
Vyāsāṅga Trayodaśī: Month-by-Month Śiva Worship, Dantadhāvana Observances, and Udyāpana
ဗြဟ္မာသည် မာရ္ဂရှီရ္ရှ လပြည့်ဖက် တရယောဒသီ (ဗျာသာင်္ဂ) ကို အခြေခံ၍ နှစ်ပတ်လုံး လိုက်နာရမည့် ဝရတကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်ပေးပြီး၊ လစဉ်အလိုက် ပန်း၊ ရွက်၊ အနံ့သာ၊ နైవေဒျာတို့ဖြင့် ရှိဝကို ဘုဇာပြုရမည့် နည်းလမ်းကို ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် ဒန္တဓာဝန (သွားတံဖြင့် သန့်စင်ခြင်း) ကို သန့်ရှင်းရေးအကျင့်နှင့် ပူဇော်ပစ္စည်းအဖြစ် ထပ်ခါတလဲလဲ ထည့်သွင်းကာ၊ သစ်ခက်/သစ်သားအမျိုးမျိုးနှင့် ပျားရည်၊ ကမ္ဖော်၊ စန္ဒန၊ အဂုရု၊ လေးညှင်းတို့ကို တွဲဖက်သတ်မှတ်သည်။ မာရ္ဂရှီရ္ရှမှ ကာရ္တိကအထိ လစဉ်အစီအစဉ် ဆက်လက်သွားပြီး နှစ်ကုန်တွင် ကြာပန်းပူဇော်ခြင်းဖြင့် ပြီးဆုံးသည်။ ထို့နောက် ဝရတပြီးမြောက်ပုံ (ဥဒျာပန) ကို ရှင်းလင်းကာ ရွှေမဏ္ဍလအတွင်း အနင်္ဂကို တင်သွင်း၍ လင်းနှင့် ဆန်ဖြင့် ဟောမကျယ်ပြန့်စွာ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ညလုံးနိုးကြား၍ သီချင်းတီးဝိုင်းဖြင့် စောင့်ခြင်း၊ မနက်ပူဇော်ခြင်းနှင့် နောက်ဆုံးတွင် ဗြာဟ္မဏအား ဒါနပေးကာ နွားနှင့် ဗြာဟ္မဏကို အစာကျွေးခြင်းတို့ကို ဆိုသည်။ အဆုံးတွင် ဤဥဒျာပနပုံစံကို ဝရတအားလုံးတွင် အသုံးချနိုင်ကြောင်း ပြော၍ အာစာရခဏ္ဍရှိ အကျင့်အညွှန်းများသို့ ဆက်သွယ်ပေးသည်။
Verse 1
नाम षोडशोत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / मार्गशीर्षे सिते पक्षे व्यासांनङ्गत्रयोदशी / मल्लिकाजं दन्तकाष्ठं धुतूरैः पूजयेच्छिवम्
ဗြဟ္မာက မိန့်တော်မူသည်– မာရ္ဂရှီရ္ṣ လ၏ လင်းပက္ခတွင်၊ ဗျာသာင်္ဂ ဟုခေါ်သော တရယောဒသီ တိထိ၌၊ မလ္လိကာပင်မှ သွားသစ်တံ (ဒန္တကာဋ္ဌ) ကိုယူ၍၊ ဓတ္တူရာ ပူဇော်ပစ္စည်းများနှင့်အတူ သီဝ (ရှီဝ) ဘုရားကို ပူဇော်ရမည်။
Verse 2
अनङ्गायेति नैवेद्यं मधप्राश्याथ पौषके / योगेश्वरं पूजयेच्च बिल्वपत्रैः कदम्बजम् / दन्तकाष्ठं चन्दनादि नैवेद्यं कृसरादिकम्
«အနင်္ဂာယ» မန္တရဖြင့် နైవေဒျ (အစားအစာပူဇော်) ကို ဆက်ကပ်ပြီးနောက် ပျားရည်ကို သောက်သုံးရမည်။ ပေါုရှ လတွင် ယောဂေရှဝရ—ကဒမ္ဗဇ (Kadambaja)—ကို ဘိလ္ဝရွက်များဖြင့် ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် ဒန္တကာဋ္ဌ (သွားသစ်တံ)၊ စန္ဒန်နှင့် အခြားအရာများ၊ ကೃစရ (kṛsara) စသည့် အစားအစာပူဇော်များကိုလည်း ဆက်ကပ်ရမည်။
Verse 3
माघे नटेश्वरायार्च्य कुन्दैर्मौक्तिकमालया / प्लक्षेण दन्तकाष्ठं च नैवेद्यं पूरिका मुने
မာဃလတွင် အို မုနိ၊ နဋေရှွရကို ဇာစမင်ပန်းများနှင့် ပုလဲမော်လီကာဖြင့် ပူဇော်ပြီးနောက် ပလက္ခသစ်ပင်မှ သွားသန့်တံကို သုံးကာ ပူရိကာကို နိုင်ဝေဒျအဖြစ် ဆက်ကပ်ရမည်။
Verse 4
वीरेश्वरं फाल्गुने तु पूजयेत्तु मरूबकैः / शर्कराशाकमण्डाश्च चूतजं दन्तधावनम्
ဖာလ္ဂုနလတွင် ဝီရေးရှွရကို မရူဘကပန်း/အပူဇာဖြင့် ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် သကြား၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပြင်ဆင်မှုများနှင့် မဏ္ဍာကို ဆက်ကပ်ကာ သွားသန့်တံအဖြစ် သရက်ပင်ခက် (ချူတဇ) ကို ပေးရမည်။
Verse 5
चैत्रे यजेत्सु रूपाय कर्पूरं प्राशयेन्निशि / दन्तधावनाटजं नैवेद्यं शष्कुलीं ददेत्
ချိုင်တြလတွင် သခင်ကို စုရူပ (အလှပဆုံးရုပ်သဏ္ဌာန်) အဖြစ် ယဇ္ဈပူဇော်ရမည်။ ညအခါ ကမ္ဖော်ကို သောက်သုံးရပြီး၊ သွားသန့်တံကို နိုင်ဝေဒျအဖြစ် ဆက်ကပ်ကာ ရှရှ္ကူလီ (ကြော်ထားသော စပါးကိတ်) ကိုလည်း ပူဇော်ပေးရမည်။
Verse 6
पूजा दमनकः शम्भोर्वेशाखे ऽशोक्रपुष्पकैः / महारूपाय नैवेद्यं गुडभक्तं पुट्टबरम्
ဝိုင်ရှာခလတွင် သမ္ဘု (ရှီဝ) ကို ဒမနကနှင့် အရှိုကပန်းများဖြင့် ပူဇော်ရမည်။ မဟာရူပသခင်အတွက် နိုင်ဝေဒျအဖြစ် ဂုဍ (ဂျက်ဂရီ) ဖြင့် ချိုမြိန်စေသော ထမင်းနှင့် အကောင်းဆုံး ပူဋ္ဋပြင်ဆင်မှုကို ဆက်ကပ်ရမည်။
Verse 7
दन्तकाष्ठं प्राशयेच्च ददेज्जतीफलं तथा / प्रद्युम्नं पूजयेज्ज्येष्ठे चम्पकैर्बिल्वजं दशेत्
သွားသန့်တံကို ကိုက်စားအသုံးပြုရပြီး၊ ဇာတီဖလ (ဇာစမင်သီး/အသီး) ကိုလည်း ဆက်ကပ်ရမည်။ ဂျေဋ္ဌလတွင် ပရဒျုမနကို ပူဇော်ကာ ချမ္ပကပန်းများနှင့်အတူ ဘိလ္ဝရွက်များကို တင်ပြရမည်။
Verse 8
लवगारा तथा षढि उमामदति शासनः? / अगुरुं दन्तकाष्ठं च तमपामार्गकैर्यजेत्
သတ်မှတ်ထားသော ဝတ္တရားကို ကလော်ဗ်နှင့် အခြားအနံ့သာများ၊ အဂုရုနှင့် သွားသန့်စင်ရန် သစ်တံ (ဒန္တကာဋ္ဌ) တို့ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထိုပူဇာတွင် အပာမာရ္ဂ (apāmārga) အပင်တံကို အသုံးပြု၍ ယဇ်ပြုရမည်။
Verse 9
श्रावणे करवीरं च शम्भवे शूलपाणये / गन्धाशनो घृताद्यैश्च करवीरजशोधनम्
ရှရဝဏ (Śrāvaṇa) လတွင် သုံးချွန်လက်နက်ကိုင်သော သမ္ဘု (Śiva) ထံသို့ ကရဝီရ (karavīra) ပန်းများကို ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် အနံ့သာများနှင့် ဂhee (ဃီ) စသည်တို့ဖြင့် ကရဝီရ၏ သန့်စင်ပူဇာကို ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 10
सद्योजातं भाद्रपदे बकुलैः पूपकैर्यजेत् / गन्धर्वाशो मदनकमाश्विने च सुराधिपम्
ဘဓ္ရပဒ (Bhādrapada) လတွင် စဒ္ယောဇာတ (Sadyojāta) ကို ဘကူလ (bakula) ပန်းများနှင့် အချိုမုန့် (pūpa) များဖြင့် ပူဇော်ရမည်။ အာရှွိန (Āśvina) လတွင် ဂန္ဓဗ္ဗတို့၏ မျှော်လင့်ချက်ကို ပေးသနားသော မဒနက (Madanaka) နှင့် ဒေဝတို့၏ အရှင်ကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။
Verse 11
चम्पकैः स्वर्णवा (धार्) यादो जिन्मोदकसंप्रदः / खादिरं दन्तकाष्ठं च कार्तिके रुद्रमर्चयेत्
ကာရ္တိက (Kārtika) လတွင် ရုဒြ (Śiva) ကို ချမ္ပက (champaka) ပန်းများနှင့် သတ်မှတ်ထားသည့် ရွှေဖြင့် ပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် အစဉ်အလာအတိုင်း ခဒိရ (khadira) သစ်တံကို သွားသန့်စင်ရန် ဒန္တကာဋ္ဌ အဖြစ် အသုံးပြုရမည်။
Verse 12
बदर्या दन्तकाष्ठं च मदनो दशमाशनः / क्षीरशाकप्रदः पद्मैरब्दन्ते शिवमर्चयेत्
ဘဒရီ (jujube) သစ်ကို ဒန္တကာဋ္ဌ အဖြစ် သွားသန့်စင်ရန် အသုံးပြု၍၊ ဒသမနေ့တွင် မဒန (Madana) ပန်းကို ပူဇော်ရမည်။ နို့နှင့် အရွက်ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့ကို လှူဒါန်းပြီး၊ နှစ်ကုန်တွင် ပဒ္မ (ကြာပန်း) များဖြင့် သီဝ (Śiva) ကို ပူဇော်ရမည်။
Verse 13
रतिमुक्तमनङ्गं च स्वर्णमण्डलसंस्थितम् / गन्धाद्यैर्दशसाहस्रं तिलव्रीह्यादि होमयेत्
ရာဂကင်းစင်သော အနင်္ဂကို ရွှေမဏ္ဍလအတွင်း တည်စေ၍၊ အနံ့သာစသည်တို့ဖြင့် လှူဟောမ ၁၀,၀၀၀ ကြိမ် ပြုလုပ်ရမည်၊ နှမ်း၊ ဆန် စသည့် ပူဇော်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုရမည်။
Verse 14
जागरं गीतवदित्रं प्रभितऽभ्यार्च्य वेदयेत् / द्विजाय शय्यां पात्रं च छत्रं वस्त्रमुपानहौ
ညလုံးနိုးကြား၍ သီချင်းနှင့် တူရိယာတီးခတ်ကာ၊ မိုးလင်းချိန်တွင် ပူဇော်ပြီးနောက် လှူဒါန်းပူဇော်ရမည်။ ထို့ပြင် ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ) အား အိပ်ရာ၊ ပန်းကန်/အိုး၊ ထီး၊ အဝတ်အစားနှင့် ဖိနပ်တို့ကို ပေးလှူရမည်။
Verse 15
गां द्विजं भोजयेद्भक्त्या कृतकृत्यो भवेन्नरः / एतदुद्यापनं सर्वं व्रतेषु ध्येपमीदृशम् / फलञ्च श्रीसुतारोग्यसौभाग्यस्वर्गतं भवेत्
ယောကျ်ားတစ်ဦးသည် သဒ္ဓါဖြင့် နွားနှင့် ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ) ကို ကျွေးမွေးလျှင်၊ တာဝန်ပြည့်စုံသူ ဖြစ်လာသည်။ ဤသို့သော ဥဒ္ယာပန (ဝရတအဆုံးသတ်ပွဲ) ကို ဝရတအားလုံးတွင် ထိုနည်းတူ စဉ်းစား၍ လက်ခံကျင့်သုံးရမည်။ အကျိုးမှာ စည်းစိမ်၊ သားသမီးကောင်း၊ ကျန်းမာရေး၊ ကံကောင်းခြင်းနှင့် ကောင်းကင်သို့ ရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
For Śrāvaṇa, karavīra flowers are offered to Śambhu along with a purification rite involving fragrant substances and ghee. For Bhādrapada, Sadyojāta is worshipped with bakula flowers and sweet cakes.
The vrata combines regulated conduct (purity via dantadhāvana, controlled consumables like honey/camphor, and prescribed offerings) with social dharma (dāna, feeding cow and brāhmaṇa). The stated results—prosperity, health, good children, good fortune, and heaven—are presented as the fruit of devotion completed through proper udyāpana.