Adhyaya 14
Upodghata PadaAdhyaya 1429 Verses

Adhyaya 14

Lalitopākhyāna: Devagaṇa-samāgamaḥ and Śrīnagaryāḥ Nirmāṇam (Assembly of Devas; Construction and Splendor of the Divine City)

ဤအဓ್ಯಾಯသည် လလိတောပာခ္ယာန အတွင်း ဟယဂ္ရီဝ–အဂஸ္တျ ဒိုင်ယာလော့ဂ်စဉ်တွင် ဖြစ်သည်။ ဟယဂ္ရီဝက မဟာစုဝေးကြီးကို ပြောပြသည်—ဗြဟ္မာသည် ရှင်ပညာရှိများနှင့်အတူ ဒေဝီကို ဖူးမြင်ရန် လာရောက်ပြီး၊ ဗိṣṇုသည် ဂရုဍ (ဝိနတာသုတ) စီးကာ၊ ရုဒြ/ရှီဝသည် နွား (ဝೃṣ) စီးကာ ရောက်လာသည်။ နာရဒ ဦးဆောင်သော ဒေဝရ္ṣi များ၊ အပ္စရာများ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ (ဥပမာ ဝိශ්ဝာဝಸು) နှင့် ယက္ခများသည် မဟာဒေဝီကို ဝိုင်းရံစုဝေးကြသည်။ ဗြဟ္မာက ဝိශ්ဝကರ್ಮာအား အမရာဝတီနှင့်တူသော ဒေဝမြို့တော်ကို တည်ဆောက်ရန် အမိန့်ပေးပြီး ကာရံတံတိုင်း၊ တံခါးပေါက်များ၊ မင်းလမ်းမကြီးများ၊ မြင်းတန်းများနှင့် အရာရှိ၊ စစ်သည်၊ ဒွိဇာနှင့် အထောက်အပံ့အဖွဲ့များအတွက် နေအိမ်များကို ဖန်တီးစေသည်။ ထို့နောက် အလင်းရောင်ပြည့်ဝသော အလယ်ဗိမာန်နှင့် နဝရတနာခန်းမ၊ စိန္တာမဏိဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော စင်္ဟာသနကို ဖော်ပြပြီး နေထွက်ကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်တောက်ပသည်။ ဗြဟ္မာသည် အာဏာပိုင်မှုနှင့် စင်္ဟာသန၏ သက်ရောက်မှုကို ဆင်ခြင်ကာ ထိုနေရာနီးကပ်ခြင်းက လောကများအနှံ့ အဆင့်အတန်းကို မြှင့်တင်နိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မင်းအုပ်ချုပ်မှု/အဘိသေက ပုံရိပ်ကို မင်္ဂလာဆရာများ၊ အကောင်းဆုံးလက္ခဏာများနှင့် ထောက်ပံ့သော မဟာမိဖုရား၏ ရှိနေမှုတို့နှင့် တွဲဖက်ကာ အာဏာသည် ပူဇော်ပွဲနှင့် စကြဝဠာအဆင့်တွင် ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားကြောင်း ဆိုသည်။

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ललितास्तवराजो नाम त्रयोदशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच एतस्मिन्नेव काले तु ब्रह्मा लोकपितामहः / आजगामाथ देवेशीं द्रष्टुकामो महर्षिभिः

ဤသို့ သီရိဘြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ အုတ္တရဘাগ၌… “လလိတာစတဝရာဇ” ဟူသော တစ်ဆယ့်သုံးမြောက် အခန်း။ ဟယဂ္ရီဝ မိန့်သည်—ထိုအချိန်၌ပင် လောကပိတామဟ ဘြဟ္မာသည် မဟာရ္ဓိတို့နှင့်အတူ ဒေဝေရှီကို ဒർശနလို၍ ရောက်လာ하였다။

Verse 2

आजगाम ततो विष्णुरारूढो विनतासुतम् / शिवो ऽपि वृषमारूढः समायातो ऽखिलेश्वरीम्

ထို့နောက် ဗိဿဏုသည် ဝိနတာ၏သား ဂရုဍကို စီးနင်း၍ ရောက်လာပြီး၊ ရှိဝလည်း နွားပုရုဿ (ဝೃಷဘ) ကို စီးနင်းကာ အခိလေရှဝရီထံသို့ ရောက်ရှိ하였다။

Verse 3

देवर्षयो नारदाद्याः समाजग्मुर्महेश्वरीम् / आययुस्तां महादेवीं सर्वे चाप्सरसां गणाः

နာရဒာတို့ကဲ့သို့ ဒေဝရ္ဓိများသည် မဟေရှဝရီထံသို့ စုဝေးလာကြပြီး၊ အပ္စရာအဖွဲ့အစည်းအားလုံးလည်း ထိုမဟာဒေဝီထံသို့ ရောက်လာ하였다။

Verse 4

विश्वावसुप्रभृतयो गन्धर्वाश्चैव यक्षकाः / ब्रह्मणाथ समादिष्टो विश्वकर्मा विशांपतिः

ဝိශ්ဝာဝစု စသော ဂန္ဓဗ္ဗများနှင့် ယက္ခများလည်း ရှိကြ၏; ဘြဟ္မာ၏ အမိန့်ဖြင့် ပ္ရဇာပတိ ဝိශ්ဝကರ್ಮာကို ခန့်အပ်하였다။

Verse 5

चकार नगरं दिव्यं यथामरपुरं तथा / ततो भगवती दुर्गा सर्वमन्त्राधिदेवता

အမရပူရီကဲ့သို့သော သာယာမြို့တော်တစ်မြို့ကို တည်ဆောက်하였다; ထို့နောက် မန္တရအားလုံး၏ အဓိဒေဝတား ဘဂဝတီ ဒုရ္ဂါ ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 6

विद्याधिदेवता श्यामा समाजग्मतुरंबिकाम् / ब्राहयाद्या मातरश्चैव स्वस्वभूतगणावृताः

ဗိဒ္ဓာ၏ အဓိဒေဝတား ရှျာမာသည် အမ္ဗိကာထံသို့ ရောက်လာ၏; ဘြာဟ္မီ စသော မာတೃကာများလည်း မိမိတို့၏ ဘူတဂဏများဖြင့် ဝန်းရံလျက် လာရောက်ကြသည်။

Verse 7

सिद्धयो ह्यणिमाद्याश्च योगिन्यश्चैव कोटिशः / भैरवाः क्षेत्रपालाश्च महाशास्ता गणाग्रणीः

အဏိမာ စသော စိဒ္ဓိများနှင့် ကောဋိများစွာသော ယောဂိနီများ; ဘိုင်ရဝ၊ က్షೇತ್ರပာလ နှင့် ဂဏအဂ္ဂရဏီ မဟာရှာစတာတို့လည်း (ရောက်လာကြသည်)။

Verse 8

महागणेश्वरः स्कन्दो बटुको वीरभद्रकः / आगत्य ते महादेवीं तुष्टुवुः प्रणतास्तदा

မဟာဂဏေရှဝရ စ္ကန္ဒ၊ ဘဋုက နှင့် ဝီရဘဒ္ဒရ တို့လည်း ရောက်လာကြ၏; ထို့နောက် သူတို့သည် ဦးညွှတ်ပူဇော်ကာ မဟာဒေဝီကို ချီးမွမ်းတော်မူကြသည်။

Verse 9

तत्राथ नगरीं रम्यां साट्टप्राकारतोरणाम् / गजाश्वरथशालाढ्यां राजवीथिविराजिताम्

ထို့နောက် သူသည် လှပသည့် မြို့တော်ကို မြင်ရသည်။ မြို့ရိုးမြင့်နှင့် တံခါးတော်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပြီး ဆင်၊ မြင်း၊ ရထား အိမ်များစုံလင်ကာ မင်းလမ်းများဖြင့် တောက်ပနေသည်။

Verse 10

सामन्तानाममात्यानां सैनिकानां द्विजन्म नाम् / वेतालदासदासीनां गृहाणि रुचिराणि च

အဲဒီမှာ စာမန်တ၊ အမတ်၊ စစ်သည်၊ ဒွိဇတို့၏ အိမ်များနှင့်၊ ဝေတားလ်ကို စေဝင်သူများ၊ ကျွန်နှင့် ကျွန်မတို့၏ လှပသော အိမ်များလည်း ရှိသည်။

Verse 11

मध्यं राजगृहं दिव्यं द्वारगोपुरभूषितम् / शालाभिर्बहुभिर्युक्तं सभा भिरुषशोभितम्

မြို့အလယ်၌ တံခါးနှင့် ဂိုပူရများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဒိဗ္ဗ ရာဇဂೃಹတော်ရှိပြီး၊ ခန်းမများစွာနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ အစည်းအဝေးခန်းများဖြင့် လှပစွာ တောက်ပနေသည်။

Verse 12

सिंहासनसभां चैव नवरत्नमयीं शुभाम् / मध्ये सिंहासनं दिव्यं चिन्तामणिवीनिर्मितम्

အဲဒီမှာ နဝရတနာဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော မင်္ဂလာ စင်္ဟာသန-အစည်းအဝေးခန်းရှိပြီး၊ အလယ်၌ စိန္တမဏိ ရတနာဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ဒိဗ္ဗ စင်္ဟာသနတော် ရှိသည်။

Verse 13

स्वयं प्रकाशमद्वन्द्वमुदयादित्यसंनिभम् / विलोक्य चिन्तयामास ब्रह्मा लोकपितामहः

ကိုယ်တိုင်တောက်ပ၍ ဒွန္ဒ္ဝကင်းပြီး နေထွက်သကဲ့သို့ တောက်ပသော အလင်းကို မြင်၍ လောကပိတామဟ ဘြဟ္မာသည် စဉ်းစားတွေးခေါ်လေ၏။

Verse 14

यस्त्वेतत्समधिष्ठाय वर्तते बालिशो ऽपिवा / पुरस्यास्य प्रभावेण सर्वलोकाधिको भवेत्

ဤသန့်ရှင်းသောမြို့ကို အားကိုး၍ နေထိုင်ကျင့်ကြံသူသည် မသိနားမလည်သူဖြစ်စေကာမူ မြို့၏အာနုභာဝကြောင့် လောကအားလုံးထက် မြင့်မြတ်လာမည်။

Verse 15

न केवला स्त्री राज्यार्हा पुरुषो ऽपि तया विना / मङ्गलाचार्यसंयुक्तं महापुरुषलक्षणम् / अनुकूलाङ्गनायुक्तमभिषिञ्चेदिति श्रुतिः

မိန်းမတစ်ယောက်တည်းသာ နန်းတက်ထိုက်သူမဟုတ်၊ သူမမရှိလျှင် ယောက်ျားလည်း မပြည့်စုံ။ သရုတိက မင်္ဂလာအာစာရျများနှင့်တကွ မဟာပုရုသလက္ခဏာပြည့်စုံပြီး သင့်တော်သောဇနီးနှင့်ယှဉ်တွဲသူကိုသာ အဘိသေက ပြုရမည်ဟု ဆိုသည်။

Verse 16

विभातीयं वरारोहा भूर्ता शृङ्गारदेवता / वरो ऽस्यास्त्रिषु लोकेषु न चान्यः शङ्करादृते

ဤအလှတရားမြင့်မားသောမိန်းမသည် တောက်ပလင်းလက်၍ ရှೃင်္ဂါရဒေဝီ မူရ್ತဖြစ်လာသကဲ့သို့ပင်။ လောကသုံးပါးတွင် သင်္ကရမှတပါး သူမ၏သတို့သားမရှိ။

Verse 17

जडिलो मुण्डधारी च विरूपाक्षः कपालभृत् / कल्माषी भस्मदिग्धाङ्गः श्मशानास्थिविभूषणः

သူသည် ဇဋာဆံပင်ရှိသူ၊ ခေါင်းတုံးဆောင်သူ၊ ဗိရူပါක්ෂ မျက်စိရှိသူ၊ ခေါင်းခွံကို ကိုင်ဆောင်သူ; အစက်အပြောက်ရှိ၍ သန့်ရှင်းသောပြာဖြင့် ကိုယ်အင်္ဂါလိမ်းထားကာ သင်္ချိုင်းအရိုးများကို အလှဆင်ထားသူဖြစ်သည်။

Verse 18

अमङ्गलास्पदं चैनं वरयेत्सा सुमङ्गला / इति चिन्तयमानस्य ब्रह्मणो ऽग्रे महेश्वरः

“သူက မင်္ဂလာမရှိရာအဖြစ်ပဲ ထင်ရပေမယ့် စုမင်္ဂလာက သူ့ကိုပဲ ရွေးမယ်” ဟု ဘြဟ္မာ စဉ်းစားနေစဉ်၊ မဟေရှ್ವರသည် သူ့ရှေ့တွင် ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 19

कोटिकन्दर्पलावण्ययुक्तो दिव्य शरीरवान् / दिव्यांबरधरः स्रग्वी दिव्यगन्धानुलेपनः

သူသည် ကာမဒေဝ များစွာ (ကုဋိ) တို့၏ အလှတရားနှင့် တူညီသကဲ့သို့ တင့်တယ်၍ ဒိဗ္ဗကိုယ်ခန္ဓာရှိသည်။ ဒိဗ္ဗဝတ်စုံဝတ်ဆင်ကာ ပန်းမော်လီဆင်ပြီး ဒိဗ္ဗအနံ့သာလိမ်းထားသည်။

Verse 20

किरीटहारकेयूरकुण्डलाद्यैरलङ्कृतः / प्रादुर्बभूव पुरतो जगन्मोहन रुपधृक्

မကူဋ်၊ လည်ဆွဲ၊ လက်မောင်းကွင်း၊ နားကပ် စသည့် အလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ၊ လောကကို မောဟစေသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ဆောင်၍ မျက်နှာချင်းဆိုင် ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 21

तं कुमारमथालिङ्ग्य ब्रह्मा लोकपितामहः / चक्रे कामेश्वरं नाम्ना कमनीयवपुर्धरम्

ထို့နောက် လောကပိတామဟ ဘြဟ္မာသည် ထိုကူမာရကို ဖက်လှမ်းကာ၊ အလှတင့်တယ်သော ကိုယ်ရုပ်ရှိသူအား ‘ကာမేశ్వర’ ဟူသော နာမဖြင့် တင်မြှောက်하였다။

Verse 22

तस्यास्तु परमाशक्तेरनुरूपो वरस्त्वयम् / इति निश्चित्य तेनैव सहितास्तामथाययुः

“ထို ပရမာ-ရှက္တိနှင့် ကိုက်ညီသော သတို့သားမှာ ဤသူပင်” ဟု ဆုံးဖြတ်ပြီး၊ သူနှင့်အတူပင် နောက်တစ်ဖန် သူမထံသို့ သွားကြသည်။

Verse 23

अस्तुवंस्ते परां शक्तिं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः / तां दृष्ट्वा मृगशावाक्षीं कुमारो नीललोहितः / अभवन्मन्मथाविष्टो विस्मृत्य सकलाः क्रियाः

ဘြဟ္မာ၊ ဗိဿနု၊ မဟေရှဝရတို့သည် ထို ပရာရှက္တိကို ချီးမွမ်းတော်မူကြသည်။ မျက်လုံးက မုဆိုးကလေးကဲ့သို့သော သူမကို မြင်သော် နီလလိုဟိတ ကူမာရသည် မန္မထ၏ အာဝေသဝင်၍ လုပ်ဆောင်ရမည့် အရာအားလုံးကို မေ့လျော့သွားသည်။

Verse 24

सापि तं वीक्ष्य तन्वङ्गो मूर्तिंमन्तमिव स्मरम् / मदनाविष्टसर्वाङ्गी स्वात्मरूपममन्यत / अन्योन्यालोकनासक्तौ तावृभौ मदनातुरौ

သူမလည်း သူ့ကိုမြင်သော်—ရုပ်ထင်ရှားသော စမရ (ကာမဒေဝ) ကဲ့သို့—မဒန၏အာဝေသက တစ်ကိုယ်လုံးကိုဖုံးလွှမ်း၍ သူ့ကို မိမိ၏ရုပ်သဏ္ဍာန်တူဟု ထင်မြင်하였다။ နှစ်ဦးစလုံး အပြန်အလှန်ကြည့်ရှုခြင်း၌ စွဲလမ်းကာ ကာမအပူဖြင့် တုန်လှုပ်နေ하였다။

Verse 25

सर्वभावविशेषज्ञौ धृतिमन्तौ मनस्विनौ / परैरज्ञातचारित्रौ मुहूर्तास्वस्थचेतनौ

နှစ်ဦးစလုံးသည် စိတ်အခြေအနေအမျိုးမျိုး၏ ခြားနားချက်ကို သိမြင်သူများ၊ သည်းခံတည်ငြိမ်သူများ၊ စိတ်ဓာတ်မြင့်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့၏အကျင့်အကြံကို အခြားသူများ မသိနိုင်ခဲ့၍ ခဏတာ စိတ်မတည်ငြိမ်ခဲ့သည်။

Verse 26

अथोवाच महादेवीं ब्रह्मा लोकैकनायिकाम् / इमे देवाश्च ऋषयो गन्धर्वाप्सरसां गणाः / त्वामीशां द्रष्टुमिच्छन्ति सप्रियां परमाहवे

ထို့နောက် ဘြဟ္မာသည် လောက၏တစ်ဦးတည်းသော မင်းသမီး မဟာဒေဝီအား ဆိုသည်—“ဤဒေဝများ၊ ဤရိရှိများနှင့် ဂန္ဓဗ္ဗ-အပ္စရာတို့၏ အဖွဲ့များသည်၊ အို အီရှဝရီ၊ သင်ကို သင်၏ချစ်သူနှင့်အတူ အမြင့်မြတ်သော စည်းဝေးခန်း၌ မြင်လိုကြသည်”။

Verse 27

को वानुरूपस्ते देवि प्रियो धन्यतमः पुमान् / लोकसंरक्षणार्थाय भजस्व पुरुषं परम्

အို ဒေဝီ၊ သင်နှင့်တန်သော၊ သင်ချစ်မြတ်နိုးသော အလွန်ကံကောင်းမြတ်သော ပုရုෂသည် မည်သူနည်း။ လောကကိုကာကွယ်ရန်အတွက် အမြင့်ဆုံး ပုရုෂကို ရွေးချယ်၍ အားကိုးပါ။

Verse 28

राज्ञी भव पुरस्यास्य स्थिता भव वरासने / अभिषिक्तां महाभागैर्देवार्षे भिरकल्मषैः

ဤမြို့၏ မိဖုရားဖြစ်ပါစေ၊ အကောင်းဆုံး အာသနပေါ်တွင် တည်ငြိမ်စွာ ထိုင်ပါစေ။ အပြစ်ကင်းသန့်ရှင်းသော မဟာဘဂ္ဂ ဒေဝရိရှိများက သင့်အား အဘိသေကဖြင့် တင်မြှောက်ပါစေ။

Verse 29

साम्राज्यचिह्नसंयुक्तां सर्वाभरणसंयुताम् / सप्रियामासनगतां द्रष्टुमिच्छामहे वयम्

ကျွန်ုပ်တို့သည် အာဏာတော်၏ အမှတ်အသားများနှင့် ပြည့်စုံ၍ အလှဆင်ပစ္စည်းအလုံးစုံဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားကာ ချစ်သူနှင့်အတူ အာසနပေါ်တွင် ထိုင်နေသော ဒေဝီကို မြင်လိုပါသည်။

Frequently Asked Questions

It is narrated by Hayagrīva within the Hayagrīva–Agastya saṃvāda of the Lalitopākhyāna, describing a ceremonial convergence of deities and attendant beings around the Mahādevī.

The chapter enumerates layered divine classes—Trimūrti, devarṣis, apsarases, gandharvas, yakṣas, mātr̥kās, siddhis, yoginīs, bhairavas, kṣetrapālas, and major gaṇa leaders (Gaṇeśa, Skanda, Vīrabhadra). This functions as cosmological metadata, mapping the Devī’s court as a totalizing hierarchy of beings.

The divine city (built by Viśvakarmā) and the self-luminous cintāmaṇi throne encode Shākta sovereignty: the Devī’s seat becomes a cosmogram of authority, where ritual enthronement, auspicious order, and the presence of the consort motif articulate sacral kingship and cosmic legitimacy.