Adhyaya 160

Verse 1

ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / निदानं विद्रधेर्वक्ष्ये गुल्मस्य शृणु शुश्रुत ! / भुक्तैः पर्युषितात्युष्णशुष्करूक्षविदाहिभिः // गर्प्१,१६०।१ / धन्वन्तरिरुवाच / निदानं विद्रधेर्वक्ष्ये गुल्मस्य शृणु शुश्रुत ! / भुक्तैः पर्युषितात्युष्णशुष्करूक्षविदाहिभिः

ဓနွန္တရီ မိန့်တော်မူသည်— «ဗိဒ္ရဓိ (အဖုအနာ/အပ်ဆက်) နှင့် ဂုလ္မ (ဝမ်းဗိုက်အစုအဖွဲ့) ၏ အကြောင်းရင်းကို ငါရှင်းပြမည်။ အို သုရှရုတ၊ နားထောင်လော့။ အဟာရဟောင်း၊ အလွန်ပူ၊ ခြောက်သွေ့၊ ကြမ်းတမ်း၍ မီးလောင်သကဲ့သို့ ပိတ္တကိုတိုးစေသော အစာကို စားသုံးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်»။

Verse 2

जिह्मशय्याविचेष्टाभिस्तैस्तैश्चासृक्प्रदूषणैः / दुष्टसत्वङ्मांसमेदो ऽस्थिमदामृष्टोदराश्रयः

အိပ်ရာပေါ်တွင် မမှန်ကန်သော အနေအထားများနှင့် မကောင်းသော လှုပ်ရှားမှုများကြောင့်လည်းကောင်း၊ သွေးကို ပျက်စီးစေသော အကြောင်းအရာမျိုးစုံကြောင့်လည်းကောင်း၊ ချို့ယွင်းသွားသော သက်စွမ်း (ဒോഷ) သည် အသား၊ အဆီ၊ အရိုးနှင့် အရိုးမြစ်တို့နှင့်အတူ ထိခိုက်နာကျင်ကာ ဝမ်းဗိုက်၌ အခြေချနေထိုင်လာသည်။

Verse 3

यः शोथो बहिरन्तश्च महाशूलो महारुजः / वृत्तः स्यादायतो यो वा स्मृतो रोगः स विद्रधिः

အပြင်ဘက်ဖြစ်စေ အတွင်းဘက်ဖြစ်စေ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖောင်းအုံခြင်းသည် ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုနှင့် ကြီးမားသော ဝေဒနာတို့နှင့် တွဲဖက်လျက်၊ ဝိုင်းဝိုင်းဖြစ်စေ ရှည်လျားဖြစ်စေ—ထိုရောဂါကို ဗိဒ္ရဓိ (အပ်ဆက်) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 4

दोषैः पृथक्समुदितैः शोणितेन स्त्रतेन च / वहते तत्र तत्राङ्गे दारुणे ग्रथितो ऽस्त्रुतः

ဒိုးရှာများသည် သီးခြားစီ ထကြွလာ၍ အလွန်အကျွံဖြစ်သည့်အခါ၊ သွေးစီးဆင်းခြင်းနှင့်အတူ ထိုအခြေအနေသည် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အစိတ်အပိုင်းအမျိုးမျိုးသို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ ထိုအခါ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ အဖုအထစ်ကပ်ကပ် ဖြစ်ကာ ပိတ်ဆို့သွားပြီး လွတ်လပ်စွာ မစီးဆင်းတော့။

Verse 5

अन्तरा दारुणश्चैव गम्भीरो गुल्मवर्धनः / वल्मीकवत्समुत्स्त्रावी ह्यग्निमान्द्यञ्च जायते

ထိုအရာသည် အတွင်းပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ ကြမ်းတမ်း၍ နက်ရှိုင်းပြီး ဂုလ္မ (ဝမ်းဗိုက်အစုအဖွဲ့) ကို တိုးပွားစေသည်။ ပုရွက်ဆိတ်တောင် (ဝလ္မီက) ကဲ့သို့ ယိုစိမ့်ထွက်လာပြီး အစာချေမီး (အဂ္နိ) အားနည်းခြင်း—အဂ္နိမာန္ဒျ—လည်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Verse 6

नाभिबस्तियकृत्प्लीहक्लोमहृत्कुक्षिवङ्क्षणि / हृदये वेपमाने तु तत्रतत्रातितीव्ररुक्

ချက်အနီး၊ ဆီးအိမ်၊ အသည်း၊ အသည်းအုံ၊ က္လောမ၊ နှလုံး၊ ဝမ်းဗိုက်နှင့် ခြေခွင်—နှလုံးတုန်လှုပ်လာသောအခါ ထိုနေရာနေရာတို့၌ အလွန်ပြင်းထန်သော နာကျင်မှု ပေါ်ပေါက်သည်။

Verse 7

श्यामारुणशिरोत्थानपाको विषमसंस्थितिः / संज्ञाच्छेदभ्रमानाहस्यन्दसर्पणशब्दवान्

ခေါင်းပေါ်တွင် မဲနီရောင်ဖြင့် ပေါက်ထွက်၍ အနာပုပ်ထွက်လာသည်; ဖွဲ့စည်းပုံမညီမညာ ဖြစ်ပြီး သတိလစ်ခြင်း သို့မဟုတ် သတိပြတ်တောက်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ ဝမ်းဖောင်းခြင်း၊ အရည်ယိုစီးခြင်း၊ တဖြည်းဖြည်းလျှောလျှော ပျံ့နှံ့သွားခြင်းနှင့် ထူးခြားသော အသံတို့ ပါဝင်သည်။

Verse 8

रक्तताम्रासितः पित्तात्तृण्मोहज्वरदाहवान् / क्षिप्तोत्थानप्रपाकश्च पाण्डुः कण्डूयुतः कफात्

ပိတ္တကြောင့် သွေးနီ၊ ကြေးနီရောင် သို့မဟုတ် မဲညိုရောင် ဖြစ်လာပြီး ရေငတ်ခြင်း၊ မောဟ/မူးမေ့ခြင်း၊ ဖျားနာခြင်းနှင့် လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်းတို့ ပါဝင်သည်; ရုတ်တရက် ပေါ်ထွက်လာပြီး အလွန်ပြင်းထန်စွာ အနာပုပ်ထွက်သည်။ ကဖကြောင့်တော့ အရောင်ဖျော့ပြီး ယားယံခြင်းနှင့် တွဲဖက်သည်။

Verse 9

संक्लेशशीतकस्तम्भजृम्भारोचकगौरवाः / चिरोत्थानो ऽविपाकश्च संकीर्णः सन्निपातजः

ရောနှောသော (သန္နိပါတ) အခြေအနေတွင် ဒုက္ခပင်ပန်းခြင်း၊ ချမ်းတုန်ခြင်း၊ တင်းကျပ်ခြင်း၊ ဟားယားခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်းနှင့် လေးလံခြင်းတို့ ရှိသည်; တဖြည်းဖြည်း ပေါ်လာပြီး အနာပုပ်မကောင်းသကဲ့သို့ ဖြစ်ကာ လက္ခဏာများ ရောထွေးရှုပ်ထွေးနေသည်။

Verse 10

सामर्थ्याच्चात्र विड्भेदो बाह्याभ्यन्तरलक्षणम् / कृष्णस्फोटावृतश्यामस्तीव्रदाहरुजाज्वरः

ဤနေရာတွင် အကြောင်းရင်းတို့၏ အားအင်အလိုက် ဝိဍ္ဘေဒ (ဝမ်းလျှော/သွေးဝမ်း) သည် အပြင်လက္ခဏာနှင့် အတွင်းလက္ခဏာတို့ဖြင့် ပေါ်လွင်သည်—အမဲရောင် အဖုဖောင်းမဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းကာ လောင်ကျွမ်းနာကျင်မှု ပြင်းထန်ခြင်းနှင့် ဖျားနာခြင်းတို့ ပါရှိသည်။

Verse 11

पित्तलिङ्गो ऽसृजा बाह्ये स्त्रीणामेव तथान्तरम् / शस्त्राद्यैरभिघातोत्थरक्तैश्च रोगकारणम्

ပိတ္တ၏လက္ခဏာပါသော သွေးယိုခြင်းသည် အပြင်ဘက်တွင် ပေါ်လာတတ်၏။ မိန်းမတို့တွင် အတွင်းဘက်၌လည်း ဖြစ်တတ်၏။ လက်နက်စသည်တို့ကြောင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာမှ ထွက်လာသော သွေးလည်း ရောဂါဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်း ဖြစ်၏။

Verse 12

क्षतोत्थो वायुना क्षिप्तः स रक्तः पित्तमीरयन् / पित्तासृग्लक्षणं कुर्याद्विद्रधिं भूर्युपद्रवम्

ဒဏ်ရာမှ ထွက်လာသော သွေးကို ဝါယုက လှုပ်ရှားစေ၍ ပိတ္တကို လှုံ့ဆော်၏။ ထို့ကြောင့် ပိတ္တနှင့်ဆက်စပ်သော သွေးယိုလက္ခဏာများ ပေါ်စေပြီး «ဝိဒ္ရဓိ» (အဖုအနာ/အက်ဘဆက်) ကို အနှောက်အယှက်များစွာနှင့် ဖြစ်စေ၏။

Verse 13

तेनोपद्रवभेदश्च स्मृतो ऽधिष्ठानभेदतः / नाभौ हि ध्मातं चेद्बस्तौ मूत्रकृच्छ्रञ्चजायते

ထို့ကြောင့် အနှောက်အယှက်တို့၏ ခွဲခြားမှုကို အခြေတည်ရာနေရာကွာခြားမှုအရ မှတ်သားထားကြ၏။ နာဘိ၌ ဖောင်းတင်းလာလျှင် ဘတ္စတိ (ဆီးအိမ်) တွင် ဆီးထွက်ခက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်၏။

Verse 14

श्वासप्रश्वासरोधश्च प्लीहायामतितृट् परम् / गलरोधश्च क्लोम्नि स्यात्सर्वाङ्गप्ररुजा हृदि

ပလီဟာ (အသည်းလုံး/စပလင်) ထိခိုက်လျှင် အသက်ရှူဝင်ထွက် တားဆီးခြင်းနှင့် အလွန်အကျွံ ရေငတ်ခြင်း ဖြစ်၏။ က္လိုမန် ထိခိုက်လျှင် လည်ချောင်းပိတ်ဆို့ခြင်း ဖြစ်၏။ နှလုံး ထိခိုက်လျှင် ကိုယ်အင်္ဂါအနှံ့ ထိုးစူးနာကျင်ခြင်း ဖြစ်၏။

Verse 15

प्रमोहस्तमकः कासौ हृदयोद्धट्टनन्तथा / कुक्षिपार्श्वान्तरे चैव कुक्षौ दोषोपजन्म च

စိတ်မောဟနှင့် မူးဝေထိုင်းမှိုင်းခြင်း၊ အသက်ရှူကြပ် (အက်စမာ) နှင့် ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ထို့အပြင် နှလုံးခုန်ပြင်းထန်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏။ ဝမ်းဘေးနှင့် ဝမ်းအနားတွင် နာကျင်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်၌လည်း—ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ဒိုးရှ (doṣa) များမှ ပေါက်ဖွားသော ရောဂါများ—ဟူ၍ ဖော်ပြထား၏။

Verse 16

तथा चेदूरुसन्धौ च वङ्क्षणे कटिपृष्ठयोः / पार्श्वयोश्च व्यथा पायौ पवनस्य निरोधनम्

ထို့အတူ တင်ပါးအဆစ်၊ ပေါင်ခြံ၊ ခါးနှင့်ကျော၊ ဘေးဖက်တို့တွင် နာကျင်မှုရှိပြီး၊ အနောက်ပေါက်၌လည်း နာကျင်ကျပ်တည်းကာ လေထွက်ခြင်း ပိတ်ဆို့နေပါက၊ ဤတို့ကို ဖော်ပြထားသော ရောဂါ၏ ထင်ရှားသည့် လက္ခဏာများဟု သိမှတ်ရမည်။

Verse 17

आमपक्वविदग्धत्वं तेषां शोथवदादिशेत् / नाभेरूर्ध्वमुखात्पक्वात्प्रद्रवन्त्यपरे गुदात्

၎င်းတို့တွင် ‘အာမ’ (မကြေသေးခြင်း)၊ ‘ပက္က’ (ရင့်ကျက်ခြင်း)၊ ‘ဝိဒဂ္ဓ’ (လောင်ကျွမ်း၍ အချဉ်ကဲခြင်း) ဟူသော အခြေအနေများကို ဖောင်းရောင်ခြင်းနှင့်အတူ ခွဲခြားစစ်ဆေးရမည်။ အချို့တွင် ‘ပက္က’ ဖြစ်သော် နာဗီမှ အပေါ်ဘက်သို့ ဖွင့်သော လမ်းမှ ရည်ယိုထွက်လာပြီး၊ အချို့တွင်တော့ အနောက်ပေါက်မှ ယိုထွက်လာသည်။

Verse 18

गुदास्तनाभिजे विद्याद्दोषक्लेदोच्चविद्रधौ / कुरुते स्वाधिष्ठानस्य विवर्तं सन्निपातजः

အနောက်ပေါက်၊ နို့အုံနှင့် နာဗီအရပ်တို့တွင် ဖြစ်ပေါ်သော အဖုနာ (ဗိဒ္ရဓိ) အကြောင်း၌ ဒိုးရှ (doṣa) များ ပျက်ယွင်းကာ စိုစွတ်ယိုစိမ့်မှု အလွန်အကျွံ ဖြစ်နေသည်ဟု သိမှတ်ရမည်။ သုံးဒိုးရှ ပေါင်းစည်းပျက်ယွင်းခြင်း (sannipāta) မှ ဖြစ်လာပါက စွဝါဓိဋ္ဌာန (svādhiṣṭhāna) အရပ်ကို ပုံပျက်ကွဲပြားစေသည်။

Verse 19

पक्वो हि नाभिवस्तिस्थो भिन्नो ऽन्तर्बहिरेव वा / पाकश्चान्तः प्रवृद्धस्य क्षीणस्योपद्रवार्दितः

အမှန်တကယ်ပင် ပုပ်နာအဖုသည် နာဗီ သို့မဟုတ် ဆီးအိမ်အရပ်၌ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး၊ အတွင်းဘက်သို့ဖြစ်စေ အပြင်ဘက်သို့ဖြစ်စေ ပေါက်ကွဲနိုင်သည်။ အတွင်းပုပ်ခြင်း ပြင်းထန်လာသူတွင် အားနည်းသွားသောသူသည် အနောက်ဆက်တွဲဒုက္ခများကြောင့် ညှဉ်းပန်းခံရသည်။

Verse 20

विद्रधिश्च भवेत्तत्र पापानां पापयोषिताम् / मृते तु गर्भगे चैव सम्भवेच्छ्वयथर्घनः

ထိုနေရာ၌ အပြစ်ရှိသော ယောက်ျားများနှင့် အပြစ်ရှိသော မိန်းမများအတွက် အဖုနာ (vidradhi) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို့ပြင် မိခင်ဝမ်းအတွင်းရှိ သန္ဓေကလေး သေဆုံးသွားလျှင် ခဲမာသော ဖောင်းရောင်အကျိတ် ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 21

स्तने समत्थे दुःखं वा बाह्यविद्रधिलक्षणम् / नारीणां सूक्ष्मरक्तत्वात्कन्यायान्तु न जायते

ရင်သားတွင် နာကျင်မှုနှင့် ဖောင်းပွခြင်းရှိလျှင် အပြင်ဘက် အဖုနာ (abscess) ၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။ သို့သော် မိန်းမတို့၏ သွေးသည် ပိုမိုသိမ်မွေ့သဖြင့် ကညာမိန်းကလေးတွင် မပေါ်ပေါက်တတ်။

Verse 22

क्रुद्धो रुद्धगतिर्वायुः शेफमूलकरो?हि सः / मुष्कवङ्क्षणतः प्राप्य फलकोषातिवाहिनीम्

ဝါယု (လေဓာတ်) က ပြင်းထန်၍ လှုပ်ရှားမှု ပိတ်ဆို့သွားသောအခါ၊ လိင်အင်္ဂါ၏ အမြစ်ကို ထိခိုက်စေသည်။ အုတ်တံ (မုရှ္က) နှင့် ခြေခွင် (ဝင်္ခ္ရှဏ) မှတဆင့် သားအိမ်အိတ် (ဖလကိုဿ) နှင့် ဆက်သွယ်သော လမ်းကြောင်းများအတိုင်း ပျံ့နှံ့သွားသည်။

Verse 23

आपीड्य धमनीवृद्धिं करोति फलकोषयोः / दोषो मेदःसु तत्रास्ते सवृद्धिः सप्तधा गदः

လမ်းကြောင်းများကို ဖိနှိပ်သဖြင့် ဖလကိုဿ (အုတ်တံအိတ်) နှစ်ဖက်၌ သွေးကြောများ ကြီးထွားလာစေသည်။ ထိုနေရာရှိ အဆီအသား (မေဒ) ထဲတွင် ဒိုးရှ (doṣa) တည်နေပြီး၊ တိုးပွားလာသော် ရောဂါသည် ခုနစ်မျိုးပုံစံဖြင့် ပေါ်ထွက်လာသည်။

Verse 24

मूत्रन्तयोरप्यनिलाद्बाह्ये वाभ्यन्तरे तथा / वातपूर्णः खरस्पर्शो रूक्षो वाताच्च दाहकृत्

ဆီးနှင့် မစင်၏ လမ်းကြောင်းများတွင်ပင် အပြင်ဘက်ဖြစ်စေ အတွင်းဘက်ဖြစ်စေ၊ ဝါတ (vāta) ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် လေပြည့်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်—ထိတွေ့လျှင် ကြမ်းတမ်း၍ ခြောက်သွေ့ကာ၊ ဝါတကြောင့် ပူလောင်နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 25

पक्वोदुम्बरसङ्काशः पित्ताद्दाहोष्मपाकवान् / कफात्तीव्रो गुरुः स्निग्धः कण्डूमान्कठिनो ऽल्परुक्

ပကွဩဒုမ္ဗရ (သဖန်းသီး) ကဲ့သို့ အရောင်ရှိ၏။ ပိတ္တကြောင့် ပူလောင်ခြင်း၊ အပူဓာတ်မြင့်ခြင်းနှင့် ပေါက်ပွားပုပ်သိုးခြင်း ဖြစ်စေ၏။ ကဖကြောင့် ပြင်းထန်၍ လေးလံ၊ စိုပြေချောမွေ့၊ ယားယံကာ တင်းကျပ်ပြီး နာကျင်မှုနည်း၏။

Verse 26

कृष्णः स्फोटावृतः पिण्डों वृद्धिलिङ्गश्च रक्ततः / कफवन्मेदसां वृद्धिर्मृदुतालफलोपमः

သွေးမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော တိုးပွားခြင်း၏ လက္ခဏာမှာ ဖုအုပ်ဖုံးနေသော အမဲရောင်အဖုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ အဆီတိုးပွားခြင်းသည် ကဖာသဘောတရားကဲ့သို့ နူးညံ့၍ ထန်းသီးနှင့် ဆင်တူသည်။

Verse 27

मूत्रधारणशीलस्य मूत्रजस्तत्र गच्छतः / अलोभः पूर्णधृतिमान्क्षोभं याति सरन्मृदु

ဆီးကို အမြဲတမ်း ထိန်းချုပ်တတ်သူအတွက် ဆီးမှ ဖြစ်သော ရောဂါသည် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း ထိုနေရာသို့ ဆက်လက်သွားရောက်တိုးပွားသည်။ သဘာဝအားဖြင့် လောဘမရှိ၍ သည်းခံထိန်းချုပ်မှု ပြည့်ဝသူပင်လျှင်၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့စွာ စီးဆင်းသော်လည်း စိတ်ကိုယ်ကို လှုပ်ရှားအနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေတတ်သည်။

Verse 28

मूत्रकृच्छ्रमधस्ताच्च वलयः फलकोषयोः / वातकोपिभिसहारैः शीततोयावगाहनैः

ဆီးထွက်ခက်ခြင်းနှင့် အင်္ဂါအောက်ပိုင်း (အုတ်အုံ/အင်္ဂါအိတ်) တွင် လက်စွပ်ပုံစံ ဖောင်းအုံခြင်းသည် အလွန်အကျွံ အားထုတ်ခြင်းနှင့် အေးမြသောရေထဲ ဝင်မြုပ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဝါတာ (vāta) တက်ကြွလာခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 29

विण्मूत्रधारणाच्चैव विषमाङ्गविचेष्टनैः / क्षोभितैः क्षोभितौजाश्च क्षीणान्तर्देहिनो यदा

အညစ်အကြေးနှင့် ဆီးကို ထိန်းထားခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာလှုပ်ရှားမှု မညီမညာ မမှန်ကန်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ လူသည် စိတ်ကိုယ် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်လာသောအခါ၊ သူ၏ အိုဇတ် (ojas) သက်စွမ်းအားလည်း လှုပ်ရှားကာ၊ ကိုယ်တွင်းသက်အားသည် လျော့နည်းသွားသည်။

Verse 30

पवनो विगुणीभूय शोणितं तदधोनयेत् / कुर्यात्तत्क्षणसन्धिस्थो ग्रन्थ्याभः श्वयथुस्तदा

အသက်ရှင်စေသော လေဓာတ် ပဝန (vāta) သည် မညီမျှဖြစ်သွားသောအခါ သွေးကို အောက်သို့ တွန်းပို့သည်။ ထိုအခါ ထိုဆုံချက်နေရာတွင် တည်နေကာ အဖုဂလန့်ကဲ့သို့ ဖောင်းအုံခြင်းကို ဖြစ်စေပြီး၊ ထို့ကြောင့် အကျိတ်ဆန်သော ရေဖောင်း (edema) ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Verse 31

उपेक्ष्यमाणस्य च गुल्मवृद्धिमाध्मानरुग्वै विविधाश्च रोगाः / सुपीडितो ऽन्तः स्वनवान् प्रयाति प्रध्मापयन्नेति पुनश्च मूर्ध्नि

ဤအခြေအနေကို မလျစ်လျူရှုဘဲ ထားလျှင် ဝမ်းဗိုက်အတွင်းရှိ အစုအဖု (ဂုလ္မ) ကြီးထွားလာပြီး ဝမ်းဖောင်းနာကျင်မှုနှင့် အခြားရောဂါမျိုးစုံ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ အတွင်းမှ ဖိနှိပ်ခံရသော လေဓာတ်သည် ဂရုန်းဂရုန်းအသံဖြင့် လှုပ်ရှားကာ ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖောင်းပွစေပြီး နောက်တဖန် ခေါင်းသို့ တက်လှန်သွားသည်။

Verse 32

रक्तवृद्धिरसाध्ये ऽयं वातवृद्धिसमाकृतिः / रूक्षकृष्णारुणशिरा ऊर्णावृतगवाक्षवत्

ဤအခြေအနေသည် ကုသမရနိုင်သော သွေးဓာတ်တိုးပွားခြင်းဖြစ်ပြီး လေဓာတ် (vāta) တိုးပွားသကဲ့သို့ လက္ခဏာများ ပေါ်လွင်သည်။ သွေးကြောများသည် ခြောက်သွေ့၍ အမဲရောင်နှင့် နီညိုရောင် ပေါင်းစပ်သကဲ့သို့ မြင်ရကာ သိုးမွှေးဖုံးထားသော ပြတင်းပေါက်ကဲ့သို့ မရှင်းလင်းသွားသည်။

Verse 33

वातो ऽष्टधा पृथदौषैः संस्पृष्टैर्निचयं गतः / आर्तवस्य च दोषेण नारीणां जायते ऽष्टमः

လေဓာတ် (vāta) သည် အခြားဒೋಷများနှင့် သီးခြားသီးခြား ပေါင်းစပ်ထိတွေ့ကာ စုပုံလာသောအခါ အမျိုးအစားရှစ်မျိုး ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် အာရ္တဝ (ရာသီသွေး/မျိုးပွားရည်) ချို့ယွင်းမှုကြောင့် မိန်းမတို့တွင် ရှစ်မြောက်အမျိုးအစားတစ်ခု ထပ်မံ ပေါ်ပေါက်သည်။

Verse 34

ज्वरमूर्छातिसारैश्च वमनाद्यैश्च कर्मभिः / कर्शितो बलवान्याति शीतार्तश्च बुभुक्षितः

ဖျားနာခြင်း၊ မူးလဲခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်းတို့နှင့် အန်ခြင်းစသည့် ကုသရေးလုပ်ငန်းများကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာသည် ချို့ယွင်းပင်ပန်းသွားသည်။ ထို့ကြောင့် အားကောင်းသူပင် အားနည်းသွားပြီး အအေးဒဏ်ကို ခံစားကာ ဆာလောင်မှုကြီးမားလာသည်။

Verse 35

यः पिबत्यन्नपानानि लङ्घनप्लावनादिकम् / सेवते हीनसंज्ञाभिरर्दितः समुदीरयन्

အစားအစာနှင့် သောက်စရာတို့ကို မရွေးမချယ် သောက်စားပြီး အစာရှောင်ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောဆေးသောက်ခြင်း စသည့် အလေ့အထများကို လုပ်ဆောင်ကာ အတွင်းဒೋಷများကို လှုံ့ဆော်သူသည် ဒုက္ခရောက်၍ စိတ်သိမ်ငယ်နိမ့်ကျသော အသိဉာဏ်အခြေအနေများကြောင့် ညှဉ်းပန်းခံရသည်။

Verse 36

स्नेहस्वेदावनभ्यस्य शोषणं वा निषेवयेत् / शुद्धो वा सुद्धिहानिर्वा भजेत स्पन्दनानि वा

ဆီလိမ်းခြင်းနှင့် ချွေးထုတ်ခြင်းကို မလေ့ကျင့်လျှင် စိုစွတ်မှုကို ခြောက်သွေ့စေသော ကုထုံးများကို အစားထိုးအသုံးပြုရမည်။ သန့်ရှင်းနေသည်ဖြစ်စေ သန့်ရှင်းမှုလျော့နည်းသည်ဖြစ်စေ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် တုန်ခါမှုနှင့် ကြွက်သားကပ်တင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

Verse 37

वातोल्बणास्तस्य मलाः पृथक्चैव हि ते ऽथवा / सर्वो रक्तयुतो वाताद्देहस्नोतो ऽनुसारिणः

ဝါတ (vāta) အလွန်အကျွံဖြစ်လာသော် သူ၏ မလ (malas) အညစ်အကြေးများ လှုပ်ရှားပျက်ကွက်လာသည်—တစ်ခါတစ်ရံ သီးခြားစွာ ထွက်သွားတတ်သကဲ့သို့၊ တစ်ခါတစ်ရံ သွေးနှင့်ရော၍ အားလုံး ထွက်ပေါ်တတ်သည်။ ဝါတကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာ ခြောက်သွေ့၍ ပိန်လှီလာကာ ထွက်ရည်များလည်း ဆက်လက်စီးဆင်းနေတတ်သည်။

Verse 38

ऊर्ध्वाधोमार्गमावृत्य वायुः शूलं करोति वै / स्पर्शोपलभ्यं गुल्मोत्थमुष्णं ग्रन्थिस्वरूपिणम्

ဝါယု (vāyu) သည် အပေါ်သွားလမ်းနှင့် အောက်သွားလမ်းကို ပိတ်ဆို့သော် အမှန်တကယ် ဗိုက်အောင့်ကဲ့သို့သော နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေသည်—ထိတွေ့လျှင် သိသာနိုင်ပြီး—gulma ကဲ့သို့သော အစုအဝေးမှ ပေါ်လာကာ အပူသဘောရှိ၍ အဖုအထစ်ပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်လာသည်။

Verse 39

कर्षणात्कफविड्घातैर्मार्गस्यावरणेन वा / वायुः कृताश्रयः कोष्ठे रौक्ष्यात्काठिन्यमागतः

ခန္ဓာကိုယ် ချို့ယွင်းပျက်စီးခြင်း (depletion) ကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ကဖ (kapha) နှင့် မစင်တို့က လမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် လမ်းများ ပိတ်ကာကွယ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ ဝါယုသည် ဝမ်းဗိုက် (koṣṭha) တွင် အခြေချနေထိုင်လာသည်။ ခြောက်သွေ့မှုကြောင့် တင်းကျပ်၍ ခက်မာလာသည်။

Verse 40

स्वतन्त्रः स्वाश्रये दुष्टः परतन्त्रः पराश्रये / ततः पिण्डकवच्छ्लेष्मा मलसंसृष्ट एव च

ဝါတသည် ကိုယ်ပိုင်အခြေခံနေရာ၌ လွတ်လပ်စွာရှိလျှင် ပျက်စီး၍ ဒုෂ္ဌ ဖြစ်တတ်၏။ အခြားအခြေခံနေရာကို မှီခိုနေရလျှင်လည်း ထိုနေရာ၌ပင် ပျက်စီးတတ်၏။ ထို့ကြောင့် ချွဲ (śleṣman) သည် လုံးပတ်အစုအဝေးကဲ့သို့ ကပ်ကပ်တည်လာပြီး မလ (mala) နှင့်လည်း ရောနှောသွားသည်။

Verse 41

गुलम इत्युच्यते बस्तिनाभिहृत्पार्श्वसंश्रयः / वातजन्ये शिरः शूलज्वर प्लीहान्त्रकूजनम्

«ဂုလ္မ» ဟူသည် ဆီးအိမ်၊ ချက်၊ နှလုံးအနီးနှင့် ကိုယ်ဘက်ခြမ်းများတွင် ကပ်နေသော တင်းမာသော အဖုအထုပ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဝါတာကြောင့် ဖြစ်လာလျှင် ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်ကိုက်နာခြင်း၊ ဖျားနာခြင်း၊ လိပ်ပြာအင်္ဂါ(စပလင်)ရောဂါနှင့် အူတွင်း ဂရုဂရုမြည်သံတို့ ဖြစ်စေသည်။

Verse 42

वेधः सूच्येव विड्भ्रंशः कृच्छ्रे मूत्रं प्रवर्तते / गात्रे मुखे पदे शोथः ह्यग्निमान्द्यं तथैव च

အပ်ဖြင့် ထိုးသကဲ့သို့ စူးရှနာကျင်မှုရှိပြီး ဝမ်းလျှောဝမ်းချုပ် မမှန်ကန်လာကာ ဆီးသည် အလွန်ခက်ခဲစွာသာ ထွက်သည်။ ကိုယ်အင်္ဂါများ၊ မျက်နှာနှင့် ခြေထောက်တို့တွင် ဖောရောင်လာပြီး အစာချေမီး (အဂ္နိ) လည်း အားနည်းသွားသည်။

Verse 43

रूक्षकृष्णत्वगादित्वं चलत्वादनिलस्यच / अनिरूपितसंस्थानो विविधाञ्जनयेद्व्यथाम्

ဝါတာသည် ခြောက်သွေ့၍ လှုပ်ရှားလွယ်သော သဘောကြောင့် အသားအရေကြမ်းတမ်းခြင်း၊ အမဲရောင်သွားခြင်း စသည့် လက္ခဏာများကို ဖြစ်စေသည်။ ပုံသဏ္ဌာန်မသေချာသဖြင့် နာကျင်မှုနှင့် ဒုက္ခဝေဒနာ အမျိုးမျိုးကို ပေါ်ပေါက်စေသည်။

Verse 44

पिपीलिकाव्याप्त इव गुल्मः स्फुरति नुद्यते / पित्ताद्दाहाम्लकौ मूर्छा विड्भेदः स्वेदतृड्ज्वराः

ဂုလ္မသည် ပုရွက်ဆိတ်များ ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်နေသကဲ့သို့ တုန်ခါ၍ ထိုးနာလာသည်။ ပိတ္တကြောင့် ပူလောင်ခြင်းနှင့် ချဉ်ရည်တက်ခြင်း၊ မူးလဲခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ချွေးထွက်ခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်းနှင့် ဖျားနာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 45

हारिद्रयं सर्वगात्रेषु गुल्माच्छोथस्य दर्शनम् / हीयते दीप्यते श्लेष्मा स्वस्थानं दहतीवच

ကိုယ်အင်္ဂါအနှံ့တွင် အဝါရောင်ဖျော့ဖျော့ ပေါ်လာပြီး ဂုလ္မကြောင့် ဖောရောင်ခြင်းလည်း ထင်ရှားလာသည်။ ကဖာသည် လျော့နည်းသွားပြီးနောက် ပြန်လည်တောက်လောင်သကဲ့သို့ တိုးပွားလာကာ မိမိနေရာ၌ပင် ပူလောင်သကဲ့သို့ ခံစားရသည်။

Verse 46

कफात्स्तैमित्यमरुचिः सदनं शिरसि ज्वरः / पीनसालस्यहृल्लासौ शुक्लकृष्णत्वगादिता

ကဖာဓာတ် တိုးလာသော် ကိုယ်လေးလံတင်းကျပ်ခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်း၊ ကိုယ်အားနည်းပင်ပန်းခြင်း၊ ခေါင်းတွင်အဖျားတက်ခြင်း၊ နှာရည်ယိုခြင်း၊ အိပ်ငိုက်ခြင်းနှင့် ပျို့အန်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့ပြင် အသားအရေ ဖြူသွားခြင်း သို့မဟုတ် မဲသွားခြင်း စသည့် လက္ခဏာများလည်း ဖြစ်တတ်သည်။

Verse 47

गुल्मो गभीरः कठिनो गुरुर्गर्भस्थबालवत् / स्वस्थानस्था अधावन्तस्तत एवात्र मारकाः

ဂုလ္မ (ဝမ်းဗိုက်အတွင်း နက်ရှိုင်းသော အဖု) သည် နက်ရှိုင်း၍ ခက်မာလေးလံကာ သားအိမ်အတွင်းရှိ သန္ဓေကလေးကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ မိမိနေရာ၌တည်နေသော်လည်း ထိုနေရာမှ ပျံ့နှံ့သကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၍ ဤအခြေအနေတွင် သေစေနိုင်သော ရောဂါဖြစ်တတ်သည်။

Verse 48

प्रायस्तु यत्तद्द्वन्द्वोत्था गुल्माः संसृष्टमैथुनाः / सर्वजस्तीव्ररुग्दाहः शीघ्रपाकी घनोन्नतः

အများအားဖြင့် ဂုလ္မများသည် ဒေါသနှစ်မျိုး ပေါင်းစည်းခြင်းနှင့် အကြောင်းရင်းများ ရောနှောခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဒေါသသုံးမျိုးလုံး ပါဝင်သော အမျိုးအစားတွင် နာကျင်မှုနှင့် ပူလောင်မှု ပြင်းထန်ကာ အမြန်ရင့် (အမြန်ပုပ်ရည်တည်) လာပြီး ထူထဲမြင့်တက်လာသည်။

Verse 49

सो ऽसाध्यो रक्तगुल्मस्तु स्त्रिया एव प्रजायते / ऋतौ या चैव शूलार्ता यति वा योनिरोगिणी

မကုသနိုင်သော ရောဂါဖြစ်သည့် ရက္တဂုလ္မ (သွေးမှ ဖြစ်သော ဂုလ္မ) သည် မိန်းမတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အထူးသဖြင့် လစဉ်သွေးဆင်းချိန်တွင် နာကျင်ကိုက်ခဲသူ၊ သွေးဆင်းကို တားဆီးသူ၊ သို့မဟုတ် သားအိမ်ရောဂါရှိသူတွင် ဖြစ်တတ်သည်။

Verse 50

सेवते वानिलांश्च स्त्री क्रुद्धस्तस्याः समीरणः / निरुध्यात्यार्तवं योन्यां प्रतिमासं व्यवस्थितम्

မိန်းမတစ်ဦးက ကိုယ်တွင်းလေဓာတ် (ဝါယု) ကို လှုံ့ဆော်စေသော အပြုအမူများကို ပြုလုပ်လျှင်၊ သူမအတွင်းရှိ စမီရဏ (လေဓာတ်) သည် မတည်ငြိမ်ပျက်ပြားလာသည်။ ထိုလေဓာတ်သည် လစဉ် သားအိမ်၌ သဘာဝအတိုင်း ရှိရမည့် သွေးဆင်းကို တားဆီးပိတ်ဆို့လေသည်။

Verse 51

सुक्षौ करोति तद्गर्भे लिङ्गमाविष्करोति च / हृल्लासदौहृदस्तन्यदर्शनं कामचारिता

ဝမ်းအတွင်း၌ သေးသိမ်သော ကိုယ်ကို ဖန်တီး၍ လိင်္ဂ (သေးသိမ်သော အမှတ်တံဆိပ်ကိုယ်) ကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်၏ ဆန္ဒများ ပေါ်လာပြီး နို့ရည်ဖြစ်လာခြင်းကို မြင်ရသည်—ဤအရာတို့သည် ကာမတဏှာကြောင့် လှုပ်ရှားခြင်းဖြစ်သည်။

Verse 52

क्रमेण वायोः संसर्गात्पित्तं योनिषु सञ्चयम् / रक्तस्य कुरुते तस्या वातपित्तोक्तगुल्मजान्

အဆင့်ဆင့် လေဓာတ်နှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ပိတ္တဓာတ်သည် ယောနီအတွင်း စုဆောင်းလာပြီး၊ ထိုမိန်းမ၏ သွေးကိုလည်း ပြောင်းလဲစေကာ ဝါတ-ပိတ္တကြောင့် ဖြစ်သော ဂုလ္မ (အဖုအကျိတ်) များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

Verse 53

गर्भाशये च सुतरां शूलांश्चैवासृगाश्रये / योनिस्त्रावश्च दौर्गन्ध्यं भूयः स्यन्दनवेदने

ဝမ်းအတွင်း၌ အလွန်ပြင်းထန်သော ဒုက္ခရှိ၍ ထိုးစူးသကဲ့သို့ နာကျင်မှုများနှင့် သွေးပြည့်နေသော အာသရယ ဖြစ်သည်။ ယောနီလမ်းကြောင်းမှ အရည်ယိုခြင်း၊ အနံ့ဆိုးခြင်းနှင့် မရပ်မနား ယိုစိမ့်မှုကြောင့် ထပ်ခါထပ်ခါ ဝေဒနာ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 54

कदापि गर्भवद्गुल्मः सर्वे ते रतिसम्भवाः / पाकञ्चिरेण भजते नैधते विद्रधिः पुनः

တခါတရံ ဂုလ္မ (အဖုအကျိတ်) သည် ကိုယ်ဝန်ကဲ့သို့ ထင်ရတတ်သည်။ ထိုအခြေအနေများအားလုံးသည် ကာမပျော်ရွှင်မှု၌ လွန်ကဲခြင်းမှ ဖြစ်လာသည်။ အချိန်ကြာမှသာ ပုပ်ပွားလာပြီး၊ ထို့နောက် ဗိဒ္ရဓိ (အနာဖု) ကဲ့သို့ ထပ်မံ မကြီးထွားတော့။

Verse 55

पच्यते शीघ्रमत्यर्थं दुष्टरक्ताश्रयस्तु सः / अतः शीघ्रं विदाहित्वाद्वद्रधिः सो ऽभीधीयते

ထိုအရာသည် မကောင်းသော သွေးကို အခြေခံထားသဖြင့် အလွန်မြန်မြန်နှင့် ပြင်းထန်စွာ ပုပ်ပွားလာသည်။ ထို့ကြောင့် လျင်မြန်စွာ လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ရောင်ရမ်းနာကျင်ခြင်းကြောင့် ၎င်းကို «ဗိဒ္ရဓိ» (အနာဖု/အဖုနာ) ဟု ခေါ်ကြသည်။

Verse 56

गुल्मान्तारश्रये बस्तिदाहश्च प्लीहवेदना / अग्निवर्णबलभ्रंशो वेगानां वा प्रवर्तनम्

«ဂုလ္မ» (ဝမ်းဗိုက်အတွင်းအစု) သည် အတွင်းနက်နက်တွင် တည်နေသော် ဆီးအိမ်တွင် မီးလောင်သကဲ့သို့ ပူလောင်ခြင်း၊ သရက်အင်္ဂါ (spleen) နာကျင်ခြင်း၊ မီးရောင်သဏ္ဌာန် အရောင်ပြောင်း၍ အားအင်လျော့နည်းခြင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အရေးတကြီးလိုအင်များ မမှန်ကန်စွာ လှုံ့ဆော်လာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 57

अतो विपर्यये बाह्यकोष्ठाङ्गेषु च नातिरुक् / वैवर्ण्यमथ वा कासो बहिरुन्नतताधिकम्

ထိုအခြေအနေ ပြောင်းပြန်ဖြစ်လာသော် အပြင်ဘက် လက်ခြေများနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာအပြင်ပိုင်းတွင် နာကျင်မှု မများပေ။ အစားထိုး၍ အရောင်ပြောင်းခြင်း သို့မဟုတ် ချောင်းဆိုးခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး အပြင်ဘက်သို့ ပိုမိုဖောင်းထွက်ခြင်း၊ ထွက်ပေါ်ခြင်း ပိုများလာသည်။

Verse 58

साटोपमत्युग्ररुजमाध्मानमुदरे भृशम् / ऊर्ध्वाधो वातरोधेन तमानाहं प्रचक्षते

ဝမ်းဗိုက်အလွန်ဖောင်း၍ အသံကြီးကြီး ဂုဏ်ဂုဏ်မြည်ကာ နာကျင်မှု ပြင်းထန်လာပြီး အပေါ်သို့နှင့် အောက်သို့ လှုပ်ရှားသည့် ဝါယု (လေဓာတ်) တားဆီးခံရခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာသည့် အခြေအနေကို «အာနာဟ» (လေတားဆီး၍ ဝမ်းချုပ်နာကျင်ခြင်း) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 59

धनश्चाष्ठ्युपमो ग्रन्थिलो ऽष्ठीलातु समुन्नता / समस्तालिङ्गसंयुक्तः प्रत्यष्ठीला तदाकृतिः

သူ၏အရာသည် အရိုးကဲ့သို့ ခဲမာသော အဖုအထုံးတစ်ခုလို ဖြစ်လာသည်။ «အဋ္ဌီလာ» ဟုခေါ်သော သေးသိမ်သော အဖုသည် မြင့်ထွက်လာပြီး ကိုယ်ခန္ဓာ၏ လက္ခဏာများအားလုံးနှင့် ပေါင်းစည်းသဖြင့် ထိုပုံစံတူ «ပရတ်ယအဋ္ဌီလာ» ဟူသော ဆန့်ကျင်အဖုအဖြစ် ထင်ရှားလာသည်။

Verse 60

पक्वशयोद्भवो ऽप्येवं वायुस्तीव्ररुजाश्रयात् / उद्गारबाहुल्यपुरीषबन्धतृप्त्यक्षमत्वान्त्रविकूजनानि

ထို့အတူ အူကြီးမှ ထွက်ပေါ်လာသော ဝါယု (လေဓာတ်) သည် ပြင်းထန်သော နာကျင်ရာတွင် ကပ်နေသော် လေတက်အော်ဂါ (အော်ဂါ) မကြာခဏဖြစ်ခြင်း၊ ဝမ်းချုပ်၍ အညစ်အကြေးတားဆီးခြင်း၊ စားပြီးနောက်လည်း မပြည့်ဝမချမ်းသာနိုင်ခြင်းနှင့် အူအတွင်း ဂုဏ်ဂုဏ်မြည်သံများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

Verse 61

आचोपमाध्मानमपक्तिशक्तिः आसन्नगुल्मस्य भवेच्च चिह्नम्

အနာကျင်ထိခိုက်ရာမှ ဖောင်းတက်သကဲ့သို့ ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းခြင်းနှင့် အစာချေမီး (အဂ္နိ) အားနည်းခြင်းတို့သည် «ဂုလ္မ» (ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဖု/အစု) နီးကပ်လာမည့် လက္ခဏာဟု ဆိုကြသည်။