Adhyaya 123
Kārtika Vrata, Bhīṣma-pañcaka, and Ekādaśī Timing (Tithi & Pāraṇa Rules)
ဗြဟ္မာသည် ကာတိကလ၏ ဝရတကို အထူးအာရုံစိုက်၍ ရေချိုးပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် ဗိဿဏုဘုရားကို ပူဇော်ခြင်းကို အစာအဟာရထိန်းသိမ်းမှု (တစ်နေ့တစ်ကြိမ်စား၊ ညစာသာစား၊ မတောင်းမယူသောအစာ၊ နို့/အသီး/ဟင်းသီးဟင်းရွက်သာ၊ သို့မဟုတ် အစာရှောင်) ဖြင့် ထောက်ပံ့ကာ အပြစ်ပျက်စီး၍ ဟရိထံရောက်ရန်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ထို့နောက် ဝရတများကို အဆင့်ခွဲ၍ Hari-vrata ကို အမြင့်ဆုံးဟု ထားပြီး ကာတိကလ၏ Bhīṣma-pañcaka ကို အခြားရာသီဝရတများထက် မြတ်ကြောင်း ချီးမြှောက်သည်။ သုက္ကပက္ခ ဧကာဒသီ ဝရတတွင် တစ်နေ့သုံးကြိမ် ရေချိုးခြင်း၊ သီချင်းတီးဝိုင်းဖြင့် ဟရိပူဇော်ခြင်း၊ ပိတೃများကို ဂုဏ်ပြုခြင်း၊ တိတ်ဆိတ်နေခြင်း၊ ဂီနှင့် pañcagavya ရေဖြင့် ပူဇော်ခြင်း၊ လိမ်းပွဲအခမ်းအနား၊ guggulu အမွှေးတိုင်ကို ၅ ရက်တိုင်တိုင် မီးရှို့ခြင်း၊ paramānna နైవేదယ၊ မန္တရ ၁၀၈ ကြိမ် ရွတ်ဆိုခြင်းတို့ကို ဖော်ပြသည်။ “Oṁ namo Vāsudevāya” ဖြင့် ဟောမပြုလုပ်ခြင်းနှင့် နေ့စဉ် ဟရိ၏ ကိုယ်အင်္ဂါများကို ကြာပန်း၊ ဘီလွာ၊ အနံ့သာနှင့် သီးနှံများဖြင့် ပူဇော်ခြင်း၊ မြေပြင်ပေါ်အိပ်ခြင်းနှင့် pañcagavya သောက်သုံးခြင်းကို ၅ ရက်မြောက်နေ့တွင် ပြီးစီးစေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ပြက္ခဒိန်ဓမ္မသို့ လှည့်ကာ ဧကာဒသီ၏ သန့်ရှင်းမှုသည် အနီးကပ် တိထိများနှင့် ဆက်စပ်နေသော်လည်း ဒွာဒသီနေ့တွင် pāraṇa လုပ်ရမည် (sūtaka/mṛtaka အခြေအနေတွင်ပါ) ဟုဆိုပြီး တိထိဆုံရာတွင် အစာရှောင်စည်းကမ်းများကို ထပ်မံသတ်မှတ်ကာ နောက်အခန်းများတွင် ဝရတအချိန်နှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို စနစ်တကျ ဆက်လက်ဖော်ထုတ်ရန် ပြင်ဆင်သည်။
Shlokas
Verse 1
द्वाविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / व्रतानि कार्तिके वक्ष्ये स्नात्वा विष्णुं प्रपूजयेत् / एकभक्तेन नक्तेन मासं वायाचितेन वा
ဗြဟ္မာက မိန့်တော်မူသည်– «ကာရ္တိကလတွင် ဆောင်ရွက်ရမည့် ဗြတများကို ငါဖော်ပြမည်။ ရေချိုးပြီးနောက် သဒ္ဓါဖြင့် သခင် ဗိဿဏုကို ပူဇော်ရမည်—တစ်လလုံး တစ်နေ့တစ်ကြိမ်သာ စားခြင်း၊ သို့မဟုတ် ညအချိန်တွင်သာ စားခြင်း၊ သို့မဟုတ် မတောင်းမခံဘဲ ရရှိသော အစာဖြင့် တစ်လလုံး အသက်မွေးခြင်း။»
Verse 2
दुग्धशाकफलाद्यैर्वा उपवासेन वा पुनः / सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्तकामो हरिं व्रजेत्
နို့၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီးနှင့် ထိုကဲ့သို့သော အစာများဖြင့်သာ အသက်မွေးခြင်းဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ထပ်မံ၍ အစာရှောင်ခြင်းဖြစ်စေ—အပြစ်အားလုံးမှ လွတ်ကင်းလာသည်။ မိမိလိုအင်ဆန္ဒ ပြည့်စုံပြီးနောက် ဟရီ (ဗိဿဏု) ထံသို့ သွားရမည်။
Verse 3
सदा हरेर्व्रतं श्रेष्ठं ततः स्याद्दक्षिणायने / चातुर्मास्ये ततस्तस्मात्कार्तिके भीष्मपञ्चकम्
ဟရီအား အပ်နှံသော ဗြတသည် အမြဲတမ်း အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဒက္ခိဏာယန (နေ၏ တောင်ဘက်သို့ လှည့်သည့်ကာလ) အတွင်း ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် ထူးမြတ်သည်။ ထို့နောက် ချာတုရ္မာသျ (လေးလပတ်) ဗြတ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအားလုံးထက် အထွတ်အထိပ်မှာ ကာရ္တိကလတွင် ဆောင်ရွက်သော ဘီရှ္မပဉ္စက ဖြစ်သည်။
Verse 4
ततः श्रेष्ठव्रतं शुक्लस्यैकादश्यां समाचरेत् / स्नात्वा त्रिकालं पित्रादीन्यवाद्यैरर्चयेद्धरिम्
ထို့နောက် လပြည့်ဘက် (သုက္လပက္ခ) ၏ ဧကာဒသီနေ့တွင် အထူးမြတ်သော ဗြတကို စတင်ဆောင်ရွက်ရမည်။ တစ်နေ့သုံးကြိမ် ရေချိုးပြီး နာဒသံ၊ တီးဝိုင်းကိရိယာများဖြင့် ဟရီကို ပူဇော်ကာ၊ ပိတೃ (ဘိုးဘွား) တို့နှင့် အခြား ဂုဏ်ပြုထိုက်သူများကိုလည်း ရိုသေကန်တော့ရမည်။
Verse 5
यजेन्मौनी घृताद्यैश्च पञ्चगव्येन वारिभिः / स्नापयित्वाथ कर्पूरमुखैश्चैवानुलेपयेत्
မောန (တိတ်ဆိတ်ခြင်း) ကိုစောင့်ထိန်း၍ ဂhee နှင့် ဆက်စပ်သော ပူဇော်ပစ္စည်းများ၊ နွား၏ အရာငါးပါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ပဉ္စဂဝ்யရေတို့ဖြင့် ပူဇော်ရမည်။ ထို့နောက် (ဒေဝတားရုပ်/ရှာလဂရမ်/လင်္ဂ သို့မဟုတ် ပူဇော်ရုပ်) ကို ရေချိုးသန့်စင်ပြီး ကမ္ဖော် (camphor) စသည့် အနုလေပန ပစ္စည်းများဖြင့် လိမ်းပူဇော်ရမည်။
Verse 6
घृताक्तगुग्गुलैर्धूपं द्विजः पञ्चदिनं दहेत् / नैवद्यं परमान्नं तु जपेदष्टोत्तरं शतम्
ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) သောသူသည် ဂhee ဖြင့်လိမ်းထားသော ဂုဂ္ဂုလု (guggulu) မှ ပြုလုပ်သည့် ဓူပ (အမွှေးတိုင်) ကို ငါးရက်တိုင်တိုင် မီးရှို့ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် နိုင်ဝေဒျ (naivedya) အဖြစ် ပရမာန်န (paramānna—ချိုမြိန်ဆန်ပွဲ) ကို ဆက်ကပ်၍ မန္တရကို ၁၀၈ ကြိမ် ဂျပ်ဆိုရမည်။
Verse 7
ॐ नमो वासुदेवाय घृतव्रीहितिलादिकम् / अष्टाक्षरेण मन्त्रेण स्वाहान्तेन तु होमयेत्
အက္ခရာရှစ်လုံး မန္တရ «အိုမ် နမော ဝါစုဒေဝါယ» (Oṁ namo Vāsudevāya) ဖြင့် ဂhee၊ ဆန်၊ နှမ်း စသည့် ဟောမအလှူများကို မီးထဲသို့ ထည့်ပူဇော်ရမည်။ အလှူတစ်ကြိမ်စီကို «စွာဟာ» (svāhā) ဟူ၍ အဆုံးသတ်ရမည်။
Verse 8
प्रथमे ऽह्नि हरेः पादौ यजेत्पद्मैर्द्वितयिक / बिल्वपत्रैर्जानुदेशं नाभि गन्धेन चापरे
ပထမနေ့တွင် ဟရီ (Hari) ၏ ခြေတော်တို့ကို ကြာပန်းဖြင့် ပူဇော်ရမည်။ ဒုတိယနေ့တွင် ဒူးတော်အရပ်ကို ဘိလွာရွက် (bilva) ဖြင့် ပူဇော်ရမည်။ ထို့နောက် အခြားနေ့တစ်နေ့တွင် နာဘိ (ချက်) ကို ဂန္ဓ (အနံ့သာ) ဖြင့် ပူဇော်ရမည်။
Verse 9
स्कन्धा बिल्वजवाभिश्च पञ्चमे ऽह्नि शिरोर्ऽचयत् / मालत्या भूमिशायी स्याद्गोमयं प्राशयेत्क्रमात्
ငါးနေ့မြောက်တွင် ခေါင်းတော်ကို စ္ကန္ဓာ (skandhā)၊ ဘိလွာ (bilva) နှင့် မုယော (barley) တို့ဖြင့် ပူဇော်ရမည်။ မာလတီ (mālatī) ပန်းကို အိပ်ရာအဖြစ်ခင်း၍ မြေပြင်ပေါ်တွင် အိပ်ရမည်။ ထို့နောက် အစဉ်အလာအတိုင်း နွားချေးကို သောက်စားရမည်။
Verse 10
गोमूत्रं च दधि क्षीरं पञ्चमे पञ्चगव्यकम् / नक्तं कुर्यात्पञ्चदश्यां व्रती स्याद्भुक्तिमुक्तिभाक्
နွားဆီး၊ နွားနို့ချဉ် (ဒဓိ) နှင့် နွားနို့ကို သောက်ယူရမည်။ ပဉ္စမနေ့တွင် ပဉ္စဂဗျ (pañcagavya) ကို ယူဆောင်ရမည်။ ဝ్రတကို ထိန်းသိမ်းသူသည် လပြည့်တစ်ဆယ့်ငါးရက်နေ့တွင် ညဘက်သာ စားသောက်၍ လောကီအာနန္ဒနှင့် မောက္ခကို နှစ်မျိုးလုံး ရရှိမည်။
Verse 11
एकादशीव्रतं नित्यं तत्कुर्यात्पक्षयोर्द्वयोः / अघौघनरकं हन्यात्सर्वदं विष्णुलोकदम्
ဧကာဒသီဝရတကို လစဉ် နှစ်ပတ်လုံးတွင် အမြဲတမ်း ထိန်းသိမ်းကျင့်သုံးရမည်။ ၎င်းသည် အပြစ်အစုအဝေးကြောင့် ဖြစ်သော နရကကို ဖျက်ဆီးပြီး၊ လိုအင်ကောင်းကျိုး အားလုံးကို ပေးကာ၊ ဗိဿနုလောကကိုလည်း ပေးတော်မူသည်။
Verse 12
एकादशी द्वादशी च निशान्ते च त्रयोदशी / नित्यमेकादशी यत्र तत्र सन्निहितो हरिः
ဧကာဒသီကို ဧကာဒသီနေ့၌ဖြစ်စေ၊ ဒွာဒသီနေ့၌ဖြစ်စေ၊ ညအဆုံး၌ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် တြယောဒသီနေ့၌တောင် ထိန်းသိမ်းကျင့်သုံးရာ နေရာတိုင်းတွင် ဧကာဒသီသည် အမြဲတည်ရှိပြီး၊ ဟရိ (ဗိဿနု) သည် အမှန်တကယ် စံနေရသည်။
Verse 13
दशम्येकादशी यत्र तत्रस्थाश्चासुरादयः / द्वादश्यां पारण कुर्यात्सूतके मृतके चरेत्
ဒသမီနှင့် ဧကာဒသီ တိထီများ ဖြစ်ပေါ်ရာ နေရာတွင် အဆုရတို့ စသည်တို့ ရှိနေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဒွာဒသီနေ့တွင် ပါရဏ (အစာရှောင်ဖျက်ခြင်း) ကို ပြုရမည်၊ မွေးဖွားမှုကြောင့် မသန့်စင်ကာလ (sūtaka) သို့မဟုတ် သေဆုံးမှုကြောင့် မသန့်စင်ကာလ (mṛtaka) အတွင်း၌ပင် ဖြစ်စေ။
Verse 14
चतुर्दशीं प्रतिपदं पूर्वमिश्रामुपावसेत् / पौर्णमास्या ममावास्यां प्रतिपन्मिश्रितां मुने
အို မုနိ၊ စတုရ္ဒသီနေ့နှင့် ပရတိပဒ (ပထမတိထီ) ကို ယခင်နေ့နှင့် ရောနှောတက်လာသောအခါ အစာရှောင်ရမည်။ ထို့အတူ လပြည့် (ပေါုဏ္ဏမာစီ) နှင့် လကွယ် (အမဝါသျာ) တို့လည်း ပရတိပဒနှင့် ရောနှောသောအခါ အစာရှောင်ရမည်။
Verse 15
द्वितीयां तृतीयामिश्रां तृतीयाञ्चाप्युपावसेत् / चतुर्थ्या सङ्गतां नित्यं चतुर्थोञ्चनया युताम् / पञ्चमींषष्ठ्यसंयुक्तां षष्ठ्या युक्ताञ्च सप्तमीम्
ဒုတိယတိထိသည် တတိယတိထိနှင့် ပေါင်းစည်းလာသောအခါ အုပါဝါသ (အစာရှောင်) ကို စောင့်ထိန်းရမည်၊ ထို့ပြင် တတိယတိထိကိုလည်း စောင့်ထိန်းရမည်။ စတုတ္ထတိထိသည် တတိယနှင့် ဆက်စပ်လာသောအခါ အမြဲတမ်း စောင့်ထိန်းရမည်၊ ထို့ပြင် စတုတ္ထနေ့ဝရတ (စတုတ္ထီဝရတ) နှင့်အတူ စတုတ္ထကို စောင့်ထိန်းရမည်။ ထိုနည်းတူ ပဉ္စမကို ဆဋ္ဌမနှင့် ပေါင်းစည်းလျှင် စောင့်ထိန်းရမည်၊ ဆဋ္ဌမနှင့် ပေါင်းစည်းသော သတ္တမကိုလည်း စောင့်ထိန်းရမည်။
Frequently Asked Questions
It is a five-day Kārtika discipline presented as surpassing other seasonal vows, combining strict niyamas, structured limb-wise worship of Hari, mantra-japa, offerings, and purification practices; its excellence is asserted through the chapter’s explicit hierarchy of vratas.
The chapter frames Dvādaśī as the proper and safe completion-point for Ekādaśī, warning that the Tenth and Eleventh are associated with asuric presence; thus, correct pāraṇa timing is prioritized as a dharmic necessity even amid impurity periods.
Thrice-daily bathing, Viṣṇu-pūjā with music, pitṛ-honoring rites, silence, ghee-based offerings, pañcagavya usage, guggulu incense, paramānna naivedya, 108 repetitions, and homa using “Oṁ namo Vāsudevāya” with svāhā.