Adhyaya 156

Verse 1

नाम पञ्चपञ्चाशदुत्तरशततमो ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / अथार्शसां निदानं च व्याख्यास्यमि च सुश्रुत ! / सर्वदा प्राणिनां मांसे कीलकाः प्रभवन्ति ये

ဓနွန္တရီက မိန့်ကြားသည်—“ယခု၊ အို သုश्रုတ (Suśruta) ရေ၊ အရှသ (arśas—အူလမ်းကြောင်းအဖု/ပိုင်လ်) ၏ နိဒါန်း (အကြောင်းရင်း) ကို ငါရှင်းပြမည်။ သက်ရှိသတ္တဝါတို့၏ အသားထဲ၌ ‘ကီလက’ ဟုခေါ်သော လက်သည်းကဲ့သို့ ခဲမာသော အဖုများသည် အမြဲတမ်း ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။”

Verse 2

अर्शांसि तस्मादुच्यन्ते गुदमार्गनिरोधनात् / दोषस्त्वङ्मांसमेदांसि सन्दूष्य विविधाकृतीन्

ဂုဒမားဂ (အနူလမ်းကြောင်း) ကို တားဆီးသဖြင့် ထိုအရာတို့ကို အရှသ (arśas) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဒို့ရှ (doṣa) များသည် အသားအရေ၊ အသားနှင့် အဆီကို ပျက်စီးစေကာ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးစုံဖြင့် ထိုရောဂါကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

Verse 3

मांसांकुरानपानादौ कुर्वन्त्यर्शांसि ताञ्जगुः / सहजन्मान्तरोत्थेन भेदो द्वेधा समासतः

အသား၊ အပင်ပေါက်အစာနှင့် အရက်သောက်ခြင်း စသည့် အလွန်အကျွံလိုက်စားမှုကြောင့် arśas (အူခေါင်း/ပိုင်လ်) ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု သာသနာကျမ်းက ကြေညာသည်။ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် အမျိုးအစားနှစ်မျိုး—မွေးရာပါနှင့် အတိတ်ဘဝက အကြောင်းရင်းဆက်လာသောအမျိုး ဖြစ်သည်။

Verse 4

शुष्काग्रावाविभेदाश्च गुदस्थानानुसंश्रयाः / अर्धपञ्चाङ्गुलिस्तस्मिंस्तिस्रो ऽघ्यर्धाङ्गुलिस्थिताः

အဖျားခြောက်၍ ချွန်ထက်ကာ အက်ကွဲခြင်းမရှိသဖြင့် ဂုဒ (အနူ) နေရာတွင် တည်ရှိကြသည်။ ထိုနေရာ၌ လက်ချောင်းအကျယ် လေးခွဲခန့် အတွင်းတွင် လမ်းကြောင်း/ကြိုး သုံးခုသည် လက်ချောင်းအကျယ် တစ်ခွဲခန့်စီ အကွာအဝေးဖြင့် တည်နေသည်။

Verse 5

बाल्यप्रवाहिणी तासामन्त्रमध्ये विसर्जिनी / बाह्यासंवरणे तस्या गुदादौ बहिरङ्गुले

ထိုစီးဆင်းမှုများအနက် တစ်ခုသည် ကလေးဘဝမှစ၍ ဆက်လက်စီးဆင်းကာ အူအလယ်၌ တည်သော ထုတ်လွှတ်စွမ်းအား ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အပြင်ဘက်မှ တားဆီးထားလျှင် ဂုဒနှင့် ဆက်စပ်သော ထွက်ပေါက်များတွင် ပေါ်ထွက်လာပြီး အပြင်အင်္ဂါ၏ လက်ချောင်းကဲ့သို့သော ထိန်းညှိမှုဖြင့် ဦးတည်စေသည်။

Verse 6

सार्धाङ्गुलप्रमाणेन रोमाण्यत्र ततः परम् / तत्र हेतुः सहोत्थानां बाल्ये बीजोपतप्तता

ဤနေရာ၌ အမွှေးများသည် လက်ချောင်းအလျား တစ်ခွဲခန့်အထိ ကြီးထွားပြီး ထို့ထက်လည်း ကျော်လွန်နိုင်သည်။ မွေးရာပါဖြစ်သူတို့အတွက် အကြောင်းရင်းမှာ ကလေးဘဝ၌ မျိုးစေ့ (ဘီဇ) ပူလောင်နာကျင်၍ ထိခိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 7

अर्शसां बीजसृष्टिस्तु मातापित्रपचारतः / देवतानां प्रकोपे हि सान्निपातस्य चान्यतः

arśas (အူခေါင်း/ပိုင်လ်) ၏ မျိုးစေ့အကြောင်းရင်းသည် မိခင်ဖခင်အပေါ် အပြစ်ပြုမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့ပြင် ဒေဝတာတို့၏ အမျက်တော်ကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ သုံးဒေါသပေါင်းစည်း၍ မညီမျှခြင်း (sannipāta) စသည့် အခြားအကြောင်းရင်းများကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 8

असाध्या एवमाख्याताः सर्वे रोगाः कुलोद्भवाः / सहजानि विशेषेण रूक्षदुर्दर्शनानि तु

ထို့ကြောင့် မျိုးရိုးမှ ပေါက်ဖွားလာသော ရောဂါအားလုံးကို မကုနိုင်သောအဖြစ် ဟောကြားထားသည်။ အထူးသဖြင့် မွေးရာပါရောဂါများသည် ခြောက်သွေ့၍ မလှပသောရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသဖြင့် ကုရန်ခက်ခဲသည်။

Verse 9

अन्तर्मुखानि पाण्डूनि दारुणोपद्रवाणि च / योज्यानि च पृथोग्दोषसंसर्गनिचयात्स्वतः

အတွင်းသို့လှည့်ဝင်သည့်ရောဂါများ၊ အရောင်ဖျော့ခြင်းနှင့် ပြင်းထန်သောဒုက္ခအဖျက်များကို ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းရှိ ဒိုးရှ (doṣa) များ၏ သီးခြားချို့ယွင်းချက်များ စုပုံ၍ ရောနှောတည်စုလာခြင်းကြောင့် သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု သိမှတ်ရမည်။

Verse 10

शुष्काणि वातश्लेष्मभ्यामार्द्राणि त्वस्य पित्ततः / दोषप्रकोपहेतुस्तु प्रागुक्तेवस्त्रसादिनि

ခြောက်သွေ့ခြင်းသည် ဝါတ (vāta) နှင့် ဆလေရှ္မန် (śleṣman/kapha) ကြောင့် ဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ စိုစွတ်ခြင်းသည် ပိတ္တ (pitta) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဒိုးရှ (doṣa) များ တက်ကြွပြင်းထန်လာစေသော အကြောင်းရင်းမှာ ယခင်က ဟောထားသကဲ့သို့—အဝတ်အစားကို ညစ်ညမ်းစေခြင်း သို့မဟုတ် ပျက်စီးစေခြင်း စသည့် အချက်များဖြစ်သည်။

Verse 11

अग्नौ मले ऽतिनिचिते पुनश्चायं (ति) व्यवायतः / पानसंक्षोभविषमकठिनक्षुद्रकाशनात्

ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း မလ (mala) အညစ်အကြေးများ အလွန်အကျွံ စုပုံလာသောအခါ၊ ဤအခြေအနေသည် ထပ်မံဖြစ်ပေါ်လာသည်—မသင့်လျော်သော လိင်ဆက်ဆံမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ သောက်သုံးမှုကြောင့် ဖြစ်သော လှုပ်ရှားနှိုးဆော်မှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထို့ပြင် မညီမညာ၊ ကြမ်းတမ်း၊ နိမ့်ကျ၊ မှားယွင်းသော အစားအစာအလေ့အထများကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။

Verse 12

बस्तिनेत्रगलौष्ठोत्थतलभेदादिघट्टनात् / भृशशीताम्बुसंस्पर्शप्रततातिप्रवाहणात्

ဘတ်စတိ (bladder)၊ မျက်စိနှင့် လည်ချောင်း-နှုတ်ခမ်းတို့တွင် ပေါက်ဖွားလာသော အက်ကွဲခြင်း၊ ပွန်းပဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ပွတ်တိုက်နှိပ်စက်မှုများကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထို့ပြင် အလွန်အမင်း အေးသောရေ စီးဆင်းမှုမပြတ်တောက်ဘဲ ထပ်ခါထပ်ခါ ထိတွေ့ရ၍ အမြဲတမ်း စိုစွတ်နေရခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း—ပြင်းထန်စွာ ခံစားရသည်။

Verse 13

गतमूत्रशकृद्वेगधारणात्तदुदीरणात् / जुगुप्सातीसारमेव ग्रहणी सो ऽप्युपद्रवः

ဆီးနှင့် မစင် ထုတ်လွှတ်ရမည့် သဘာဝအာရုံကို အတင်းအကျပ် တားဆီးထားပြီး နောက်မှ ထုတ်လွှတ်စေသော် မုန်းတီးဖွယ် ရောဂါများ ဖြစ်ပေါ်သည်—ဝမ်းလျှောနှင့် အူရောဂါ (grahaṇī) တို့ပင် ဖြစ်၍ ဤသည်လည်း ဒုက္ခတစ်ပါး ဖြစ်သည်။

Verse 14

कर्षणाद्विषमादेश्चचेष्टाभ्यो योषितां पुनः / आमगर्भप्रपतनाद्गर्भवृद्धिप्रपीडनात्

ထပ်မံ၍ မိန်းမတို့ကို ဆွဲငင်ခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းစွာ ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ မသင့်လျော်သည့် သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက် အပြုအမူများ ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မရင့်သေးသော သန္ဓေကို ပျက်ကျစေခြင်းနှင့် ကိုယ်ဝန်ကြီးထွားလာစဉ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း—(ကြီးမားသော အပြစ်နှင့် ၎င်း၏ အကျိုးဆက်များကို ခံရသည်)။

Verse 15

ईदृशैश्चापरैर्वायुरपानः कुपितो मले / पायोर्वलीषु सद्रवृत्तिभास्वन्निः पूर्णमूर्तिषु

ဤကဲ့သို့သော အကြောင်းများနှင့် ထိုသဘောတူ အခြားအကြောင်းများကြောင့် အညစ်အကြေးကြောင့် အောက်သို့ဆင်းသည့် အသက်လေ အပာနဝါယု (apāna-vāyu) သည် ကုန်ခမ်းကာ ဒေါသထွက်လာသည်။ ထို့နောက် အနူ၏ အကွေးအကောက်များအတွင်း၌ မီးကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်းသည့် အနှောင့်အယှက်ရှိသော လှုပ်ရှားမှု ပေါ်ပေါက်လာ၍ မီးသည် အပြည့်အဝ ထင်ရှားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။

Verse 16

जायन्तेर्ऽशांसितु तत्पूर्वं लक्षणं वह्निमन्दता / विष्टम्भः सास्थिसदनं पिण्डि (ष्ट) कोद्वेष्टनं भ्रमः

အမြှေးရောင် (piles/hemorrhoids) မပေါ်မီ အရင်လက္ခဏာများမှာ—အစာချေမီးအား လျော့နည်းခြင်း၊ ဝမ်းချုပ်၍ ဗိုက်အတွင်း ပိတ်ဆို့ခြင်း၊ အဆစ်နှင့် အရိုးများ နာကျင်ခြင်း၊ တင်ပါးအောက်ပိုင်း/အနူအနီးတွင် လိမ်ကွေးသကဲ့သို့ နာကျင်ခြင်း၊ နှင့် မူးဝေခြင်း တို့ဖြစ်သည်။

Verse 17

सान्द्रोत्थोनेत्रयोः शोथः शकृद्भवेदो ऽथ वा ग्रहः / मारुतः पुरतो मूढः प्रायो नाभेरधश्चरन्

မျက်လုံးတို့တွင် ထူထဲသော (သလိပ်ဆန်သော) ဖောရောင်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဝမ်းချုပ်ခြင်း ရှိသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ချုပ်ကပ်ပိတ်ဆို့သည့် အတားအဆီး ရှိသော်လည်းကောင်း—ထိုအခါ ဝါယု (vāyu) သည် ရှေ့သို့ သွားရာလမ်းကြောင်း၌ မရှင်းမလင်း ဖြစ်ကာ အများအားဖြင့် နာဗီအောက်ဘက်သို့ လှည့်လည်သွားသည်။

Verse 18

सरक्तः परिकृन्तंश्च कृच्छ्रादाकुञ्चति श्वसन् / अन्त्रकूजनमाटोपः क्षारितोद्गारभूरिता

အသက်ရှူရခက်ခဲလျက် သူသည် တက်၍ ကျုံ့သွား၏။ သွေးစွန်းလျက် ဖြတ်တောက် ဆုတ်ဖြဲခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အူများထဲတွင် ကျယ်လောင်စွာ မြည်ဟီးသံများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ချဉ်သော အရည်များကို မကြာခဏ လေတက်ခြင်းနှင့် အန်ခြင်းတို့ဖြင့် နှိပ်စက်ခံရ၏။

Verse 19

प्रभूतमूत्रमल्पा विडश्रद्धा धूम्रकोष्ठकः / शिरः पृष्ठोरसां शूलमालस्यं भिन्नवर्चसम्

ဆီးသွားခြင်း များပြားပြီး ဝမ်းသွားခြင်း နည်းပါး၏။ အစားအသောက် ပျက်ခြင်းနှင့် အူများ ညိုမဲသော အခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်၏။ ခေါင်း၊ ကျောနှင့် ရင်ဘတ်တို့တွင် နာကျင်မှု ဖြစ်ပေါ်ပြီး ထိုင်းမှိုင်းခြင်းနှင့် ဝမ်းမမှန်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပွား၏။

Verse 20

इन्द्रियार्थेषु लौल्यं च क्रोधो दुः खोपचारतः / आशङ्का ग्रहणी शोथः पाण्डुगुल्मोदरेषु च

အာရုံခံစားမှုများကို တောင့်တခြင်းနှင့် ဂနာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်း၊ နာကျင်သော ကုသမှုကြောင့် ဒေါသဖြစ်ခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း၊ အစာမကြေရောဂါ (Grahaṇī)၊ ဖောရောင်ခြင်း၊ သွေးအားနည်းခြင်း (Pāṇḍu)၊ ဝမ်းဗိုက်အကျိတ် (Gulma) နှင့် ဝမ်းဗိုက်ရောဂါ (Udara) တို့ ဖြစ်ပွားတတ်၏။

Verse 21

एतान्येव विवर्धन्ते जातेष्वहतनामसु / निवर्तमानो मानो हि तैरधोमार्गरोधतः

သတ္တဝါတို့သည် အမည်မရှိဘဲ (အသံမကြားရဘဲ) မွေးဖွားလာသောအခါ ဤအရာများသည် တိုးပွားလာ၏။ အကြောင်းမူကား ပြန်လှည့်လာသော မာနသည် အောက်လမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့ထားသော ထိုအရာများကြောင့် တားဆီးခံရသောကြောင့်တည်း။

Verse 22

क्षोभयेदनिलानन्यान् सर्वेन्द्रियशरीगान् / तथा मूत्रशकृत्पित्तकफान्वायुश्च शोषयन्

Vāyu (လေ) သည် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ အခြားလေများကို လှုပ်ရှားစေပြီး ခန္ဓာကိုယ်နှင့် အာရုံများတွင် တည်ရှိသမျှကို အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေ၏။ ထို့အတူ ဆီး၊ ဝမ်း၊ သည်းခြေနှင့် သလိပ်တို့ကို ခြောက်သွေ့စေ၏။

Verse 23

मुष्णात्यग्निं ततः सर्वे भवन्ति प्रायशोर्ऽशसः / कृशो भृशं हतोत्साहो दीनः क्षामो ऽथ निष्प्रभः

မီးကို ခိုးယူသူသည် အများအားဖြင့် အူလမ်းကြောင်းအဖုရောဂါ (ဟီမိုရိုက်) ခံစားရတတ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ အလွန်ပိန်လှုပ်၍ စိတ်အားထက်သန်မှု ပျောက်ကွယ်ကာ ဆင်းရဲနွမ်းနယ်၊ ခြောက်သွေ့ယိုင်ယွင်းပြီး အလင်းရောင်မဲ့သွားသည်။

Verse 24

असारी विगतच्छायो जन्तुदग्ध इवद्रुम / कृच्छ्रैरुग्रद्रवैर्ग्रस्तो यक्ष्मोक्तैर्मर्मपीडनैः

သူသည် အရည်မရှိသကဲ့သို့ အရိပ်မဲ့သွားပြီး ပိုးကောင်လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ သစ်ပင်တစ်ပင်လို ဖြစ်လာသည်။ ကြမ်းတမ်း၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ဝေဒနာများက ဖိစီးကာ ယက္ခမာ (ချွေးယို/တီဘီဆန်သော) ရောဂါကြောင့် အရေးကြီးသော အဆစ်အမြစ်နှင့် မာမပွိုင့်များ နာကျင်ညှဉ်းပန်းခံရသည်။

Verse 25

तथा काशपिपासास्यवैरस्यश्वासपीनसैः / क्लमाङ्गभङ्गवमथुक्षवथुश्वयथुज्वरैः

ထို့အတူ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်း၊ ပါးစပ်ခြောက်ခြင်း၊ အရသာပျောက်ခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်းနှင့် နှာရည်ယိုခြင်းတို့ ခံစားရသည်။ ထို့ပြင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၊ ကိုယ်အင်္ဂါနာကျင်မှု၊ အန်ချင်/အန်ခြင်း၊ နှာချေခြင်း၊ ဖောရောင်ခြင်းနှင့် ဖျားနာခြင်းတို့လည်း ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 26

क्लैब्यबाधिर्यस्तैमित्यशर्करापरिपीडितः / क्षामो भिन्नस्वरो ध्यायन्मुहुः ष्ठीवन्नरोचकी

လိင်အင်အားချို့ယွင်းခြင်း၊ နားမကြားခြင်း၊ မျက်စိမမြင်ရှင်းခြင်းတို့နှင့်အတူ ဆီးရောဂါများနှင့် ဆီးချိုရောဂါကြောင့် ညှဉ်းပန်းခံရသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ ပိန်လှုပ်၍ အသံရှိုင်းသွားကာ အမြဲစိတ်ပူတွေးတောနေပြီး မကြာခဏ တံတွေးထွေးကာ အစာမစားချင်ဖြစ်သည်။

Verse 27

सर्वपर्वास्थिहृन्नाभीपायुवङ्क्षणशूलवान् / गुदेनस्त्रवता पित्तं बलाकोदरसन्निभम्

အဆစ်အမြစ်နှင့် အရိုးအားလုံးတွင် ထိုးစူးသကဲ့သို့ နာကျင်ပြီး နှလုံး၊ ဗိုက်ခေါင်း (နာဗီ)၊ အနောက်ပေါက်နှင့် ခြေခွင် (groin) ထိပါ နာကျင်သည်။ ထို့ပြင် အနောက်ပေါက်မှ အဝါရောင် ပിത്തရည်သည် မပြတ်စီးထွက်ကာ ကြာငှက်ဗိုက်အဝါရည်နှင့် ဆင်တူသည်။

Verse 28

विशुष्कं चैव मुक्ताग्रं पक्वामं चान्तरान्तरम् / पाण्डुपित्तं हरिद्राक्तं पिच्छिलं चोपवेश्यते

တစ်ခါတစ်ရံ ခြောက်သွေ့တင်းကျပ်၍၊ တစ်ခါတစ်ရံ အဖျားများ လျော့လျားကာ၊ တစ်ခါတစ်ရံ အပိုင်းပိုင်း အလွန်ရင့်သွားသည်ဟု မြင်ရသည်။ သည်းရည်သည် အဝါဖျော့ဖြစ်၍ နနွင်းရောင်တင်ကာ စေးကပ်သဏ္ဌာန်လည်း ဖြစ်လာသည်။

Verse 29

गुदाङ्कुरा बह्वनिलाः शुष्काश्चिमचिमान्विताः / पीनाङ्गारारुणाः स्तब्धा विषमाः परुषाकराः

အနီးအနား ဂုဒ်ဝန်းကျင်တွင် အဖုအထစ်များ ပေါက်လာပြီး၊ လေဒေါသအလွန်ကြောင့် နှိပ်စက်ခံရကာ ခြောက်သွေ့၍ ဖျားနာသလို စူးစူးယားယား ခံစားရသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာသည် မီးခဲကဲ့သို့ နီရဲလာ၍ တင်းကျပ်မညီမညာ ဖြစ်ကာ ကြမ်းတမ်းသော နာကျင်မှုများ ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 30

मिथो विसदृश वक्रास्तीक्ष्णा विस्फुटि(रि) ताननाः / शिम्बीखर्जृरकर्कन्धूकार्पासफलसन्निभाः

အချင်းချင်း မတူညီဘဲ အရုပ်ဆိုးကာ ကွေ့ကောက်ပုံပျက်၊ စူးရှ၍ ပါးစပ်ဟာလျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ပဲတောင့်၊ ဒိတ်သီး၊ ဇူဇုဘ် (ကရကန္ဓူ) နှင့် ဝါလုံးသီးတို့နှင့် ဆင်တူသည်။

Verse 31

केचित्कदम्बपुष्पाभाः केचित्सिद्धार्थकोपमाः / शिरः पार्श्वांसजङ्घोरुवङ्क्षणाद्यधिकव्यथाः

အချို့သည် ကဒမ္ဗပန်းကဲ့သို့ ထင်ရှားပြီး၊ အချို့သည် မုန်ညင်းစေ့ (စိဒ္ဓာရ္ထ) ကဲ့သို့ သေးငယ်သည်။ ထို့ပြင် အချို့မှာ ခေါင်း၊ ဘေးဖက်၊ ပခုံး၊ ခြေတံ၊ ပေါင်၊ ခြံ (groin) နှင့် အခြားအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများတွင် ပြင်းထန်သော နာကျင်မှုကို ခံစားရသည်။

Verse 32

क्षवथूद्गारविष्टम्भहृद्गहारोचकप्रदाः / कासश्वासाग्निवैषम्यकर्णनादभ्रमावहाः

၎င်းတို့သည် နှာချေခြင်း၊ အန်လေ (အုတ်ဂါရ)၊ ရင်ဘတ်တင်းကျပ်ပိတ်ဆို့ခြင်းနှင့် အစာစားချင်စိတ်ပျောက်ကွယ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ ထို့ပြင် ချောင်းဆိုးခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်း၊ အစာချေမီး (အဂ္နိ) မညီမညာခြင်း၊ နားတွင် မြည်သံထွက်ခြင်းနှင့် မူးဝေခြင်းတို့ကိုလည်း ဖြစ်စေသည်။

Verse 33

तैरार्तो ग्रथितं स्तोकं सशब्दं सप्रवाहिकम् / रुक्फेनपिच्छानुगतं विबद्धमुपवेश्यते

ထိုဝေဒနာတို့ နှိပ်စက်ခံရသဖြင့် မစင်အနည်းငယ်သာ စွန့်နိုင်ပြီး၊ အသံမြည်လျက် အရည်ယိုစီးကာ သွေး၊ အမြှုပ်၊ အချွဲတို့နှင့် ရောနှောနေ၏။ ထိုအခြေအနေဆိုး၏ ချည်နှောင်မှုကြောင့် ထိုနေရာ၌ပင် ထိုင်နေရရှာသည်။

Verse 34

कृष्णत्वग्बद्धविण्मूत्रनेत्रवक्त्रश्च जायते / गुल्मप्लीहोदराष्ठीलासंभवस्तस्य चैव हि

သူသည် မဲနက်သော အသားအရေဖြင့် မွေးဖွားလာပြီး မျက်လုံးနှင့် ပါးစပ်တို့သည် မစင်နှင့် ဆီးတို့ဖြင့် ပိတ်ဆို့နေ၏။ ထို့ပြင် အဖုအကျိတ်များ၊ ဘေလုံးရောဂါ၊ ဝမ်းဗိုက်ဖောရောင်ခြင်းနှင့် နာကျင်သော ဆီးကျောက်တည်ခြင်းတို့လည်း ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

Verse 35

पित्तोत्तरा नीलमुखा रक्तपीतासितप्रभाः / तन्वग्रस्त्राविणो विश्रास्तनवो मृदवः श्लथाः

၎င်းတို့သည် သည်းခြေလွှမ်းမိုးပြီး မျက်နှာပြာနှမ်းကာ အသားအရေသည် အနီ၊ အဝါနှင့် အမဲရောင်တို့ဖြင့် တောက်ပနေ၏။ ကိုယ်ခန္ဓာပိန်လှီပြီး ခြေလက်တို့မှ အရည်ယိုစီးကာ ခန္ဓာကိုယ်သည် ပျော့တွဲ၍ အားအင်ချိနဲ့နေ၏။

Verse 36

शुकजिह्वा यकृत्खण्डजलौकावक्त्रसन्निभाः / दाहशो (ष) कज्वरस्वेदतृण्मूर्छारुचिमोहदाः

သူတို့သည် ကြက်တူရွေးလျှာကဲ့သို့ရှိပြီး အသည်းစများနှင့်တူသော ပါးစပ်ရှိသည့် မျှော့များကဲ့သို့ ဖြစ်နေကြသည်။ ပူလောင်ခြောက်သွေ့သော ဝေဒနာကို ပေးစွမ်းပြီး အဖျားတက်ခြင်း၊ ချွေးထွက်ခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်း၊ မူးမေ့ခြင်း၊ အစားအသောက်ပျက်ခြင်းနှင့် စိတ်ဖောက်ပြန်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 37

सोष्माणो द्रवनीलोष्णपीतरक्तामवर्चसः / यवमध्या हरित्पीतहारिद्रत्वङ्नखादयः

၎င်းတို့သည် အဖျားတက်ပြီး အရည်ယိုစီးကာ အပြာရောင်အပူရှိန်ဖြင့် ရှိနေ၏။ အသားအရေသည် အဝါ၊ အနီနှင့် အစာမကြေသော အရောင်အဆင်းကို ပြသနေသည်။ ခါးသည် မုယောစပါးစေ့ကဲ့သို့ သေးသွယ်ပြီး အရေပြား၊ လက်သည်းနှင့် အခြားအရာများသည် စိမ်းဝါရောင်နှင့် နနွင်းရောင် သမ်းနေသည်။

Verse 38

श्लेष्मोल्बणा महामूला घना मन्दरुजः सिताः / उत्सन्नोपचितस्निग्धस्तब्धवृत्तगुरुस्थिराः

သလိပ်ဓာတ်အလွန်များ၍ အမြစ်နက်နက် ခပ်ထူထူ ဖြစ်ကာ နာကျင်မှုနည်း၍ အဖြူရောင်ပေါ်လာသော အဖုအထစ်တို့သည် မြင့်တက်၍ ပြည့်ဝကျပ်တည်း၊ ဆီပြန်၊ တင်းမာ၊ ဝိုင်းဝိုင်း၊ လေးလံ၍ ခိုင်မာကြသည်။

Verse 39

पिच्छिलाः स्तिमिताः श्लक्ष्णाः कण्ड्वाढ्याः स्पर्शनप्रियाः / करीरपनसास्थ्याभास्तथा गोस्तनसन्निभाः

၎င်းတို့သည် ချွဲချွဲစေးစေး၊ မလှုပ်မရှား၊ ချောမွေ့၍ ယားယံမှုများကာ ထိတွေ့ခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဆူးထွက်သော ကရီးရပင်နှင့် ပနပ်သီးအတွင်းသားမျှင်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နွားနို့ခေါင်းကဲ့သို့လည်းကောင်း ဆင်တူသည်။

Verse 40

वङ्क्षणानाहिनः पुयुबस्तिनाभिविकर्तनाः / सकाशश्वासहृल्लासप्रसेकारुचिपीनसाः

၎င်းတို့ကြောင့် ခြေခွင်ဖောင်းခြင်း၊ အူလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့ခြင်း၊ ပြည်ထွက်ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ဆီးအိမ်ရောဂါများ၊ ဗိုက်ခေါင်းပတ်လည် ဖြတ်တောက်သကဲ့သို့ နာကျင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပြီး၊ ချောင်းဆိုး၊ အသက်ရှူမဝ၊ နှလုံးအောင့်နှင့် မအီမသာ၊ တံတွေးအလွန်ထွက်ခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်းနှင့် နှာရည်ယိုရောဂါရှည်လျားခြင်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။

Verse 41

महकृच्छ्रशिरोजाड्यशिशिरक्षारकारिणः / क्लैब्याग्निमार्दवच्छर्द्यतीसारादिविकारदाः

၎င်းတို့သည် ဒုက္ခအလွန်ကြီးစေ၍ ခေါင်းလေးလံမောပန်းခြင်းနှင့် ခေါင်းမိုက်မဲခြင်း၊ အေးမြခြင်းနှင့် အက်လ်ကလီကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်းစေသော အာနိသင်ကို ဖြစ်စေသည်။ ထို့ပြင် လိင်အင်အားချို့ယွင်းခြင်း၊ အစာချေမီးအားနည်းခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာပျော့နူးခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်း စသည့် ရောဂါများကိုလည်း ပေးတတ်သည်။

Verse 42

वसाभसकफप्राज्यपुरीषासृक्प्रवाहिकाः / न स्त्रवन्ति न भिद्यन्ते पाण्डुस्निग्धत्वगादयः

အဆီ၊ သလိပ်၊ မစင်နှင့် သွေး စီးဆင်းမှုများလွန်ကဲသော အခြေအနေများ (သွေးဝမ်းသွားခြင်းကဲ့သို့) တွင် ကိုယ်ခန္ဓာအသားအရေဓာတ်များသည် သင့်တော်စွာ မယိုစိမ့် မပျက်ကွဲကြဘဲ၊ အစားထိုး၍ မျက်နှာအရောင်ဖျော့ခြင်းနှင့် အရေပြားဆီပြန်တောက်ပမှု မမှန်ကန်ခြင်း စသည့် လက္ခဏာများ ပေါ်လာသည်။

Verse 43

संसृष्टलिङ्गत् संसर्गनिचयात्सर्वलक्षणाः / रक्तोल्बणा गुदे कीलाः पीताकृतिसमन्विताः

ခန္ဓာကိုယ် အမှတ်အသားများ ရောနှောခြင်းနှင့် မသန့်ရှင်းသော အထိအတွေ့များ စုပုံလာခြင်းကြောင့် ရောဂါလက္ခဏာ အားလုံး ပေါ်ပေါက်လာသည် - စအိုတွင် သံိုမှိုကဲ့သို့ အဖုအပိမ့်များ ပေါ်လာပြီး သွေးကဲ့သို့ အလွန်နီရဲကာ အဝါရောင် သဏ္ဌာန် ပါရှိသည်။

Verse 44

वटप्रसेहसदृशाः गुञ्जाविद्रुमसन्निभाः / ते ऽत्यर्थं दुष्टमुष्णं च गाढविष्टंभपीडिताः

၎င်းတို့သည် ညောင်ပင်မှ ထွက်သော အစေးကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး အနီရောင် ရွေးစေ့နှင့် သန္တာကျောက် ကဲ့သို့ အရောင်ရှိသည်။ ပြင်းထန်သော ဝမ်းချုပ်ခြင်းနှင့် ဆိုးရွားသော ပူလောင်မှုတို့ကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ခံစားရသည်။

Verse 45

स्त्रवन्ति सहसा रक्तं तस्य चातिप्रवृत्तितः / केकाभः पीड्यते दुः खैः शोणितक्षयसम्भवैः

ရုတ်တရက် သူ့ထံမှ သွေးများ စီးကျလာသည်။ ထိုသို့ အလွန်အကျွံ သွေးထွက်ခြင်းကြောင့် သွေးအားနည်းခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝေဒနာများကို ခံစားရသည်။

Verse 46

हीनवर्णबलोत्साहो हतौजाः कलुषेन्द्रियः / मुद्गकोद्रवजंबीरकरीरचणकादिभिः

သူသည် အသားအရေ၊ ခွန်အားနှင့် စိတ်အားထက်သန်မှု လျော့နည်းလာသည်။ ပဲနောက်၊ ဆပ်ဆန်၊ ရှောက်သီး၊ မျှစ်၊ ကုလားပဲ စသည်တို့ကို စားသုံးခြင်းကြောင့် ၎င်း၏ ဇီဝစွမ်းအင် ပျက်စီးပြီး အာရုံများ ညစ်ညမ်းလာသည်။

Verse 47

रूक्षैः संग्राहिभिर्वायुर्विट्स्थाने कुपितो बली / अधोवहानि स्रोतांसि संरुध्याधः प्रशोषयन्

မစင်ရှိရာ နေရာတွင် လေ (Vāyu) ဓာတ် ပျက်ပြားသောအခါ ခြောက်သွေ့ပြီး ကျုံ့သွားစေသည်။ ၎င်းသည် အောက်သို့ သယ်ဆောင်သော လမ်းကြောင်းများကို ပိတ်ဆို့ပြီး ခန္ဓာကိုယ် အောက်ပိုင်းကို ခြောက်သွေ့စေသည်။

Verse 48

पुरीषं वातविष्णूत्रसंगं कुर्वीत दारुणम्? / तेन तीव्रा रुजा कोष्ठपृष्ठहृत्पार्श्वगा भवेत्

ဝါတ (vāta) လှုပ်ရှားမှု မမှန်ကန်၍ အူလမ်းကြောင်း ကျဉ်းကျပ်ကာ မစင်တားဆီးပြင်းထန်သော်၊ ပြင်းထန်သောနာကျင်မှု ပေါ်လာ၍ ဝမ်းဗိုက်၊ ကျော၊ နှလုံးအနီးနှင့် ဘေးဖက်များသို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။

Verse 49

आध्मानमुदरे विष्ठा हृल्लासपरिकर्तने / बस्तौ च सुतरां शूलो गण्डश्वयथुसंभवः

ဝမ်းဗိုက်တွင် မစင်တားဆီးခြင်းကြောင့် ဝမ်းဖောင်းတတ်သည်။ နှလုံးအနီးနှင့် အနောက်ပေါက်တွင် ပျို့အန်ချင်ခြင်းနှင့် ဖြတ်တောက်သကဲ့သို့ နာကျင်မှု ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဆီးအိမ်တွင်လည်း ပြင်းထန်သော ဝမ်းဗိုက်ကိုက်ခဲမှု ဖြစ်ကာ ဖောင်းရောင်ခြင်းနှင့် ရေဖောင်း (edema) ကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 50

पवनस्योर्ध्वगामित्वात्ततश्छर्द्यरुचिज्वराः / हृद्रोगग्रहणीदोषमूत्रसंगप्रवाहिकाः

ဝါယု (vāyu) သက်ဝင်လေသည် အပေါ်သို့ တက်သွားခြင်းကြောင့် အန်ခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်းနှင့် ဖျားနာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို့ပြင် နှလုံးရောဂါ၊ ဂြဟဏီ (grahaṇī) အစာချေစနစ်ချို့ယွင်းမှု၊ ဆီးတားဆီးခြင်းနှင့် ဝမ်းလျှော/သွေးဝမ်းလျှောကဲ့သို့သော ရောဂါများလည်း ဖြစ်တတ်သည်။

Verse 51

बाधिर्यातिशिरः श्वासशिरोरुक्काशपीनसाः? / मनोविकारस्तृट्श्वासपित्तगुल्मोदरादयः

နားမကြားခြင်း၊ မိုင်ဂရိန်းကဲ့သို့ ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ၊ အသက်ရှုမဝခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် နှာရည်ယို (catarrh) တို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့အပြင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု၊ ရေငတ်လွန်ကဲခြင်း၊ အသက်ရှုခက်ခြင်း၊ ပိတ္တ (pitta) ချို့ယွင်းမှု၊ ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဖုအကျိတ်များ၊ ဝမ်းဗိုက်ကြီးရေဖောင်း (dropsy) စသည့် ရောဂါများလည်း ဖြစ်တတ်သည်။

Verse 52

एते च वातजा रोगा जायन्ते भृशदारुणाः / दुर्नामामृत्यूदावर्तपरमो ऽयमुपद्रवः

ထို့ကြောင့် ဤဝါတဇ (vāta-မှ ဖြစ်သော) ရောဂါများသည် အလွန်ကြမ်းတမ်း၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းစွာ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ဤအနာရောဂါများအနက် ဒုර්နာမ (durnāma) ဟုခေါ်သော အူလမ်းကြောင်းအဖု/အူရောင် (piles), သေဆုံးခြင်းနှင့် ဥဒာဝရတ (udāvarta—အပေါ်သို့ တက်သည့် တားဆီးမှု) တို့သည် အပြင်းထန်ဆုံးသော ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်သည်။

Verse 53

वाताभिभूतकोष्ठानां तैर्विनापि विजायते / सहजानि तु दोषाणि यानि चाभ्यन्तरे वलौ

အပြင်ဘက်အကြောင်းရင်းများ မရှိသော်လည်း ဝါတ (လေဓာတ်) က အစာချေကြောကို လွှမ်းမိုးနေသူတို့တွင် ရောဂါများ ပေါ်ပေါက်တတ်သည်။ ထိုအရာတို့သည် မွေးရာပါချို့ယွင်းချက်များဖြစ်၍ အတွင်းပိုင်း၊ အူလမ်းကြောင်းမှ စတင်လာသည်။

Verse 54

स्थितानि तान्यसाध्यानि याप्यन्ते ऽग्निबलादिभिः / द्वन्द्वजानि द्वितीयायां वला यान्याश्रितानि च

တည်ငြိမ်ကပ်လျက် ဖြစ်သွားသော အခြေအနေများသည် အမှန်တကယ် မကုသနိုင်သောအရာများဖြစ်၍ အဂ္နိ (အစာချေမီး) နှင့် အသက်အားကို ခိုင်မာစေခြင်း စသည့် နည်းလမ်းများဖြင့်သာ သက်သာအောင် ပြုနိုင်သည်။ ထို့အတူ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ဒွန္ဒ္ဝ (နှစ်ဖက်ဆန့်ကျင်မှု) မှ ပေါက်ဖွားသော ရောဂါများ၊ ဒုတိယအလွှာရှိ ဝလာ၌ တည်နေသော ရောဂါများနှင့် လမ်းကြောင်း/ဓာတ်တစ်သျှူး (valā) တွင် ခိုလှုံသွားသော အရာများလည်း ထိုသဘောတူတူပင် ဖြစ်သည်။

Verse 55

कृच्छ्रसाध्यानि तान्याहुः परिसंवत्सराणि च / बाह्यायां तु वलौ जातान्येकदोषोल्बणानि च

ထိုပြစ်ပယ်ခြင်း (ပရాయశ္စိတ္တ) များကို ‘ကೃચ્છရ’ တပဿာဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်နှစ်ပြည့်အောင် ဆောင်ရွက်သော ဝရတ (အကျင့်သီလ) များဖြင့်လည်းကောင်း ပြီးမြောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့ရာတွင် အပြင်ဘက်မှ လွဲချော်မှုကြောင့် ဖြစ်လာသော အပြစ်များသည် ထင်ရှားသော တစ်မျိုးတည်းသော ဒေါသကြီးမားမှုကြောင့် ပိုမိုပြင်းထန်သည်ဟု ဆိုသည်။

Verse 56

अर्शांसि सुखसाध्यानि न चिरोत्पत्तिकानि च / मेढ्रादिष्वपि वक्ष्यन्ते यथास्वं नाभिजानि तु

အရှ (arśas—အူလမ်းကြောင်းအဖု/ဟီမိုရိုက်) များသည် ကုသရလွယ်ကူပြီး ပေါ်ပေါက်လာရန်လည်း အချိန်မကြာပါ။ လိင်အင်္ဂါနှင့် အခြားအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများတွင် ဖြစ်ပေါ်သည့်အရာများကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာ လက္ခဏာအတိုင်း ဖော်ပြမည်—သို့သော် မွေးရာပါ (မွေးကတည်းကရှိ) အရာများကို ဤနေရာတွင် မပါဝင်စေ။

Verse 57

गण्डूपदस्य रूपाणि पिच्छिलानि मृदूनि च / व्यानो गृहीत्वा श्लेष्माणं करोत्यर्शस्त्वचो बहिः

ဗျာန (Vyāna) သည် ကဖ (kapha—ချွဲဓာတ်) ကို ယူဆောင်ကာ မြေကောင်ပိုးကဲ့သို့ စေးကပ်နူးညံ့သော ပုံသဏ္ဌာန်များကို ဖန်တီးပြီး အရရှ (hemorrhoids) ကို အရေပြားအပြင်ဘက်သို့ ထွက်ပေါ်စေသည်။

Verse 58

कीलोपमं स्थिरखरं चर्मकीलं च तद्विदुः / वातेन तोदः पारुष्यं पित्तादसितवक्त्रता

၎င်းကို လက်သည်းကဲ့သို့ တည်ငြိမ်၍ ကြမ်းတမ်းကာ အသားအရေထဲသို့ ချွန်တံတစ်ချောင်း ထိုးထားသကဲ့သို့ဟု ဆိုကြသည်။ ဝါတ (vāta) ပျက်ယွင်းလျှင် ထိုးနာခြင်းနှင့် ကြမ်းရိုင်းခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ပိတ္တ (pitta) ပျက်ယွင်းလျှင် မျက်နှာအရောင် မဲမှောင်သွားခြင်း ဖြစ်လာသည်။

Verse 59

श्लेष्मणः स्निग्धता तस्य ग्रथितत्वं सवर्णता / अर्शसां प्रशमे यत्नमाशु कुर्वीत बुद्धिमान् / तान्याशु हि गदन्धा (कार्) य्य कुर्युर्बद्धगुदोदरम्

သလိပ် (śleṣman/kapha) ၏ စိုပြေချောမွေ့မှု၊ ထူထဲကပ်ကပ် ဖြစ်နေမှုနှင့် အရောင်တစ်မျိုးတည်း ပြောင်းလဲမှုတို့သည် ဤအရာ၏ လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိသူသည် အရှ်ရ (hemorrhoids) ကို သက်သာစေရန် ကုသမှုကို အမြန်ပြုလုပ်သင့်သည်။ ဤရောဂါများကို လျစ်လျူရှုလျှင် မကောင်းသောနံ့ထွက်သည့် ရောဂါဆိုးသို့ မြန်မြန်ရောက်စေပြီး၊ အန်နယ်လမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့ခြင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းကားခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။