစ်စေ တိုးပွားလာသော် နာကျင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

Verse 25

सो ऽष्ठीला चातिकठिनः प्रोन्नतः कूर्मपृष्ठवत्? / क्रमेण वर्धमानश्च कुक्षौ व्याततिमाहरेत्

၎င်းသည် အနီရောင်စုံလင်၍ အပြာရောင်နှင့် နနွင်းဝါရောင်အရိပ်များဖြင့် ထင်ရှားသည်။ ထို့ပြင် အပေါ်သို့တက်သောလေ (ဥဒာဝရတ)၊ အစာအိမ်ပိတ်ကပ်၍ ဖောင်းကားခြင်း (အာနာဟ)၊ စိတ်မောဟ၊ ရေငတ်ပြင်းထန်ခြင်းနှင့် အတွင်းနက်ရှိုင်းသော ဖျားနာပြင်းထန်ခြင်းတို့နှင့် တွဲဖက်ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 26

श्वासकासपिपासास्यवैरस्याध्मानकज्वरैः / पाण्डुत्वमूर्छाछर्दित्वग्दाहमोहैश्च संयुतः

သူသည် အသက်ရှူမဝ၊ ချောင်းဆိုး၊ ရေငတ်၍ ပါးစပ်ခြောက်ခြင်း၊ အရသာပျောက်ခြင်း၊ ဝမ်းဖောင်းခြင်းနှင့် ဖျားနာခြင်းတို့ဖြင့် ဒုက္ခရောက်သည်။ ထို့ပြင် အသားအရေဖြူဖျော့ခြင်း၊ မူးလဲခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ အရေပြားလောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ပူလောင်ခြင်းနှင့် စိတ်မောဟတို့လည်း တွဲပါသည်။

Verse 27

अरुणाभं विचित्राभं नीलहारिद्रराजितम् / उदावर्तेन चानाहमोहतृड्द्गहनज्वरैः

၎င်းသည် အနီရောင်ထင်ရှား၍ ထူးဆန်းစွာ စုံလင်ကွဲပြားကာ အပြာရောင်နှင့် အဝါရောင်အရိပ်များဖြင့် အမှတ်အသားရှိသည်။ ထို့ပြင် အပေါ်သို့တက်သောရောဂါ (ဥဒာဝရတ)၊ အစာအိမ်ပိတ်ကပ်၍ ဖောင်းကားခြင်း (အာနာဟ)၊ စိတ်မောဟ၊ ရေငတ်ပြင်းထန်ခြင်းနှင့် ပြင်းထန်သော ဖျားနာခြင်းတို့ဖြင့် ထိခိုက်သည်။

Verse 28

गौरवारुचिकाठिन्यैर्विघातभ्रमसंक्रमात् / प्लीहवद्दक्षिणात्पार्श्वात्कुर्याद्यकृदपि च्युतम्

လေးလံခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်းနှင့် တင်းကျပ်ခက်ခဲခြင်းတို့သည် ပိတ်ကပ်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်းနှင့် အနှောင့်အယှက်ပြန့်ပွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာ၍၊ အသည်းတောင် ရွေ့လျားကာ ညာဘက်၌ ပလီဟ (spleen) ကဲ့သို့သော အခြေအနေကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။

Verse 29

पक्वे भूते यकृति च सदा बद्धमलो गुदे / दुर्नामभिरुदावर्तैरन्यैर्वा पीडितो भवेत्

အစာချေမီး (အဂ္ဂိ) ပျက်ယွင်း၍ အသည်းထိခိုက်လာသောအခါ၊ အန်တိုင်တွင် အညစ်အကြေး အမြဲတမ်း ပိတ်ကပ်နေပြီး၊ ဒုရ္နာမ (အူလမ်းကြောင်းအဖု/hemorrhoids)၊ ဥဒာဝရတ သို့မဟုတ် ထိုကဲ့သို့သော အခြားရောဂါများကြောင့် ဒုက္ခခံရနိုင်သည်။

Verse 30

वर्चः पित्तकफान्बद्धान्करोति कुपितो ऽनिलः / अपानो जठरे तेन संरुद्धो ज्वररुक्करः

လေ (Vayu) သည် ပြင်းထန်လာသောအခါ သည်းခြေနှင့် သလိပ်တို့ကို ချုပ်တည်းထားသည်။ အောက်သို့ဆင်းသော လေ (Apana) သည် ဝမ်းဗိုက်တွင် ပိတ်ဆို့ကာ အဖျားနှင့် နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 31

काशश्वासोरुसद्गनं शिरोरुङ्नाभिपार्श्वरुक् / मलासंगो ऽरुचिश्छर्दिरुदरे मलमारुतः

ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ပန်းနာရင်ကျပ်၊ ပေါင်လေးလံခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ချက်နှင့် ဘေးဘက်များတွင် နာကျင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဝမ်းချုပ်ခြင်း၊ အစာစားချင်စိတ်မရှိခြင်း၊ အော့အန်ခြင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အနံ့ဆိုးသောလေများ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 32

स्थिरनीलारुणशिराजालैरुदरमावृतम् / नाभेरुपरि च प्रायो गोपुच्छाकृति जायते

ဝမ်းဗိုက်သည် အပြာရောင်နှင့် အနီရောင် သွေးကြောကွန်ရက်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည်။ ချက်အထက်တွင် နွားအမြီးနှင့်တူသော ပုံသဏ္ဍာန်တစ်ခု ပေါ်လာတတ်သည်။

Verse 33

अस्थ्यादिशल्यै रन्यैश्च विद्धे चैवोदरे तथा / पच्यते यकृतादिश्च तच्छिद्रैश्च सरन्बहिः

အရိုးစများနှင့် အခြားသော ထက်မြက်သော အရာဝတ္ထုများဖြင့် ဝမ်းဗိုက်ကို ထိုးဖောက်ခံရပါက အသည်းနှင့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပြည်တည်လာသည်။ ထိုဒဏ်ရာများမှတဆင့် အရည်များ အပြင်သို့ စီးကျလာသည်။

Verse 34

आम एव गुदाहेति ततो ऽल्पाल्पः शकृद्रसः / स स्याद्विकृतगन्धो ऽपि पिच्छिलः पीतलोहितः

မကြေညက်သော အစာ (Ama) သည် စအိုတွင် ပူလောင်သောအခါ ဝမ်းအနည်းငယ်သာ သွားသည်။ ၎င်းသည် အနံ့ဆိုးရွားပြီး ချွဲကျိကာ အဝါရောင် သို့မဟုတ် သွေးစွန်းနေပုံပေါ်သည်။

Verse 35

शेषश्चापूर्य जठरं घोरमारभते ततः / वर्धते तदधो नाभेराशु चैति जलात्मताम्

ထို့နောက် ကျန်ရှိသော အနုအမှုန်အကျန်သည် ဝမ်းဗိုက်ကို ပြည့်စေ၍ ကြမ်းတမ်းစွာ အကျိုးသက်ရောက်လာသည်။ ၎င်းသည် ချက်အောက်၌ တိုးပွားကာ မကြာမီ ရေဓာတ်၏ သဘောသို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။

Verse 36

उद्रिक्ते दोषरूपे च व्याप्ते च श्वासतृट्भ्रमैः / छिद्रोदरमिदं प्राहुः परिस्त्रावीति चापरे

ဒေါသ (doṣa) များ အလွန်အကျွံ ပြင်းထန်လာပြီး အသက်ရှူမဝ၊ ရေငတ်ပြင်း၊ မူးဝေခြင်းတို့ဖြင့် ပျံ့နှံ့လာသောအခါ ဤရောဂါကို «ချိဒ္ရောဒရ» ဟု ခေါ်ကြသည်။ အချို့ကလည်း «ပရိစ္စရាវီ» (ယိုစိမ့်သော) ဟု ခေါ်ကြသည်။

Verse 37

प्रवृत्तस्नेहपानादेः सहसापथ्यसेविनः / अत्यम्बुपानान्मन्दाग्नेः क्षीणस्यातिकृशस्य च

ဆီသောက်ခြင်းစသည့်အရာများကို စတင်လုပ်ဆောင်ပြီး မသင့်တော်သောအစာကို အလျင်အမြန် သုံးစွဲသူ၊ ရေကို အလွန်အကျွံ သောက်သူ၊ အစာချေမီး (agni) မပြင်းသူ၊ ကိုယ်ခန္ဓာ ချို့ယွင်း၍ အလွန်ပိန်ပါးသူတို့တွင် ဤရောဂါ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Verse 38

रुद्धः स्वमार्गादनिलः कफश्च जलमूर्छितः / वर्धते तु तदेवाम्बु तन्मात्राद्विन्दुराशितः

ဝါယု (vāyu) သည် မိမိလမ်းကြောင်းမှ ပိတ်ဆို့ခံရပြီး ကဖ (kapha) သည် ရေကြောင့် တင်းကျပ်ကပ်ကပ် ဖြစ်လာသောအခါ ထိုရေဓာတ်ပင် တိုးပွားလာ၍ မိမိအတိုင်းအတာအလိုက် အစက်အစက် စုပေါင်းကာ အစုအဝေးတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။

Verse 39

तत्कोपादुदरं तृष्णागुदस्नुतिरुजान्वितम् / काशश्वासारुचियुतं नानावर्णाशिराततम्

ထိုအမျက်ကြောင့် ဝမ်းဗိုက်သည် ဒုက္ခရောက်၍ မီးလောင်သကဲ့သို့ ရေငတ်ခြင်း၊ နာကျင်ခြင်းနှင့် အနောက်ပေါက်မှ ယိုစိမ့်ထွက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ချောင်းဆိုး၊ အသက်ရှူမဝ၊ အစာမစားချင်ခြင်းတို့နှင့်အတူ အရောင်မျိုးစုံ သွေးကြောများ ကွန်ယက်ကဲ့သို့ ပျံ့နှံ့နေသည်။

Verse 40

तोयपूर्णान्मृदुस्पर्शात्सदृशक्षोभवेपथु / बकोदरं स्थिरंस्निग्धं नाडीमावृत्य जायते

ချွေးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့သော် အတွင်း၌တည်နေသော ဒೋಷများ မူးဝေတိတ်ဆိတ်ကာ ဝမ်းဗိုက်ကို ပြည့်စေ၍ ဥဒရာမယ (ဝမ်းဗိုက်ရောဂါ) ကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 41

उपेक्षायाञ्च सर्वेषां स्वस्थानां परिचालिताः / पाका द्रवा द्रवीकुर्युः सन्धिस्रोतोमुखान्यपि

အားလုံးကို လျစ်လျူရှုထားသော် ဒೋಷများသည် မိမိနေရာမှ လှုပ်ရှားကာ ချော်ထွက်သည်။ ရင့်ကျက်၍ ရည်ဖြစ်သော အစိတ်အပိုင်းများ ပျော်ရည်ဖြစ်သွားပြီး အဆစ်နှင့် စရိုတသ် (srotas) အပေါက်များတောင် စိမ့်ထွက်လာသည်။

Verse 42

स्वेदे चैव तु संरुद्धे मूर्छिताश्चान्तरस्थिताः / तदेवोदरमापूर्य कुर्यादुदरामयम्

ချွေးလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့သော် အတွင်းရှိ အရေးကြီးသော အင်အားများ မူးဝေကာ အတွင်း၌ပင် ပိတ်မိနေသည်။ ထိုအခြေအနေက ဝမ်းဗိုက်ကို ပြည့်စေ၍ ဥဒရာမယ (ဝမ်းဗိုက်ရောဂါ) ကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 43

गुरूदरं स्थितं वृत्तमाहतञ्च न शब्दकृत् / हीनबलं तथा घोरं नाड्यां स्पृष्टञ्च सपति

ဝမ်းဗိုက်သည် လေးလံ၍ တည်ငြိမ်ကာ ဝိုင်းဝိုင်းဖြစ်လာသည်။ ထိုးနှက်လျှင် အသံမထွက်။ အင်အားလျော့နည်း၍ ပြင်းထန်ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်ပြီး နာဍီ (သွေးခုန်) ကို ထိလျှင် တုန်ယင်တတ်သည်။

Verse 44

शिरान्तर्धानमुदरे सर्वलक्षणमुच्यते / वातपित्तकफप्लीहसन्निपातोदकोदरम्

ဝမ်းဗိုက်ရောဂါတွင် “သွေးကြောများ ပျောက်ကွယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်း” ကို အထွေထွေ လက္ခဏာဟု ဆိုသည်။ ဥဒရ၏ အမျိုးအစားများမှာ ဝါတ၊ ပိတ္တ၊ ကဖ၊ ပလီဟ (လိမ္မော်/လိမ္မော်အင်္ဂါ—spleen) ဆိုင်ရာ၊ စန္နိပါတ (ဒိုရှာသုံးပါး) နှင့် ဥဒကောဒရ (ရေဝမ်း) ဖြစ်သည်။

Verse 45

पक्षाच्च जातसलिलं विष्टम्भोपद्रवान्वितम् / जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम्

နှစ်ပတ်အတွင်း ဝမ်းဗိုက်တွင် အရည်ရောဂါရည် ဖြစ်ပေါ်လာ၍ အတားအဆီး၊ ဝမ်းချုပ်ခြင်း၊ ဗိုက်ဖောင်းခြင်းနှင့် အနှောင့်အယှက်များ ပါဝင်လျှင်၊ မွေးကတည်းက ဖြစ်လာသကဲ့သို့သော ဝမ်းဗိုက်ရောဂါကို အများအားဖြင့် ကုသရန် အခက်ခဲဆုံးဟု သတ်မှတ်ကြသည်။