Adhyaya 152

Verse 1

ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / अथातो यक्ष्मरोगस्य निदानं प्रवदाम्यहम् / अनेकरोगानुगतो बहुरोगपुरोगमः

ဓနွန္တရိက ပြောသည်—ယခုမှစ၍ ယက္ရှမာ (စားသုံးရောဂါ) ၏ နိဒါန်း၊ အကြောင်းရင်းနှင့် ခွဲခြားသိမြင်ရာကို ငါဟောမည်။ ၎င်းသည် အခြားရောဂါများစွာနှင့် တွဲလာပြီး ရောဂါများစွာက အရင်ဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

Verse 2

राजयक्ष्मा क्षयः शोषो रोगराडिति कथ्यते / नक्षत्राणां द्विजानाञ्च राज्ञो ऽभूद्यदयं पुरा

ဤရောဂါကို ရာဇယက္ရှမာ ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ က္ရှယ (ချွတ်ယွင်းပျက်စီးခြင်း) နှင့် ရှိုးရှ (ခြောက်သွေ့ပျော့ပါးခြင်း) ဟုလည်း ခေါ်ကာ “ရောဂါတို့၏ ဘုရင်” ဟု ဆိုကြသည်။ ရှေးကာလ၌ ၎င်းသည် မင်းအပေါ် ကျရောက်သော အနာတရ/ကျိန်စာအဖြစ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး နက္ခတ်များနှင့် ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) တို့ကိုပါ ထိခိုက်စေခဲ့သည်။

Verse 3

यच्च राजा च यक्ष्मा च राजयक्ष्मा ततो मतः / देहौषधक्षयकृतेः क्षयस्तत्सम्भवाच्च सः

၎င်းသည် ‘ရာဇာ’ (အာဏာကြီးသော အနာတရ) လည်းဖြစ်၊ ‘ယက္ရှမာ’ (စားသုံးရောဂါ) လည်းဖြစ်သဖြင့် ရာဇယက္ရှမာ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် ဆေးဝါးတို့ကိုပါ လျော့နည်းပျက်စီးစေသောကြောင့် က္ရှယ (ကုန်ခန်းခြင်း) ဟု ခေါ်ပြီး၊ ထိုကုန်ခန်းခြင်းမှပင် ၎င်းသည် ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Verse 4

रसादिशोषणाच्छोषो रोगराडिति राजवत् / साहसं वेगसंरोधः शुक्रौजः स्नेहसंक्षयः

ရသ (rasa) စသည့် ကိုယ်ရည်ရောဂါရည်များ ခြောက်သွေ့လျော့နည်းသွားခြင်းကြောင့် ရှိုးရှ—စားသုံးရောဂါ—ပေါ်ပေါက်လာပြီး၊ မင်းကဲ့သို့ ရောဂါတို့အပေါ် အုပ်စိုးသည်။ ၎င်းသည် အလွန်အကျွံ ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း၊ သဘာဝအလိုဆန္ဒများကို တားဆီးခြင်း၊ သုက္ကရ (semen) နှင့် အောဇ (ojas) လျော့နည်းခြင်း၊ နှင့် ကိုယ်တွင်းစနိဟ (unctuousness) ဆုံးရှုံးခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Verse 5

अन्नपानविधित्यागश्चत्वारस्तस्यहेतवः / तैरुदीर्णो ऽनिलः पित्तं व्यर्थं चोदीर्य सर्वतः

စားသောက်သည့် စည်းကမ်းတရားကို လျစ်လျူရှုခြင်းတွင် အကြောင်းရင်း လေးပါးရှိသည်။ ထိုအကြောင်းရင်းတို့ကြောင့် ဝါယု (vāta) လှုပ်ရှားကာ ပိတ္တ (pitta) ကိုလည်း ထိုးထွင်းနှိုးဆော်ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လျှောက် အကျိုးမဲ့ အလွဲလွဲအပြားအပြား လှုပ်ရှားမှုကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 6

शरिरसन्धिमाविश्य ताः शिराः प्रतिपीडयन् / मुखानि स्रोतसां रुद्ध्वा तथैवातिविसृज्य वा

၎င်းသည် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အဆစ်အမြစ်များထဲ ဝင်ရောက်ကာ နာဍီ (nāḍī) သွေးကြောများကို ပြင်းထန်စွာ ဖိနှိပ်သည်။ ထို့ပြင် စရောတစ် (srotas) လမ်းကြောင်းတို့၏ ပေါက်ဝများကို ပိတ်ဆို့ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အကျွံ ထုတ်လွှတ်စေခြင်းဖြင့် ပြင်းထန်သော ဝေဒနာကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 7

मध्यमूर्ध्वमधस्तिर्यगव्यथां सञ्जनयेद्धृदः / रूपं भविष्यतस्तस्य प्रतिश्यायो भृशं ज्वरः

နှလုံးမှ အလယ်၌လည်း၊ အပေါ်၌လည်း၊ အောက်၌လည်း၊ ဘေးဘက်၌ပင်လည်း နာကျင်မှုကို ဖြစ်စေသည်။ ထိုသူအတွက် လာမည့်အရာ၏ ပုံသဏ္ဍာန်မှာ—ပြင်းထန်သော နှာရည်ယို (coryza) နှင့် အလွန်ပြင်းသော ဖျားနာခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 8

प्रसेको मुखमाधुर्यं मार्दवं वह्निदे हयोः / लौल्यभावो ऽन्नपानादौ शुचावशुचिवीक्षणम्

အတွင်းမီး (အဂ္နိ) ကြောင့် ဒုက္ခရောက်သူ၌ တံတွေးယိုခြင်း၊ ပါးစပ်တွင် ချိုမြိန်သကဲ့သို့ ခံစားရခြင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာ ပျော့နူးလာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့ပြင် အစားအစာနှင့် သောက်စရာအပေါ် မငြိမ်မသက် လောလောဆယ်ဆယ် ဖြစ်လာပြီး မြင်သမျှ၌ သန့်ရှင်းမှုနှင့် မသန့်ရှင်းမှုကိုပါ ခွဲမြင်လာသည်။

Verse 9

मक्षिकातृणकेशादिपातः प्रायो ऽन्नपानयोः / हृल्लासश्छर्दिररुचिरस्नाते ऽपि बलक्षयः

အစားအစာနှင့် သောက်စရာထဲသို့ မကြာခဏ ပျား/ယင်ကောင်၊ မြက်တံ၊ ဆံပင် စသည့်အရာများ ကျရောက်တတ်သည်။ ထို့ပြင် မအီမသာဖြစ်ခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ စားချင်စိတ်ပျောက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပြီး—ရေချိုးခြင်းမရှိသော်လည်း—အားအင် လျော့နည်းပျက်စီးလာသည်။

Verse 10

पाण्योरुवक्षः पादास्यकुक्ष्यक्ष्णोरतिशुक्लता / बाह्वोः प्रतोदो जिह्वायाः काये बैभत्स्यदर्शनम्

လက်များ၊ ပေါင်များနှင့် ရင်ဘတ်တို့တွင် လွန်ကဲစွာ ဖြူဖျော့ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး ခြေထောက်၊ ပါးစပ်၊ ဝမ်းဗိုက်နှင့် မျက်လုံးတို့တွင်လည်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ လက်မောင်းများတွင် ထိုးကျင်သော ဝေဒနာခံစားရခြင်း၊ လျှာတွင် ရောဂါစွဲခြင်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်သည် ရွံရှာဖွယ် အသွင်သဏ္ဌာန်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။

Verse 11

स्त्रीमद्यमांसप्रियता घृणिता मूर्धगुण्ठनम् / नखकेशास्थिवृद्धिश्च स्वप्ने चाभिभवो भवेत्

အမျိုးသမီးများ၊ အရက်သေစာနှင့် အသားတို့ကို နှစ်သက်ခြင်း၊ ရွံရှာဖွယ် စိတ်နေသဘောထား၊ ခေါင်းကို ဖုံးအုပ်ခြင်း၊ လက်သည်း၊ ဆံပင်နှင့် အရိုးများ လွန်ကဲစွာ ကြီးထွားလာခြင်းနှင့် အိပ်မက်ထဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခြင်း သို့မဟုတ် နှိပ်စက်ခံရခြင်း - ဤလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 12

पतनं कृकलासाहिकपिश्वापदपक्षिभिः / केशास्थितुषभस्मादितरौ समधिरोहणम्

သူသည် ပုတ်သင်ညိုများ၊ မြွေများ၊ အသားစား သတ္တဝါများနှင့် ငှက်များကြားသို့ ကျရောက်စေပြီး၊ ထို့နောက် ဆံပင်၊ အရိုး၊ စပါးခွံ၊ ပြာနှင့် အခြားအရာများပေါ်သို့ တက်ရောက်ရန် ဖိအားပေးခံရသည်။

Verse 13

शून्यानां ग्रामदेशानां दर्शनं शुष्यतो ऽम्भसः / ज्योतिर्दिवि दवाग्नीनां ज्वलतां च महीरुहाम्

ကျေးရွာများနှင့် ဒေသများကို လူသူကင်းမဲ့နေသည်ဟု မြင်တွေ့ရခြင်း၊ ရေများ ခန်းခြောက်သွားသည်ဟု ထင်မြင်ရခြင်း၊ ကောင်းကင်တွင် တောမီးလောင်ကျွမ်းခြင်းနှင့် သစ်ပင်များ မီးလောင်နေသည်ကို မြင်တွေ့ရခြင်း - ဤအရာများသည် နိမိတ်ဆိုးများ ဖြစ်ကြသည်။

Verse 14

पीनसश्वासकासं च स्वरमूर्धरुजो ऽरुचिः / ऊर्ध्वनिः श्वाससंशोषावधश्छर्दिश्च कोष्ठगे

ရောဂါသည် ဝမ်းဗိုက်တွင် တည်ရှိသောအခါ နှာခေါင်းပိတ်ခြင်း၊ အသက်ရှူကြပ်ခြင်းနှင့် ချောင်းဆိုးခြင်း၊ အသံဝင်ခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် အစားအသောက်ပျက်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။ အထက်သို့ ဆန်တက်သော လေပိတ်ခြင်းနှင့် ခြောက်သွေ့ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး အောက်သို့ အန်ခြင်းလည်း ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 15

स्थिते पार्श्वे च रुग्बोधे सन्धिस्थे भवति ज्वरः / रूपाण्यैकादशैतानि जायन्ते राजयक्ष्मणः

ရောဂါသည် ဘေးဖက်၌ တည်နေသော် နာကျင်မှု ဖြစ်၏။ အဆစ်အမြစ်တို့၌ တည်မြဲသော် ဖျားနာမှု ပေါ်၏။ ဤတို့သည် ရာဇယက္ရှမာ (စားသုံးရောဂါ) ၏ လက္ခဏာ တစ်ဆယ်တစ်ပါး ဖြစ်ကြ၏။

Verse 16

तेषामुपद्रवान्विद्यात्कण्ठध्वंसकरी रुजाः / जृम्भाङ्गमर्दनिष्ठीववह्निमान्द्यास्यपूतिता

ဤတို့ကို ၎င်း၏ အနောက်ဆက်တွဲဒုက္ခများဟု သိမှတ်ရမည်—လည်ချောင်းကို ခွဲဖျက်သကဲ့သို့ နာကျင်ခြင်း၊ အော်ဟစ်အိပ်ငိုက်ခြင်း (ယော်နင်း)၊ ကိုယ်လက်အင်္ဂါနာကျင်ပင်ပန်းခြင်း၊ တံတွေးအလွန်ထွက်ခြင်း၊ အစာချေမီးအားနည်းခြင်း၊ နှင့် ပါးစပ်နံ့ဆိုးခြင်း။

Verse 17

तत्र वाताच्छिरः पार्श्वशूलनं सांगमर्दनम् / कण्ठरोधः स्वरभ्रंशः पित्तात्पादांसपाणिषु

ထိုတွင် ဝါတ (vāta) မညီမညာဖြစ်သော် ခေါင်းနှင့် ဘေးဖက်နာကျင်၍ ကိုယ်လက်အင်္ဂါတစ်လျှောက် ကြိတ်နှိပ်သကဲ့သို့ ကိုက်ခဲ၏။ လည်ချောင်းပိတ်ဆို့ခြင်းနှင့် အသံပျက်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏။ ပိတ္တ (pitta) မညီမညာဖြစ်သော် ခြေ၊ ပခုံး၊ လက်တို့၌ လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ဒုက္ခ ဖြစ်ပေါ်၏။

Verse 18

दाहो ऽतिसारो ऽसृक् छर्दिर्मुखगन्धो ज्वरो मदः / कफादरोचकच्छर्दिकासा अर्ध्वां गगौरवम्

လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ သွေးအန်ခြင်း၊ ပါးစပ်နံ့ဆိုးခြင်း၊ ဖျားခြင်းနှင့် စိတ်မတည်မငြိမ် (မူးဝေ) ဖြစ်ခြင်း။ ကဖ (kapha) မညီမညာဖြစ်သော် အစာမစားချင်ခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ အပေါ်သို့ တက်လာသော အနှောင့်အယှက် (အသက်/ဓာတ်) နှင့် ကိုယ်လက်အင်္ဂါလေးလံခြင်း ဖြစ်၏။

Verse 19

प्रसेकः पीनसः श्वासः स्वरभेदो ऽल्पवह्निता / दोषैर्मन्दानलत्वेन शोथलेपकफोल्बणैः

တံတွေးယိုများခြင်း၊ နှာရည်ယိုခြင်း၊ အသက်ရှုမဝခြင်း၊ အသံရှိုင်းခြင်းနှင့် အစာချေမီးအားနည်းခြင်းတို့သည် ဒို့ရှ (doṣa) များ တိုးပွားသော် ဖြစ်ပေါ်၏—အစာချေမီးသည် မန္ဒ (နှေးကွေး) ဖြစ်၍ ဖောင်းရောင်ခြင်း၊ အလွှာကပ်ခြင်း (ချွဲကပ်) နှင့် ကဖ အလွန်များခြင်းတို့နှင့် တွဲလျက် ဖြစ်၏။

Verse 20

स्रोतोमुखेषु रुद्धेषु धातुषु स्वल्पकेषु च / विदाहो मनसः स्थाने भवन्त्यन्ये ह्युपद्रवाः

ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း စရိုတ (srotas) အပေါက်များ ပိတ်ဆို့သွား၍ ဓာတု (dhātu) များလည်း လျော့နည်းသွားသောအခါ၊ နှလုံး-စိတ်၏ နေရာ၌ ပူလောင်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အခြားသော ဒုက္ခအနှောင့်အယှက်များလည်း ထပ်မံ ပေါ်ထွက်လာသည်။

Verse 21

पच्यते कोष्ठ एवान्नमम्लयुक्तै रसैर्युतम् / प्रायो ऽस्य क्षयभागानां नैवान्नं चाङ्गपुष्टये

အစာသည် အူအတွင်း၌သာ အချဉ်ရသာပါသော အစာချေ ရည်များနှင့် ရောနှောကာ ချေဖျက်ခံရသည်။ သို့သော် က္ရှယ (kṣaya) သို့ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးရန် ကံပါသူတို့အတွက် ထိုအစာသည် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကို များသောအားဖြင့် မပျိုးထောင်နိုင်။

Verse 22

रसो ह्यस्य न रक्ताय मांसाय कुरुते तु तत् / उपष्टब्धः समन्ताच्च केवलं वर्तते क्षयी

သူ့အတွက် ရသ (rasa) ဟုခေါ်သော အာဟာရအနှစ်သည် သွေး သို့မဟုတ် အသားအဖြစ် မပြောင်းလဲနိုင်။ အရပ်ရပ်မှ ထောက်ကူထားသော်လည်း၊ သူသည် ရှင်သန်နေသကဲ့သို့သာ ရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် က္ရှယဖြင့်သာ ဆုတ်ယုတ်သွားသည်။

Verse 23

लिङ्गेष्वल्पेष्वतिक्षीणं व्याधौ षट्करणक्षयम् / वर्जयेत्साधयेदेव सर्वेष्वपि ततो ऽन्यथा

လက္ခဏာများ နည်းပါးပြီး လူနာသည် အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်နေသော်လည်းကောင်း၊ ရောဂါတစ်ခုတွင် အာရုံခြောက်ပါး (ṣaṭ-karaṇa) ဆုတ်ယုတ်ခြင်း ရှိသော်လည်းကောင်း၊ ကုသမှုကို မစတင်သင့်။ ထိုသို့ မဟုတ်ပါက—ဤအရာများ မရှိလျှင်—အမှုအားလုံးတွင် အမှန်တကယ် ကုသသင့်သည်။

Verse 24

दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च क्षयात्सर्वस्य मेदसः / स्वरभेदो भवेत्तस्य क्षामो रूक्षश्चलः स्वरः

ဒိုးရှ (doṣa) များသည် တစ်ခုချင်း သို့မဟုတ် အားလုံးပေါင်း၍ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ မေဒသ (medas) အဆီဓာတ်ကို က္ရှယဖြင့် လျော့နည်းစေသောအခါ၊ အသံတွင် ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ပေါ်လာသည်—အသံသည် ပါးလွှာ၍ ခြောက်သွေ့ကာ မတည်ငြိမ် ဖြစ်လာသည်။

Verse 25

शुकवर्णाभकण्ठत्वं स्निग्धोष्णोपशमो ऽनिलात् / पित्तात्तालुगले दाहः शोषो भवति सन्ततम्

ဝါတ (လေဓာတ်) ပျက်ယွင်းလျှင် လည်ချောင်းအရောင်ဖြူဖျော့၍ ခြောက်သွေ့လာကာ ဆီပြန်နှင့် အပူပေးကုထုံးများဖြင့် သက်သာတတ်သည်။ ပိတ္တ (အပူဓာတ်) ပျက်ယွင်းလျှင် ပါးစပ်အပေါ်ခေါင်နှင့် လည်ချောင်းတွင် လောင်ကျွမ်းနာကျင်၍ အမြဲခြောက်သွေ့နေသည်။

Verse 26

लिम्पन्निव कफैः कण्ठं मुखं घुरघुरायते / स्वयं विरुद्धैः सर्वैस्तु सर्वालिङ्गैः क्षयो भवेत्

ကဖ (ချွဲ) လိမ်းကပ်နေသကဲ့သို့ လည်ချောင်းပိတ်ကျပ်လာပြီး ပါးစပ်မှ ဂွရဂွရ အသံထွက်သည်။ ကိုယ်လက္ခဏာများအားလုံးက တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆန့်ကျင်စွာ ပေါ်လာလျှင် က္ရှယ (ခန္ဓာကိုယ်ပျက်ယွင်းခြင်း/စားသုံးရောဂါ) ဖြစ်မည်ဟု ညွှန်ပြသည်။

Verse 27

धूमायतीव चात्यर्थमुदेति श्लेष्मलक्षणम् / कृच्छ्रसाध्याः क्षयाश्चात्र सर्वैरल्पञ्च वर्जयेत्

ကဖအခြေအနေသည် အလွန်အကျွံ ပေါ်ထွက်လာ၍ မီးခိုးထွက်သကဲ့သို့ မြင့်တက်လျှင် က္ရှယ (ခန္ဓာကိုယ်ပျက်ယွင်း/စားသုံးရောဂါ) များသည် ကုရန်ခက်ခဲလာသည်။ ထိုအခါ အန္တရာယ်ရှိသော အစားအစာနှင့် အကျင့်များကို အနည်းငယ်ပင် မသုံးမပြုဘဲ ရှောင်ကြဉ်ရမည်။