Adhyaya 148

Verse 1

सप्तचत्वारिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / अथातो रक्तपित्तस्य निदानं प्रवदाम्यहम् / भृशोष्णतिक्तकट्वम्ललवणादिविदाहिभिः

အခန်း ၁၄၈။ ဓနွန္တရီ မိန့်တော်မူသည်— ယခုမှစ၍ ရက္တပိတ္တ (သွေးယိုရောဂါ) ၏ အကြောင်းရင်းကို ငါရှင်းပြမည်။ အလွန်ပူလောင်စေသော ခါး၊ စပ်၊ ချဉ်၊ ငန် စသည့် မီးလောင်သကဲ့သို့ ရင်ပူစေသော အရာများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 2

कोद्रवोद्दालकैश्चान्यैस्तदुक्तैरति सेवितैः / कुपितं पैत्तिकैः पित्तं द्रवं रक्तञ्च मूर्छति

ကိုဒြဝ (ကြမ်းသီးနှံ)၊ ဥဒ္ဒာလက နှင့် ထိုကဲ့သို့သော အရာများကို အလွန်အကျွံ သုံးစွဲလျှင် ပိတ္တသဘောရှိသူတွင် ပိတ္တသည် ကုန်ကြမ်းကာ ကွဲပြား၍ တက်ကြွလာသည်။ ထို့ကြောင့် သွေးသည် ပါးလွှာ၍ မူးဝေကျပ်တည်းသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။

Verse 3

तैर्मिथस्तुल्यरूपत्वमागम्य व्याप्नुवंस्तनुम् / पित्तरक्तस्य विकृतेः संसर्गाद्दषणादपि

ထိုအရာများသည် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ပေါင်းစည်းသဖြင့် တူညီသော သဘောသဏ္ဌာန်ကို ရရှိကာ ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့သွားသည်။ ထို့ပြင် ပိတ္တနှင့် သွေး၏ ဖောက်ပြန်မှုကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်—ပေါင်းသင်းထိတွေ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ကိုက်ခဲခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ။

Verse 4

गन्धवर्णानुवृत्तेषु रक्तेन व्यपदिश्यते / प्रभवत्यसृजः स्थानात्प्लीहतो यकृतश्च सः

အနံ့နှင့် အရောင်ကို လိုက်နာသည့် ကိုယ်တွင်းဓာတ်များအနက် ထိုအရာကို «သွေး» ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုသွေးသည် သွေး၏ အာသယ (နေရာ) မှ ပေါ်ပေါက်လာပြီး၊ အထူးသဖြင့် ပလီဟ (spleen) နှင့် ယကရိတ် (liver) မှ ဖြစ်ပွားသည်။

Verse 5

शिरोगुरुत्वमरुचिः शीतेच्छा धूमको ऽम्लकः / छर्धितश्छर्दिबै भत्स्यं कासः श्वासो भ्रमः क्लमः

လက္ခဏာများမှာ—ခေါင်းလေးလံခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်း၊ အအေးကိုလိုလားခြင်း၊ မျက်စိရှေ့တွင် မီးခိုးကဲ့သို့ မြင်ရခြင်း၊ ချဉ်တက်ခြင်း; အန်ခြင်းနှင့် အန်အညစ်အကြေးနံ့ဆိုးခြင်း; ချောင်းဆိုးခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

Verse 6

लोहितो न हितो मत्स्यगन्धास्यात्वञ्च विज्वरे / रक्तहारिद्रहरितवर्णता नयनादिषु

အကျိုးမရှိသော နီမြန်းရောင်ပြောင်းခြင်း၊ ငါးနံ့ဆန်သော အသက်ရှူနံ့၊ ဖျားနာမှုမရှိသော်လည်း ထိုသို့ဖြစ်ခြင်း; ထို့ပြင် မျက်စိနှင့် အခြားအင်္ဂါများတွင် နီ၊ အဝါ(နနွင်းကဲ့သို့) နှင့် စိမ်းဝါရောင် ပေါ်ထွက်လာခြင်းတို့သည် ရောဂါခွဲခြားသတ်မှတ်ရာ လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။

Verse 7

नीललोहित पीतानां वर्णानामविवेचनम् / स्वप्ने इन्मादधर्मित्वं भवत्यस्मिन्भविष्यति

အိပ်မက်အတွင်း အပြာ၊ အနီ၊ အဝါ အရောင်များကို မခွဲခြားနိုင်လျှင်၊ ထိုသူ၌ နောင်ကာလတွင် ရူးသွပ်သကဲ့သို့သော အခြေအနေ ပေါ်ပေါက်လာမည်။

Verse 8

उर्ध्वं नासाक्षिकर्णास्यैर्मेढ्रयोनिगुदैरधः / कुपितं रोमकूपैश्च समस्तैस्तत्प्रवर्तते

ထိုအတွင်းဒုက္ခ/အပူသည် ပြင်းထန်လာသောအခါ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ လမ်းကြောင်းအားလုံးမှတစ်ဆင့် လှုပ်ရှားသွားသည်—အပေါ်ဘက်တွင် နှာခေါင်း၊ မျက်စိ၊ နား၊ ပါးစပ်မှတစ်ဆင့်; အောက်ဘက်တွင် လိင်အင်္ဂါ၊ ယောနိ၊ အန်နုစ်မှတစ်ဆင့်; ထို့ပြင် အရေပြား၏ ရောမကူးပေါက်တိုင်းမှလည်း ဖြစ်ပေါ်လှုပ်ရှားသည်။

Verse 9

ऊर्ध्वं साध्यं कफाद्यस्मात्तद्विरेचनसाधितम् / बह्वौषधानि पित्तस्य विरेको हि वरौषधम्

ကဖ (kapha) စသည့် ရောဂါများသည် အပေါ်ဘက်ဆိုင်ရာ ကုထုံးများဖြင့် ကုသသင့်သဖြင့်၊ ဝမ်းလျှောသန့်စင်ခြင်း (purgation) ဖြင့် သက်သာစေသည်။ ပိတ္တ (pitta) အတွက် ဆေးများ များစွာရှိသော်လည်း၊ ဝမ်းလျှောသန့်စင်ခြင်းကိုပင် အကောင်းဆုံး ဆေးဟု ဆိုထားသည်။

Verse 10

अनुबन्धी कफो यत्र तत्र तस्यापि शुद्धिकृत् / कषायाः स्वादवो यस्य विशुद्धौ श्लेष्मला हिताः

ကဖ (kapha) သည် အတူလိုက်ပါကပ်လျက် ရှိနေတတ်သော နေရာတွင်၊ ထိုကဖကိုလည်း သန့်စင်ပေးရမည်။ သန့်စင်ကုထုံး ခံယူနေသူအတွက်၊ သလိပ်/ကဖ အခြေအနေရှိသော် ကရှာယ (ချုပ်တတ်သော) အရသာနှင့် ချိုသော အရသာတို့သည် အကျိုးရှိသည်။

Verse 11

कटुतिक्तकषाया वा ये निसर्गात्कफावहाः / अधो याप्यञ्च नायुष्मांस्तत्प्रच्छर्दनसाधकम्

သဘာဝအားဖြင့် စပ်၊ ခါး၊ ချဉ်ခါး (အက်စထရင်ဂျင့်) ဖြစ်၍ ချွဲကို မြှင့်တင်စေသော အရာများကို အောက်သို့ ဆင်းစေသကဲ့သို့ သောက်သုံးလျှင် အသက်တိုးစေမည်မဟုတ်၊ အန်စေသော ဆေးအဖြစ်သာ ဖြစ်သည်။

Verse 12

अल्पौषधञ्च पित्तस्य वमनं नावमौषधम् / अनुबन्धि बलं यस्य शान्तपित्तनरस्य च

ပိတ္တ (pitta) ချို့ယွင်းမှုများအတွက် ဆေးပေါ့ပေါ့နှင့် အန်စေခြင်း (vamana) သည် မနိမ့်ကျသော ကုထုံးဖြစ်သည်။ ပိတ္တကို သက်သာစေပြီးသော လူ၌ အကျိုးဆက်ကောင်းအဖြစ် အင်အားက လိုက်ပါလာသည်။

Verse 13

कषायश्च हितस्तस्य मधुरा एव केवलम् / कफमारुतसंस्पृष्टमसाध्यमुपनामनम्

ထိုအခြေအနေတွင် ချဉ်ခါး/အက်စထရင်ဂျင့် (kaṣāya) သည် အကျိုးရှိပြီး၊ ချိုသောအရာများကိုသာလည်း သင့်တော်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ကဖ (kapha) နှင့် ဝါတ (vāta) ပေါင်းစပ်ထိတွေ့လာလျှင် upanāman ဟုခေါ်သော ဖောင်းရောဂါသည် မကုနိုင်တော့သည်။

Verse 14

असह्यं प्रतिलोमत्वादसाध्यादौषधस्य च / न हि संशोधनं किञ्चिदस्य च प्रतिलोमिनः

လမ်းကြောင်းပြောင်းပြန် (pratiloma) သွားသဖြင့် မခံနိုင်အောင် ဖြစ်လာသည်။ မကုနိုင်သောအရာအတွက် ဆေးမရှိသကဲ့သို့၊ သင့်လျော်သော အစဉ်အလာကို ဆန့်ကျင်ပြုသူအတွက်လည်း သန့်စင်ကုထုံး (saṃśodhana) သို့မဟုတ် ပြုပြင်ကုထုံး တစ်စုံတစ်ရာ မရှိပါ။

Verse 15

शोधनं प्रतिलोमञ्च रक्तपित्ते ऽभिसर्जितम् / एवमेवोपशमनं संशोधनमिहेष्यते

ရက္တပိတ္တ (raktapitta) သွေးယိုရောဂါတွင် သန့်စင်ကုထုံး (śodhana) နှင့် ဆန့်ကျင်ညှိနှိုင်းမှု (pratiloma) ကို သတ်မှတ်ပေးထားသည်။ ထိုနည်းတူ ဤအကြောင်းအရာ၌လည်း သက်သာစေသောကုထုံး (upaśamana) နှင့် သန့်စင်ခြင်းကို သင့်တော်ဟု လက်ခံသည်။

Verse 16

संसृष्टेषु हि दोषेषु सर्वथा छर्दनं हितम् / तत्र दोषो ऽत्र गमनं शिवास्त्र इव लक्ष्यते

ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း ဒို့ရှ (ဟျူမော်) များ ရောနှောပျက်စီးသွားသောအခါ အန်ထုတ်ခြင်းသည် အစုံအလင် အကျိုးရှိသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် မကောင်းသောအရာသည် ကိုယ်မှ ထွက်သွားသည်ဟု မြင်ရပြီး၊ ရှိဝ၏ လက်နက်ကဲ့သို့ မောင်းထုတ်ခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။

Verse 17

उपद्रवाश्च विकृतिं फलतस्तेषु साधितम्

သူတို့အတွက် ဒုက္ခအနှောင့်အယှက်များနှင့် ပုံပျက်ယိုယွင်းမှုတို့သည် မိမိတို့၏ ကမ္မ၏ အကျိုးफलအဖြစ် အမှန်တကယ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။