Adhyaya 108

Verse 1

नाम सप्तोत्तरशततमो ऽध्यायः सूत उवाच / नीतिसारं प्रवक्ष्यामि अर्थशास्त्रादिसंश्रितम् / राजादिभ्यो हितं पुण्यमायुः स्वर्गादिदायकम्

စူတက ပြော၏— «အဓိပ္ပါယ်သတ္တရ (Arthaśāstra) နှင့် ဆက်စပ်သင်ခန်းစာများကို အခြေခံ၍ နီတိ (မှန်ကန်သောကျင့်ဝတ်) နှင့် နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်ရေး၏ အနှစ်သာရကို ငါဟောပြမည်။ ၎င်းသည် မင်းများနှင့် အခြားသူတို့အတွက် အကျိုးရှိ၍ ကုသိုလ်ဖြစ်စေကာ အသက်ရှည်ခြင်းနှင့် ကောင်းကင်သို့တက်ရောက်ခြင်း စသည့် အမြတ်များကို ပေးတတ်၏»။

Verse 2

सद्भिः सङ्गं प्रकुर्वीत सिद्धिकामः सदा नरः / नासद्भिरिहलोकाय परलोकाय वा हितम्

အောင်မြင်မှုမှန်ကို အမြဲလိုလားသူသည် သဒ္ဓါရှိသော သုတေသန (သူတော်ကောင်း) များနှင့် အမြဲပေါင်းသင်းရမည်။ မကောင်းသူတို့နှင့် ပေါင်းသင်းခြင်းသည် ဤလောက၌လည်း မကောင်း၊ နောက်လောက၌လည်း အကျိုးမရှိ။

Verse 3

वर्जयेत्क्षुद्रसंवादमदुष्टस्य तु दर्शनम् / विरोधं सह मित्रेण संप्रीतिं शत्रुसेविना

အသေးအဖွဲစကားပြောခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်၊ မကောင်းသူကို မြင်တွေ့ခြင်းတောင် ရှောင်ရမည်။ မိတ်ဆွေနှင့် မရန်ဖြစ်စေ၊ ကိုယ့်ရန်သူကို ဝန်ဆောင်သူနှင့် မရင်းနှီးစေ။

Verse 4

मूर्खशिष्योपदेशेन दुष्टस्त्रीभरणेन च / दुष्टानां संप्रयोगेण पण्डितो ऽप्यवसीदति

မိုက်မဲသော شاگرد ကို သင်ကြားပေးခြင်း၊ မကောင်းသော မယားကို ထောက်ပံ့ထားခြင်း၊ မကောင်းသူတို့နှင့် ပေါင်းသင်းခြင်းတို့ကြောင့် ပညာရှိတောင် ပျက်စီးကျရောက်တတ်သည်။

Verse 5

ब्राह्मणं बालिशं क्षत्त्रमयोद्धारं विशं जडम् / शूद्रमक्षरसंयुक्तं दूरतः परिवर्जयेत्

အဝေးမှ ရှောင်ကြဉ်ရမည့်သူများမှာ—မိုက်မဲသော ဗြာဟ္မဏ၊ တိုက်ခိုက်မလုပ်သော က္ෂတ္တရိယ (တာဝန်ပျက်သူ)၊ ဉာဏ်မတောက်သော ဝိုင်ရှျ၊ နှင့် အက္ခရာများကို ကိုင်တွယ်ကာ သင့်လျော်မှုမရှိဘဲ သာသနာစာကို ရွတ်ဆိုဟန်ပြသော ရှုဒ္ဒရ ဖြစ်သည်။

Verse 6

कालेन रिपुणासन्धिः काले मित्रेण विग्रहः / कार्यकारणमाश्रित्य कालं क्षिपति पण्डितः

အချိန်အခါအလိုက် ရန်သူနှင့်တောင် သင့်မြတ်နိုင်သည်၊ အချိန်အခါအလိုက် မိတ်ဆွေနှင့်တောင် ဆန့်ကျင်ရနိုင်သည်။ လုပ်ရပ်၏ အကြောင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချက်ကို သိမြင်ကာ ပညာရှိသည် အချိန်ကို သင့်တော်စွာ စီမံအသုံးချသည်။

Verse 7

कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः / कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः

ကာလသည် သတ္တဝါအားလုံးကို ရင့်ကျက်စေသည်၊ ကာလသည် သတ္တဝါတို့ကို ပြန်လည်သိမ်းယူ (ဖျက်ဆီး) သည်။ အခြားသူတို့ အိပ်နေစဉ် ကာလသည် နိုးကြားနေ၏—အမှန်တကယ် ကာလကို မလွန်ဆန်နိုင်။

Verse 8

कालेषु हरते वीर्यं काले गर्भे च वर्तते / कालो जनयते सृष्टिं पुनः कालो ऽपि संहरेत्

ကာလ၏လှိုင်းထဲတွင် အင်အားသည် လျော့နည်းသွား၏။ ကာလအတွင်း၌ပင် သန္ဓေကလေးသည် မိခင်ဝမ်း၌ တည်၍ ကြီးထွား၏။ ကာလသည် စကြဝဠာကို ဖန်ဆင်းပေးပြီး၊ ထိုကာလပင် ပြန်လည် လယသို့ ဆုတ်ယူတတ်၏။

Verse 9

कालः सूक्ष्मगतिर्नित्यं द्विविधश्चेह भाव्यते / स्थूलसंग्रहचारेण सूक्ष्मचारान्तरेण च

ကာလသည် လှုပ်ရှားမှုသိမ်မွေ့၍ မပြတ်မနား ဖြစ်၏။ ဤနေရာ၌ ကာလကို နှစ်မျိုးဟု သိမြင်ကြသည်—တစ်မျိုးမှာ အကြမ်းသဘောဖြင့် အဖြစ်အပျက်များကို စုဆောင်းစီမံသည့် လမ်းကြောင်းဖြင့် သွားသောကာလ၊ တစ်မျိုးမှာ အတွင်းပိုင်းသိမ်မွေ့သော လှုပ်ရှားပုံဖြင့် သွားသောကာလ ဖြစ်၏။

Verse 10

नीतिसारं सुरेन्द्राय इममूच बृहस्पतिः / सर्वज्ञो येन चेन्द्रो ऽभूद्दैत्यान्हत्वाप्नुयाद्दिवम्

ဗြဟ္စပတိသည် ဒေဝတို့၏အရှင် အိန္ဒြာထံသို့ နီတိ၏အနှစ်သာရကို ဟောကြား၏။ ထိုကြောင့် အိန္ဒြာသည် အလုံးစုံကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သူ ဖြစ်လာပြီး၊ ဒೈတျများကို သတ်နှိမ်ပြီးနောက် ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်၏။

Verse 11

राजर्षिब्राह्मणैः कार्यं देवविप्रादिपूजनम् / अश्वमेधेन यष्टब्यं महापातकनाशनम्

ရာဇဣရှီနှင့် ဗြာဟ္မဏတို့အတွက် ဒေဝတို့နှင့် ဗြာဟ္မဏတို့ စသည့်သူများကို ပူဇော်ကန်တော့ခြင်းကို ပြုရမည်။ ထို့ပြင် မဟာပာတက အပြစ်ကြီးများကို ဖျက်သိမ်းပေးသော အရှွမေဓ ယဇ္ဈကိုလည်း ဆောင်ရွက်သင့်၏။

Verse 12

उत्तमैः सह साङ्गत्यं पण्डितैः सह सत्कथाम् / अलुब्धैः सह मित्रत्वं कुर्वाणो नावसीदति

မြတ်နိုးသူတို့နှင့် ပေါင်းသင်း၍၊ ပညာရှိတို့နှင့် သဒ္ဓမ္မစကားကောင်းကို ဆွေးနွေး၍၊ လောဘမရှိသူတို့နှင့် မိတ်ဖွဲ့သူသည် မည်သည့်အခါမျှ ပျက်စီးခြင်းသို့ မကျရောက်။

Verse 13

परीवादं परार्थं च परिहासं परस्त्रियम् / परवेश्मनि वासं च न कुर्वीत कदाचन

သူတော်ကောင်းသည် အပြစ်တင်ပြောဆိုခြင်း၊ သူတစ်ပါး၏ ဥစ္စာကို လိုချင်လောဘမက်ခြင်း၊ လှောင်ပြောင်ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ သူတစ်ပါး၏ ဇနီးကို လိုက်လံလိုချင်ခြင်း၊ သူတစ်ပါးအိမ်တွင် နေထိုင်ခြင်းတို့ကို မည်သည့်အခါမျှ မပြုရ။

Verse 14

परो ऽपि हितवाबन्धुर्बन्धुरप्यहितः परः / अहितो देहजो व्याधिर्हितमारण्यमौषधम्

အကျိုးပြုစေသော အပြင်လူတစ်ယောက်ပင် အမှန်တကယ် ဆွေမျိုးတော်ဖြစ်၏။ ထိခိုက်စေသော ဆွေမျိုးပင်လည်း အပြင်လူကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ကိုယ်ခန္ဓာမှ ပေါက်ဖွားသော ရောဂါသည် အန္တရာယ်ဖြစ်သော်လည်း တောထဲမှ တွေ့ရသော ဆေးဝါးသည် အကျိုးရှိ၏။

Verse 15

स बन्धुर्यो हिते युक्तः स पिता यस्तु पोषकः / तन्मित्रं यत्र विश्वासः स देशो यत्र जीव्यते

အကျိုးအတွက် အမြဲတစေ အားထုတ်သူသည် ဆွေမျိုးအမှန် ဖြစ်၏။ ထောက်ပံ့ပြုစုသူသည် ဖခင်အမှန် ဖြစ်၏။ ယုံကြည်မှုရှိရာနေရာသည် မိတ်ဆွေအမှန် ဖြစ်၏။ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် လုံခြုံစွာ အသက်ရှင်နိုင်ရာနေရာသည် မိခင်မြေ အမှန် ဖြစ်၏။

Verse 16

स भृत्यो यो विधेयस्तु तद्बीजं यत्प्ररोहति / सा भार्या या प्रियं ब्रूते स पुत्रो यस्तु जीवति

အမိန့်နာခံ၍ လိုက်နာတတ်သူသည် အလုပ်သမားအမှန် ဖြစ်၏။ ပေါက်ထွက်ကြီးထွားတတ်သော အစေ့သည် အစေ့အမှန် ဖြစ်၏။ နှစ်သက်ဖွယ် စကားကို ပြောတတ်သူသည် ဇနီးအမှန် ဖြစ်၏။ မျိုးဆက်ကို ဆက်လက်တည်တံ့စေသူသည် သားအမှန် ဖြစ်၏။

Verse 17

स जीवति गुणा यस्य धर्मो यस्य स जीवति / गुणधर्मविहीनो यो निष्फल तस्य जीवनम्

ဂုဏ်သတ္တိရှိသူ၊ ဓမ္မရှိသူသည် အမှန်တကယ် အသက်ရှင်သူ ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် ဂုဏ်သတ္တိနှင့် ဓမ္မမရှိသူ၏ ဘဝသည် အကျိုးမဲ့ ဖြစ်၏။

Verse 18

सा भार्या या गृहे दक्षा सा भार्याया प्रियंवदा / सा भार्या या पतिप्राणा सा भार्या या पतिव्रता

အိမ်ထောင်ကို ကျွမ်းကျင်စွာ စီမံနိုင်၍ စကားချိုမြိန်ပြောတတ်သူသည် မယားကောင်းဖြစ်၏။ ခင်ပွန်းကို အသက်တော်အဖြစ်ထား၍ ပတိဝရတာဓမ္မ၌ တည်ကြည်သူသည် မယားကောင်းဖြစ်၏။

Verse 19

नित्य स्नाता सुगन्धा च नित्यं च प्रियवादिनी / अल्पभुक्ताल्पभाषी च सततं मङ्गलैर्युता

နေ့စဉ် ရေချိုးသန့်ရှင်း၍ အနံ့သင်းပျံ့နေသူ၊ အမြဲ စကားချိုမြိန်ပြောသူဖြစ်၏။ အစားအစာကို မျှတစွာစား၍ စကားနည်းနည်းပြောကာ မင်္ဂလာအင်အားဖြင့် အစဉ်ပြည့်စုံနေ၏။

Verse 20

सततं धर्मबहुला सततं च पतिप्रिया / सततं प्रियवक्री च सततं त्वृतुकामिनी

သူမသည် အစဉ် ဓမ္မဖြင့် ပြည့်ဝ၍ အစဉ် ခင်ပွန်းကို ချစ်မြတ်နိုးကာ အစဉ် စကားချိုမြိန်ပြောတတ်၏။ ထို့ပြင် သင့်တော်သော ရာသီကာလ၌ အစဉ် ချစ်ခြင်းတရားကို လိုလားသူဖြစ်၏။

Verse 21

एतदादिक्रियायुक्ता सर्वसौ भाग्यवर्धिनी / यस्येदृशी भवेद्भाय्या स देवेन्द्रोन मानुषः

ဤသို့ သတ်မှတ်ထားသော ကိရိယာကံနှင့် တာဝန်ဝတ္တရားတို့ကို လိုက်နာသော မယားသည် အလုံးစုံအနေဖြင့် ကံကောင်းခြင်းကို တိုးပွားစေ၏။ ထိုသို့သော မယားရှိသူသည် လူသာမက လူတို့အတွင်း အိန္ဒြာကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

Verse 22

यस्य भार्या विरूपाक्षी कश्मला कलहप्रिया / उत्तरोत्तरवादा स्या सा जरा न जरा जरा

မယားသည် ရုပ်မလှ၊ အကျင့်မသန့်၊ ရန်ဖြစ်ခြင်းကို နှစ်သက်၍ အမြဲတမ်း ပြန်လှန်ငြင်းခုံကာ ပို၍ပို၍ ဆန့်ကျင်နေသူဖြစ်လျှင်—ထိုမယားသည် သူ့အတွက် ‘အိုမင်းခြင်း’ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်လာ၏။ အိုမင်းခြင်းသာမက အိုမင်းခြင်းပေါ် အိုမင်းခြင်းပင် ဖြစ်၏။

Verse 23

यस्य भार्या श्रितान्यञ्च परवेश्माभिकाङ्क्षिणी / कुक्रिया त्यक्तलज्जा च सा जरा न जरा जरा

မိမိ၏မယားသည် အခြားအထောက်အပံ့ကို ခိုလှုံရှာဖွေ၍ အခြားသူ၏အိမ်ကို တောင့်တကာ မကောင်းမှုကို ပြု၍ ရှက်ကြောက်မှုကို စွန့်ပစ်လျှင်—ထိုမယားသည် သူ၏ “အိုမင်းခြင်း” ဖြစ်လာသည်; ထိုသို့သော အိုမင်းခြင်းသည် အိုမင်းခြင်းမဟုတ်။

Verse 24

यस्य भार्या गुणज्ञा च भर्तारमनुगामिनी / अल्पाल्पेन तु सन्तुष्टा सा प्रिया न प्रिया प्रिया

မိမိ၏မယားသည် သီလဂုဏ်ကို သိမြင်တတ်၍ ခင်ပွန်းနောက်လိုက်သစ္စာရှိကာ အနည်းငယ်ဖြင့်ပင် ကျေနပ်နိုင်လျှင်—ထိုမယားသည် အမှန်တကယ် ချစ်ခင်ထိုက်သူ ဖြစ်သည်; အမည်သာ ‘ချစ်သူ’ မဟုတ်၊ အပြည့်အဝ ချစ်သူဖြစ်သည်။

Verse 25

दुष्टा भार्या शठं मित्रं भृत्यश्चोत्तरदायकः / ससर्पे च गृहे वासोमृत्युरेव न संशयः

မကောင်းသောမယား၊ လိမ်လည်သောမိတ်ဆွေ၊ ပြန်လှန်ပြောဆိုသောအလုပ်သမား၊ မြွေရှိသောအိမ်၌နေထိုင်ခြင်း—ဤအရာတို့သည် သေခြင်းတည်းဟူ၍ မသံသယရှိ။

Verse 26

त्यज दुर्जनसंसर्गं भज साधुसमागमम् / कुरु पुण्यमहोरात्र स्मर नित्यमनित्यताम्

ဒုစရိုက်သူတို့နှင့် ပေါင်းသင်းခြင်းကို စွန့်လွှတ်လော့; သာဓုသူတော်ကောင်းတို့နှင့် ဆုံစည်းခြင်းကို ဆည်းကပ်လော့။ နေ့ညမပြတ် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုလော့၊ လောကဓမ္မ၏ မတည်မြဲမှုကို အမြဲသတိရလော့။

Verse 27

व्यालीकण्ठप्रदेशाह्यपि च फणभृद्भाषणा या च रौद्री या कृष्णा व्याकुलागी रुधिरनयनसंव्याकुला व्याघ्रकल्पा / क्रोधे यैवोग्रवक्त्रा स्फुरदनलशिखा काकजिह्वा कराला सेव्या न स्त्री विदग्धा परपुरगमना भ्रान्तचित्ता विराक्त

လည်ချောင်းနှင့် လည်ပင်းအပိုင်းသည် မြွေကဲ့သို့ဖြစ်၍ စကားသံသည် ဖျံထောင်မြွေကဲ့သို့ဖြစ်သော၊ ကြမ်းတမ်း၍ မှောင်မိုက်ကာ အမြဲလှုပ်ရှားမငြိမ်၊ သွေးနီမျက်လုံးနှင့် ကျားကဲ့သို့ရိုင်းစိုင်းသော၊ ဒေါသထွက်လျှင် မျက်နှာကြမ်းကာ မီးလျှံတောက်သကဲ့သို့ဖြစ်၍ ကောက်ကောက်လျှာနှင့် ကြောက်မက်ဖွယ်ရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသော—ဉာဏ်ရှိသော်လည်း ပျက်စီးကာ အခြားယောက်ျားတို့၏အိမ်သို့သွားတတ်ပြီး စိတ်လွဲမှား၍ အချစ်စစ်မရှိသော မိန်းမကို မပေါင်းသင်းမထားသင့်။

Verse 28

सक्तिः सुतोके सुकृतं कृतघ्ने शतिं च वह्नौ (सीतापहौ ह्यतपयैव)?हैमे / उत्पद्यते दैववशात्कदाचिद्वेश्यासु रागो न भवेत्कदाचित्

ကိုယ့်သားသမီးအပေါ်တောင် ချစ်ကပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ကျေးဇူးမသိသူထဲတွင်ပင် ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပေါ်လာနိုင်သည်။ မီးထဲတွင်ပင် အေးမြမှု ရှိနိုင်သည်။ တခါတရံ ကံကြမ္မာ၏ အင်အားကြောင့် ဝေရှာမိန်းမများအပေါ် ကာမရাগ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သကဲ့သို့ တခါတရံ မဖြစ်ပေါ်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

Verse 29

भुजङ्गमे वेश्मनि दृष्टिदृष्टे व्याधौ चिकित्साविनिवर्तिते च / देहे च बाल्यादिवयो ऽन्विते च काला वृतो ऽसौ लभते धृतिं कः

ကိုယ့်အိမ်ထဲမှာ မြွေကို မြင်ရသည့်အခါ၊ ဆေးကုသမှုကြောင့် ရောဂါကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည့်အခါ၊ ကိုယ်ခန္ဓာမှာ လူငယ်အရွယ်စသည့် အဆင့်များ ရှိနေသေးသည့်အခါ—သို့ရာတွင် အချိန် (မရဏ) က ဖမ်းဆီးသွားလျှင် မည်သူက စိတ်တည်ငြိမ် မလှုပ်ရှားဘဲ နေနိုင်မည်နည်း။