Adhyaya 132
Brahma KhandaAdhyaya 13221 Verses

Adhyaya 132

Budhāṣṭamī / Mahārudra Vrata: Procedure, Mantra, and the Story of Kauśika and Vijayā

အာစာရခဏ္ဍ၏ ဝရတသင်ကြားမှုကို ဆက်လက်၍ ဗြဟ္မာသည် ကృష్ణာष्टမီ ဝရတ၏ အကျိုး—သဒ္ဂတိနှင့် အင်ဒြာ၏ အဆင့်တိုင်ရောက်နိုင်ခြင်းကို ဖော်ပြကာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ညစာသာစားခြင်းနှင့် နွားဒါန ပြုခြင်းဖြင့် ရရှိကြောင်း ဆိုသည်။ ထို့နောက် ပေါုရှလ (တောက်ပပက္ခ) တွင် ကျင့်သုံးသော အထူးမြတ်သော အष्टမီ အကျင့်ကို မဟာရုဒြ ဝရတ ဟု ခေါ်၍ အကောင်းဆုံးအခြေအနေမှာ ပက္ခမရွေး အष्टမီနေ့သည် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် တိုက်ဆိုင်သော Budhāṣṭamī ဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်သည်။ အခန်းတွင် ပူဇော်ပွဲကန့်သတ်ချက်များ (သင့်တော်သော ပူဇော်သူ၊ တိုင်းတာထားသော ဆန်), ဘက္တိဖြင့် စားသောက်ပုံ (သရက်ရွက်အိတ်၊ ကုရှာခုံ), အပူဇော်ပစ္စည်းများ (kalambikā နှင့် āmlikā ပါဝင်), ရေကန်အနီးတွင် ဗုဒ္ဓဂြိုဟ်ကို pañcopacāra ဖြင့် ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဒက္ခိဏာ ပေးခြင်းတို့ကို အသေးစိတ်ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် မန္တရဘီဇ “buṃ” နှင့် svāhā ဖြင့် အဆုံးသတ်သော ဟောမဝါကျ၊ လိုတပ်ပွင့်များအလယ်တွင် အမဲရောင်တန်ခိုးရှင်က သံလွင်နှင့် မြားကို ကိုင်ဆောင်နေသည့် ရူပသမားဓိကိုလည်း ပေးထားသည်။ ကထာပိုင်းတွင် ကောသိကနှင့် ဝိဇယာတို့သည် ဝရတကျင့်နေသော ကောင်းကင်မိန်းမများကို တွေ့၍ ပူဇော်အစာကို စားသုံးကာ နောက်ပိုင်း ယမနှင့် ဆက်နွယ်သော ကမ္မပြောင်းလဲမှုများ၊ မိသားစုချည်နှောင်မှုများကို ကြုံရပြီး ဝရတအာနုဘော်ဖြင့် လွတ်မြောက်သဖြင့် ဝရတကို စည်းကမ်းတကျ ကျင့်ခြင်းက စည်းစိမ်၊ ကာကွယ်မှုနှင့် မောက္ခကို ချိတ်ဆက်ပေးကြောင်း ပြသသည်။

Shlokas

Verse 1

(इति कृष्णाष्टमीव्रतम्) / ना मैकत्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / नक्ताशी त्वष्टमीं यावद्वर्षान्ते चैव धेनुदः / पौरन्दरपदं याति सद्गतिव्रतमुच्यते !

ဤသို့ ကရိရှ္ဏာဋ္ဌမီ ဝရတကို အဆုံးသတ်၏။ ဘြဟ္မာက မိန့်တော်မူသည်—အဋ္ဌမီနေ့တွင် ညအချိန်သာ စားသောက်၍ တစ်နှစ်အဆုံးတွင် နွားတစ်ကောင် လှူဒါန်းသူသည် ပုရန္ဒရ (အိန္ဒြ) ၏ အဆင့်သို့ ရောက်၏။ ဤသည်ကို ကောင်းမြတ်သောဂတိသို့ ပို့ဆောင်သော ဝရတဟု ခေါ်သည်။

Verse 2

शुक्लाष्टभ्यां पौषमासे महारुद्रेति साधु वै / मत्प्रीतये कृतं देवि शथसाहस्रिकं फलम्

ပေါဿလတွင် လပြည့်ဘက် အဋ္ဌမီနေ့၌ «မဟာရုဒြ» ဟုခေါ်သော ဝရတသည် အလွန်ကောင်းမွန်သည်။ အို ဒေဝီ၊ ငါ၏ပီတိအတွက် ဆောင်ရွက်လျှင် ကုသိုလ်အကျိုး တစ်သိန်းတန်ဖိုးကို ရရှိစေသည်။

Verse 3

अष्टमी बुधवारेण पक्षयोरुभयोर्यदा / भविष्यति तदा तस्यां व्रतमेतत्कथा परा

လပြည့်ဘက်ဖြစ်စေ လကွယ်ဘက်ဖြစ်စေ၊ အဋ္ဌမီနေ့သည် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် တိုက်ဆိုင်လာသောအခါ၊ ထိုနေ့၌ ဤဝရတကို ဆောင်ရွက်ရမည်—ဤသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး သာသနာကഥာ ဖြစ်သည်။

Verse 4

तस्यां नियमकर्तारो न स्युः खण्डितसम्पदः / तण्डुलस्याष्टमुष्टीनां वर्जयित्वाङ्गुलिद्वयम्

ထိုပူဇာဝရတ၌ စည်းကမ်းကို ထိန်းသိမ်းစေသူတို့သည် အခြေအနေကျိုးပဲ့၍ စည်းစိမ်လျော့နည်းသူ မဖြစ်သင့်။ ဆန်အတွက်မူ လက်တစ်ဖက်ဖြင့် ယူသော အုပ်စုရှစ်အုပ်—လက်ချောင်းနှစ်ချောင်းအကျယ်ကို မတွက်ဘဲ—ဟူ၍ သတ်မှတ်သည်။

Verse 5

भक्तं सद्भक्तिश्रद्धाभ्यां मुक्तिकामी हि मानवः / आम्र पत्रपुटे कृत्वा यो भुड्क्ते कुशवोष्टिते

မောက္ခကို လိုလားသော လူသည် စစ်မှန်သော ဘက္တိနှင့် သဒ္ဓါရှိ၍ ဘက္တ၏အနေဖြင့် စားသောက်ရမည်။ အာဟာရကို သရက်ရွက်ဖြင့် ပြုလုပ်သော အိတ်ထဲ ထည့်ကာ ကုရှမြက်ပေါ်တွင် ထိုင်၍ စားသင့်သည်။

Verse 6

कलम्बिकाम्लिकोपेतं काम्यं तस्य फलं भवे (लभे) त् / बुधं पञ्चोपचारेण पूजयित्वा जलाशये

ကလမ္ဘိကာနှင့် အာမ္လိကာ ပါဝင်သော ပူဇာအာဟာရကို ဆက်ကပ်လျှင် လိုလားသည့် အကျိုးကို ရစေသည်။ ရေကန်အနီး၌ ဗုဓ (Budha—မက်ကရီ) ကို ပဉ္စဥပစာရဖြင့် ပူဇာပြုပြီးနောက် ထိုကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ရမည်။

Verse 7

शक्तितो दक्षिणं दद्यात्कर्करीं तण्डुलान्विताम् / बुं बुधायेति बीजं स्यात्स्वाहान्तः कमलादिकः

မိမိစွမ်းအားအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသော ဒက္ခိဏာကို ပူဇော်သင့်သည်—ဆန်နှင့်အတူ ကർക്കရီး (karkarī) ကိုပါ ပေးလှူရမည်။ ဘီဇမန်တရမှာ «buṃ၊ ဗုဓ (Budha) အတွက်» ဖြစ်ပြီး ပူဇော်မန်တရသည် «kamalā-» စသဖြင့် စတင်ကာ «svāhā» ဖြင့် အဆုံးသတ်သည်။

Verse 8

बाणचापधरंश्यामं दले चाङ्गनि मध्यतः / बुधाष्टमीकथा पुण्या श्रोतव्या कृतिभिर्ध्रुवम्

ကြာပန်းအရွက်များ၏ အလယ်၌ အမဲရောင်သဏ္ဌာန်ရှိသော အရှင်တော်သည် လေးနှင့် မြားကို ကိုင်ဆောင်၍ တည်ရှိတော်မူ၏။ သေချာစွာပင် ဗုဓာဩဋ္ဌမီ (Budhāṣṭamī) ၏ ပုဏ္ဏကထာကို သီလရှိသူတို့ နားထောင်သင့်၏။

Verse 9

पुरे पाटलिपुत्राख्ये वीरो नाम द्विजोत्तमः / रम्भा भार्या तस्य चासीत्कौशिकः पुत्र उत्तमः

ပာဋလိပုတ္တရ (Pāṭaliputra) ဟုခေါ်သော မြို့၌ ဝီရ (Vīra) အမည်ရှိ အထူးကောင်းမြတ်သော ဗြာဟ္မဏတစ်ဦး နေထိုင်၏။ သူ၏ ဇနီးမှာ ရမ္ဘာ (Rambhā) ဖြစ်ပြီး၊ သားကောင်း ကೌသိက (Kauśika) ဟူ၍ ရှိ၏။

Verse 10

दुहिता विजयानाम्नी व (ध) नपालो वृषो ऽभवत् / गृहीत्वा कौशिकस्तं च ग्रीष्मे गङ्गां गतो ऽरमत्

သူ၏ သမီးမှာ ဝိဇယာ (Vijayā) ဟု အမည်ရပြီး၊ ဓနပာလ (Dhanapāla) သည် နွားထီး ဖြစ်လာ၏။ ကೌသိက (Kauśika) သည် ထိုနွားထီးကို ခေါ်ယူကာ နွေရာသီတွင် ဂင်္ဂါမြစ်သို့ သွား၍ ထိုနေရာ၌ ဝ్రတ (vrata) ကို ပျော်ရွှင်စွာ ကျင့်တော်မူ၏။

Verse 11

गोपालकैर्वृषश्चौरैः क्रीडास्थोपहृतो बलात् / गङ्गातः स च उत्थाय वनं बभ्राम दुः खितः

ကစားနေစဉ် နွားထီးကို နွားထိန်းများဖြစ်သော်လည်း နွားထီးခိုးသူများက အင်အားသုံး၍ လုယူသွားကြ၏။ ထို့နောက် သူသည် ဂင်္ဂါမှ ထ၍ စိတ်မကောင်းဖြင့် တောထဲသို့ လှည့်လည်သွား၏။

Verse 12

जलार्थं विजया चागाद्भ्रा(न्मा) त्रा सार्धं च साप्यगात् / पिपासितो मृणालार्थो आगतो ऽथ सरोवरम्

ရေကိုရှာဖွေရန် ဗိဇယာ သွားလေ၏၊ သူမသည်လည်း မိမိ၏အဖော်/အစ်ကိုနှင့်အတူ သွားလေ၏။ ထို့နောက် ရေငတ်လွန်စွာ၍ ကြာတံကိုလိုလားသဖြင့် သူသည် ရေကန်တစ်ကန်သို့ ရောက်လာလေ၏။

Verse 13

दिव्यस्त्रीणां च पूजादीन्दृष्ट्वा चाप्यथ विस्मितः / स ता गत्वा ययाचे ऽन्नं सानुजो ऽहं बुभुक्षितः

ကောင်းကင်မိန်းမများ၏ ပူဇော်ပွဲနှင့် အခြားအခမ်းအနားများကို မြင်သော် အံ့ဩသွားလေ၏။ ထို့နောက် သူသည် သူတို့ထံသို့ သွားကာ “ကျွန်ုပ်သည် ညီငယ်နှင့်အတူ ဆာလောင်နေပါသည်” ဟုဆို၍ အစာကို တောင်းလေ၏။

Verse 14

स्त्रियो ऽब्रुवन्व्रतं कर्तुं दास्यामश्च कुरु व्रतम् / पत्न्यर्थं धनपाना (लार्) थं पूजयामासतुर्बुधम्

မိန်းမတို့က “ကျွန်ုပ်တို့သည် ဝရတ (သစ္စာကတိ) ကို ပြုမည်” ဟုဆိုကြ၏။ အစေခံမိန်းမတို့လည်း “ဝရတကို ပြုပါ” ဟုဆိုကြ၏။ ဇနီးရရန်နှင့် ဥစ္စာဓန၊ စည်းစိမ်တိုးပွားရန်အတွက် ဉာဏ်ရှိသော ဗုဓ (Budha—မက်ကရီ) ကို ပူဇော်ကြလေ၏။

Verse 15

पुटद्वयं गृहीत्वान्नं बुभुजाते प्रदत्तकम् / स्त्रियो गतास्तौ धनदौ धनपानमपश्यताम्

အရွက်ခွက်နှစ်လုံးကို ယူကာ သူတို့နှစ်ဦးသည် ပေးအပ်ထားသော အစာကို စားသုံးကြလေ၏။ ထိုမိန်းမတို့သည် ထွက်ခွာသွားကြပြီး၊ ဓနပေးသူနှစ်ဦးသည် ဓန၏သောက်သုံးခြင်း (အလှူ၏အကျိုးကို ခံစားခြင်း) ကို မမြင်ကြလေ၏။

Verse 16

चौरैर्दत्तं गृहीत्वाथ प्रदोषे प्राप्तवान् गृहम् / वीरं च दुः खितं नत्वा रात्रौ सुप्तो यथासुखम्

သူခိုးတို့ပေးသောအရာကို လက်ခံယူပြီးနောက် ညနေချိန်တွင် အိမ်သို့ ပြန်ရောက်လာလေ၏။ စိတ်မကောင်းဖြစ်နေသော သူရဲကောင်းကို ဦးညွှတ်ကန်တော့ပြီး၊ ညတွင် သက်သာစွာ အိပ်ပျော်လေ၏။

Verse 17

कन्यां च युवतीं दृष्ट्वा कस्मै देया सुता मया / यमायेत्यब्रवीद्दुः खात्साचाराद्व्रतसत्फलात्

သမီးက အရွယ်ရောက် ယောကျ်ားမိန်းမဖြစ်လာသည်ကို မြင်၍ သူသည် ဝမ်းနည်းကာ «ငါ့သမီးကို ဘယ်သူ့ထံ ပေးရမလဲ» ဟုဆိုပြီး ဒုက္ခကြောင့် «ယမမင်းထံ ပေးမည်» ဟု ပြောလေသည်။ သီလကောင်းမှုနှင့် ဓမ္မဝရတ၏ ကုသိုလ်အကျိုးကြောင့် ထိုစကား၏ အကျိုးသက်ရောက်လာ하였다။

Verse 18

स्वर्गं गतौ च पितरौ व्रतं राज्याय कौ शिकः / चक्रे ऽयोध्यामहाराज्यं दत्त्वा च भगिनीं यमे

မိဘနှစ်ပါးက ကောင်းကင်ဘုံသို့ သွားပြီးနောက် ကೌśိက သည် အာဏာပိုင်မှုရရန် ဝရတတစ်ရပ်ကို ခံယူလေသည်။ ထို့နောက် အယောဓျာ မဟာနိုင်ငံကို ပေးအပ်ပြီး၊ မိမိ၏ အစ်မ/ညီမကိုလည်း ယမမင်းထံ မင်္ဂလာပေးလေသည်။

Verse 19

यमो ऽपि विजयामाह गृहस्था भव मे पुरे / नोद्धाटयान्यत्रगते यमे सा न तथाकरोत् / अपश्यन्मातरं स्वां सा पाशयातनया स्थिताम्

ယမမင်းကလည်း ဝိဇယာအား «ငါ့မြို့၌ အိမ်ထောင်ရှင်အဖြစ် နေပါ; ယမမင်း အခြားသို့ သွားနေချိန်တွင် မည်သူကိုမျှ မနှင်ထုတ်နှင့်» ဟု မိန့်တော်မူသည်။ သို့သော် သူမ မလိုက်နာခဲ့၍ နောက်တစ်ခါ မိမိမိခင်ကို ကြိုးပတ်၍ ညှဉ်းပန်းခံနေရသည့် အနေအထားဖြင့် မြင်တွေ့လေသည်။

Verse 20

अथोद्विग्ना कोशिकोक्तं ज्ञात्वा मुक्तिप्रदं व्रतम् / चक्रे च सा ततो मुक्ता माता तस्माच्चरेद्व्रतम्

ထို့နောက် သူမ စိတ်လှုပ်ရှား၍ ကောသိကထံမှ လွတ်မြောက်ခြင်းပေးသော ဝရတကို သိရှိလေသည်။ သူမ ထိုဝရတကို ကျင့်ဆောင်သဖြင့် နောက်တစ်ခါ လွတ်မြောက်လာ၏။ ထို့ကြောင့် မိခင်တစ်ဦးသည် ထိုဝရတကို စောင့်ထိန်းသင့်သည်။

Verse 21

व्तपुण्यप्रभावेण स्वर्गं गत्वावसत्सुखम्

စုဆောင်းထားသော ကုသိုလ်၏ အာနုභာဝကြောင့် သူသည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်၍ ထိုနေရာ၌ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်လေသည်။

Frequently Asked Questions

Key steps include observing Aṣṭamī (especially when it coincides with Wednesday), maintaining dietary restraint, eating as a devotee seated on kuśa and using a mango-leaf pouch, worshipping Budha with pañcopacāra at a water-reservoir, offering prescribed preparations, reciting the seed-mantra “buṃ” to Budha, and giving dakṣiṇā according to capacity.

The text explicitly marks the Aṣṭamī–Wednesday conjunction as the supreme account of the vow’s proper occasion, aligning the tithi (Aṣṭamī) with Budha’s weekday to intensify focus on graha-devatā worship and amplify the vrata’s merit.

The narrative presents offered food as ritually charged: Kauśika and Vijayā consume what has been offered within the vow context, after which their life trajectory shifts through accumulated merit—illustrating the Purāṇic idea that prasāda and vow-associated acts can catalyze karmic transformation.