
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
ဤအধ্যာယတွင် စူတ၏ဝတ္ထုတင်ပြမှုအရ၊ ဝါယုက ကြေညာသည့် ဘြဟ္မာဏ္ဍပုရာဏ မူဘောင်အတွင်း ပရာဇာပတိ၏ စိတ်ကူး (mānasa) နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာမှ ထွက်ပေါ်ခြင်းတို့က စနစ်တကျ သတ္တဝါအမျိုးအစားများကို ဖန်ဆင်းသည့် ကမ္ဘာဖွဲ့စည်းစဉ်ကို ရှင်းလင်းသည်။ က္ෂေတ্ৰ (kṣetra) နှင့် ဆက်နွယ်၍ က္ෂေတ্ৰဇ္ဉ (kṣetrajña—လယ်ကွင်းကို သိသူ) များ ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ထို့နောက် ဒေဝ၊ အသူရ၊ ပိတೃ (ဘိုးဘွားဝိညာဉ်) နှင့် လူတို့ ပါဝင်သည့် အုပ်စုလေးမျိုးကို ဖော်ပြသည်။ ဖန်ဆင်းမှုသည် “တနု” (tanu—ယူဆထားသော ကိုယ်ခန္ဓာ) များကို အဆင့်ဆင့် ယူကာ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ တမသ (tamas) အလွန်ကဲသည့် အဆင့်တွင် အသူရများနောက် ရာထရီ (ည) မွေးဖွားသည်။ ထို့နောက် စတ္တဝ (sattva) အလွန်ကဲသည့် အဆင့်တွင် ဒေဝများသည် ပါးစပ်မှ ပေါ်ထွန်းလာကာ (divy—တောက်ပခြင်း/ကစားခြင်း အဓိပ္ပါယ်နှင့် ဆက်စပ်) စွန့်ပစ်သော ဒေဝကိုယ်ခန္ဓာသည် အဟ (နေ့) ဖြစ်လာသည်။ ထပ်မံ စတ္တဝ ထွက်ပေါ်မှုမှ ပိတೃများ ပေါ်လာပြီး စွန့်ပစ်ကိုယ်ခန္ဓာသည် သံဓျာ (မိုးလင်းမိုးချုပ်) ဖြစ်လာသည်။ ဤအခန်းသည် သတ္တဝါခွဲခြားမှု၊ ဂုဏ (တမသ/စတ္တဝ) ပုံစံနှင့် မွေးဖွားမှုကို ချိတ်ဆက်ခြင်း၊ မေတ္တာဖိဇစ်ဆိုင်ရာ ဖန်ဆင်းမှုကို နေ့ညအချိန်ခွဲခြားမှုနှင့် တိုက်ဆိုင်စေခြင်းတို့ပါဝင်သည့် နည်းပညာဆန်သော ကမ္ဘာဖွဲ့စည်းဗေဒ ဖြစ်သည်။
Verse 1
इति श्रीब्रह्मांडे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषंगपादे लोकज्ञान वर्णनं नाम सप्तमो ऽध्यायः सूत उवाच ततोभिध्यायतस्तस्य मानस्यो जज्ञिरे प्रजाः / तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह
ဤသို့ သီရိဘြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ၌၊ ဝါယုမဟာရိရှီ ပြောကြားသော ပူရ္ဝဘာဂ၏ ဒုတိယ အနုသင်္ဂပာဒ၌ ‘လောကဉာဏ်ဖော်ပြခြင်း’ ဟူသော ခုနစ်မြောက် အခန်း။ စူတက ဆိုသည်—ထိုသူ ဓ్యာနပြုစဉ် စိတ်မှ ပရဇာတို့ ပေါ်ပေါက်လာ၍၊ သူ၏ ကိုယ်မှ ထွက်ပေါ်သော ကာရျနှင့် ကာရဏတို့နှင့်အတူ ဖြစ်၏။
Verse 2
क्षेत्रज्ञाः समवर्त्तन्त क्षेत्रस्यैतस्य धीमतः / ततो देवासुरपितॄन्मनुष्यांश्च चतुषृयम्
ဤဉာဏ်ရှိသူ၏ က్షೇತ್ರ၌ က్షेत्रज्ञတို့ ပေါ်ထွန်းလာ၏; ထို့နောက် ဒေဝ၊ အသူရ၊ ပိတೃ နှင့် လူ—အုပ်စုလေးမျိုး ဖြစ်လာ၏။
Verse 3
सिसृक्षुरयुतातानि स चात्मानमयूयुजत् / युक्तात्मनस्ततस्तस्य तमोमात्रासमुद्भवः
မရေတွက်နိုင်သော ဖန်ဆင်းမှုများကို ဖန်တီးလို၍ သူသည် မိမိကိုယ်ကို ယောဂ၌ ချိတ်ဆက်တော်မူ၏; စိတ်တည်ငြိမ်၍ ယုတ္တအာတ္မာ ဖြစ်သော် ထိုသူထံမှ တမောမာတြာ ပေါ်ထွန်းလာ၏။
Verse 4
तदाभिध्यायतः सर्गं प्रयत्नो ऽभूत्प्रजापतेः / ततो ऽस्य जघ नात्पूर्वमसुरा जज्ञिर सुताः
ထိုအခါ ပရဇာပတိသည် စကြဝဠာဖန်ဆင်းခြင်းကို စိတ်တည်၍ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြီး ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ထို့နောက် သူ၏ တင်ပါးပိုင်းမှ အရင်ဆုံး အဆုရ သားတော်များ မွေးဖွားလာကြသည်။
Verse 5
असुः प्राणः स्मृतो विज्ञैस्तज्जन्मानस्ततो ऽसुराः / सृष्टा यया सुरास्तन्वा तां तनुं स व्यपोहत
ပညာရှိတို့က ‘အစု’ ကို အသက်ရှုသက် (ပရာဏ) ဟု မှတ်ကြသည်။ ထိုမှ မွေးဖွားသဖြင့် သူတို့ကို ‘အဆုရ’ ဟု ခေါ်ကြ၏။ ဒေဝတို့ကို ဖန်ဆင်းခဲ့သော ကိုယ်တန်ကို ပရဇာပတိသည် စွန့်ပစ်လိုက်သည်။
Verse 6
सापविद्धा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत / सा तमोबहुला यस्मात्ततो रात्रिस्त्रियामिका
သူစွန့်ပစ်သော ကိုယ်တန်သည် ချက်ချင်းပင် ‘ည’ (ရာတြီ) အဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အမှောင်တမိုဖြင့် ထူထပ်သောကြောင့် ညကို ‘တြိယာမိကာ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 7
आवृतास्तमसा रात्रौ प्रजा स्तस्मात्स्वयं पुनः / सृष्ट्वासुरांस्ततः सो ऽथ तनुमन्यामपद्यत
ညအတွင်း အမှောင်တမိုဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော သတ္တဝါများသည် ထိုအရာမှပင် ကိုယ်တိုင် ပြန်လည် ပေါ်ထွက်လာကြသည်။ အဆုရတို့ကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက် ပရဇာပတိသည် အခြားကိုယ်တန်တစ်ခုကို ခံယူ하였다။
Verse 8
अव्यक्तां सत्त्वबहुलां ततस्तां सो ऽभ्ययुञ्जत / ततस्तां युञ्ज मानस्य प्रियमासीत्प्रभोः किल
ထို့နောက် သူသည် အဝျက်တ (မထင်ရှားသော) နှင့် စတ္တဝါ (သန့်စင်ဂုဏ်) ပြည့်ဝသော ကိုယ်တန်ကို ခံယူ하였다။ ထိုကိုယ်တန်နှင့် ယှဉ်တွဲနေစဉ် အရှင်၏ စိတ်သည် ၎င်းကို နှစ်သက်ကြောင်း ဆိုကြသည်။
Verse 9
ततो मुखात्समुत्पन्ना दीव्यतस्तस्य देवताः / यतो ऽस्य दीव्यतो जातास्तेन देवाः प्रकीर्त्तिताः
ထို့နောက် သူ၏ ဒိဗ္ဗမျက်နှာမှ ဒေဝတော်များ ပေါ်ပေါက်လာကြသည်။ သူ၏ ဒိဗ္ဗတောက်ပမှုမှ မွေးဖွားသောကြောင့် ‘ဒေဝ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 10
धातुर्दिव्येति यः प्रोक्तः क्रीडायां स विभाव्यते / तस्मात्तन्वास्तु दिव्याया जज्ञिरे तेन देवताः
‘ဓာတာသည် ဒိဗ္ဗ’ ဟု ဆိုကြသည့်သူသည် လီလာ၌ ထင်ရှားပေါ်လွင်သည်။ ထိုဒိဗ္ဗကိုယ်တော်မှ ဒေဝတော်များ မွေးဖွားလာသည်။
Verse 11
देवान् सृष्ट्वा ततः सो ऽथ तनुं दिव्यामपोहत / उत्सृष्टा सा तनुस्तेन अहः समभवत्तदा
ဒေဝတော်များကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက် သူသည် ဒိဗ္ဗကိုယ်တော်ကို ဖယ်ရှားတော်မူ၏။ ထိုစွန့်လွှတ်ထားသော ကိုယ်တော်သည် ထိုအခါ ‘အဟ’ ဟူသော နေ့အဖြစ် ဖြစ်လာသည်။
Verse 12
तस्मादहःकर्मयुक्ता देवताः समुपासते / देवान्सृष्ट्वा ततः सो ऽथ तनुमन्यामपद्यत
ထို့ကြောင့် နေ့ခင်းကာလ၏ ကိစ္စများနှင့် ဆက်နွယ်သော ဒေဝတော်များသည် သူ့ကို ပူဇော်ကြသည်။ ဒေဝတော်များကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက် သူသည် အခြားကိုယ်တော်တစ်ပါးကို ခံယူ하였다။
Verse 13
सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततो ऽन्यामभ्ययुङ्क्त वै / पितेव मन्यमानस्तान्पुत्रान्प्रध्याय स प्रभुः
ထို့နောက် သူသည် စတ္တဝါသနာသက်သက်ဖြစ်သော အခြားကိုယ်တော်ကို ခံယူ하였다။ အရှင်သည် သူတို့ကို သားများဟု မှတ်ယူကာ ဖခင်ကဲ့သို့ စိတ်တည်၍ ဆင်ခြင်တော်မူ၏။
Verse 14
पितरो ह्यभवंस्तस्या सध्ये रात्र्यहयोः पृथक् / तस्मात्ते पितरो देवाः पितृत्वं तेषु तत्स्मृतम्
ထို စန္ဓျာကြောင့် ညနှင့် နေ့ ခွဲခြားကာ ပိတရ်တို့ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ထို့ကြောင့် သူတို့ကို ပိတೃဒေဝ ဟု ခေါ်ကြပြီး ပိတൃത്വသည် သူတို့၌ မှတ်သားထားသည်။
Verse 15
ययासृष्टास्तु पितरस्तां तनुं स व्यपोहत / सापविद्धा तनुस्तेन सद्यः संध्या व्यजायत
ပိတရ်တို့ကို ဖန်ဆင်းရာတွင် အသုံးပြုခဲ့သော ကိုယ်တန်ကို သူသည် ဖယ်ရှားပစ်하였다။ သူက စွန့်ပစ်သော ထိုကိုယ်တန်သည် ချက်ချင်း စန္ဓျာအဖြစ် မွေးဖွားလာသည်။
Verse 16
तस्मादहर्देवतानां रात्रिर्या साऽसुरी स्मृता / तयोर्मध्ये तु वै पैत्री या तनुः सा गरीयसी
ထို့ကြောင့် နေ့သည် ဒေဝတို့၏ အပိုင်းဖြစ်၍ ညကို အဆုရီဟု မှတ်သားကြသည်။ ထိုနှစ်ခုကြားရှိ ပိတೃသဘောတန်ကိုယ်သည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သည်။
Verse 17
तस्माद्देवासुराश्चैव ऋषयो मानवास्तथा / युक्तास्तनुमुपासंते उषाव्युष्ट्योर्यदन्तरम्
ထို့ကြောင့် ဒေဝ၊ အဆုရ၊ ရှိ၊ လူသားတို့သည် စည်းကမ်းတကျဖြင့် ဥရှာနှင့် ဗျုရှ్టိကြားရှိ ထိုရုပ်သဘောကို ပူဇော်ကြသည်။
Verse 18
तस्माद्रात्र्यहयोः संधिमुपासंते तथा द्विजाः / ततो ऽन्यस्यां पुनर्ब्रह्मा स्वतन्वामुपपद्यत
ထို့ကြောင့် ဒွိဇတို့လည်း ညနှင့် နေ့၏ စန္ဓိကို ပူဇော်ကြသည်။ ထို့နောက် ဘြဟ္မာသည် ထပ်မံ အခြားကိုယ်တန်ကို ခံယူ하였다။
Verse 19
रजोमात्रात्मिका या तु मनसा सो ऽसृजत्प्रभुः / मनसा तु सुतास्तस्य प्रजनाज्जज्ञिरे प्रजाः
ရဇတ်သဘောပါသော ဖန်ဆင်းမှုကို အရှင်သည် စိတ်ဖြင့် ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။ ထိုစိတ်မှ ပေါ်လာသော သားတော်တို့၏ မျိုးပွားခြင်းကြောင့် သတ္တဝါများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Verse 20
मननाच्च मनुषयास्ते प्रजनात्प्रथिताः प्रजाः / सृष्ट्वा पुनः प्रजाः सो ऽथ स्वां तनुं स व्यपोहत
စဉ်းစားတော်မူခြင်းကြောင့် သူတို့ကို ‘မနုဿ’ ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ မျိုးပွားခြင်းကြောင့် ထင်ရှားသော ပရဇာများ ဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် သတ္တဝါများကို ထပ်မံဖန်ဆင်းပြီး အရှင်သည် မိမိ၏ ကိုယ်တန်ကို ဖယ်ရှားတော်မူ၏။
Verse 21
सापविद्धा तनुस्तेन ज्योत्स्ना सद्यस्त्वजायत / तस्माद्भवन्ति संहृष्टा ज्योत्स्नाया उद्भवे प्रजाः
အရှင်က ဖယ်ရှားထားသော ကိုယ်တန်မှ ချက်ချင်း ‘ဂျ्योৎস္နာ’ (လမင်းအလင်း) ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ဂျ्योৎস္နာ ထွန်းလင်းလာသော် သတ္တဝါများ ဝမ်းမြောက်ကြသည်။
Verse 22
इत्येतास्तनवस्तेन ह्यपविद्धा महात्मना / सद्यो रात्र्यहनी चैवसंध्या ज्योत्स्ना च जज्ञिरे
ဤသို့ မဟာတ္မာက ဖယ်ရှားထားသော ကိုယ်တန်များမှ ချက်ချင်းပင် ည၊ နေ့၊ ဆန်ဓျာ (မိုးလင်း/မိုးချုပ်) နှင့် ဂျ्योৎস္နာ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Verse 23
ज्योत्स्ना संध्याहनी चैव सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम् / तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मान्नियामिका
ဂျ्योৎস္နာ၊ ဆန်ဓျာနှင့် နေ့—ဤသုံးပါးသည် သတ္တဝ (sattva) သဘောသာဖြစ်သည်။ ညသည် တမော (tamas) သဘောဖြစ်သဖြင့် ထိုညသည် ထိန်းညှိသူ ဖြစ်သည်။
Verse 24
तस्माद्देवा दिव्यतन्वा तुष्ट्या सृष्टा सुखात्तु वै / यस्मात्तेषां दिवा जन्म बलिनस्तेन ते दिवा
ထို့ကြောင့် ဒေဝတားတို့သည် ဒိဗ္ဗကိုယ်တန်ဖြင့် စိတ်ကျေနပ်မှုနှင့် ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ဖန်ဆင်းခံရသည်။ သူတို့၏ မွေးဖွားခြင်းသည် နေ့အခါတွင် ဖြစ်၍ အင်အားကြီးသဖြင့် ‘ဒိဝါ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 25
तन्वा यदसुरान्रत्र्या जघनादसृजत्प्रभुः / प्राणेभ्यो रात्रिजन्मानो ह्यजेया निशि तेन ते
အရှင်သည် ညအခါ၌ မိမိကိုယ်တန်ဖြင့် အသူရတို့ကို သတ်နှိမ်သည့်အခါ၊ ထိုအချိန်တည်းက သူတို့ကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။ သူတို့သည် ပရာဏမှ ညမွေးဖွားသူများဖြစ်၍ ညတွင် မအနိုင်ယူနိုင်သူများ; ထို့ကြောင့် ထိုသို့ ခေါ်ကြသည်။
Verse 26
एतान्येव भविष्याणां देवानामसुरैः सह / पितॄणां मानुषाणां च अतीताना गतेषु वै
ဤအရာများပင် အနာဂတ်တွင် ဖြစ်လာမည့် ဒေဝတားတို့အတွက် (အသူရတို့နှင့်အတူ) နိမိတ်များဖြစ်သကဲ့သို့၊ ပိတೃများနှင့် လူသားများအတွက်လည်း အတိတ်ကာလများတွင်ပင် ထိုနိမိတ်များဖြစ်သည်။
Verse 27
मन्वन्तरेषु सर्वेषु निमित्तानि भवन्ति हि / ज्योत्स्ना रात्र्यहनी संध्या चत्वार्येतानि तानि वा
မန်ဝန္တရ အားလုံးတွင် နိမိတ်များရှိသည်—လမင်းအလင်း (ဂျျောတ်စနာ), ည, နေ့, နှင့် ဆန္ဓျာ; ဤလေးပါးပင် ဖြစ်သည်။
Verse 28
भान्ति यस्मात्ततो भाति भाशब्दो व्याप्तिदीप्तिषु / अंभांस्येतानि सृष्ट्वा तु देवदानवमानुषान्
အလင်းရောင်ထွန်းလင်းသောကြောင့် ‘ဘ္ဟာ’ ဟူသောစကားသည် ပြန့်နှံ့မှုနှင့် တောက်ပမှု အဓိပ္ပါယ်များကို ဆောင်သည်။ ဤ ‘အမ္ဘ္ဟಾಂစိ’ များကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက် (အရှင်သည်) ဒေဝ၊ ဒာနဝ၊ လူသားတို့ကို ပေါ်ထွန်းစေတော်မူ၏။
Verse 29
पितॄंश्चैव तथा चान्यान्विविधान्व्य सृजत्प्रजाः / तामुत्सृज्य ततो च्योत्स्नां ततो ऽन्यां प्राप्य स प्रभुः
ထိုအရှင်သည် ပိတೃတို့နှင့် အမျိုးမျိုးသော အခြားပရဇာများကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။ ထိုဖန်ဆင်းမှုကို စွန့်ပြီးနောက် “ဂျျောৎসနာ” ဟူသော အလင်းကို ရရှိကာ ထို့နောက် အခြားဖန်ဆင်းမှုသို့ ဝင်ရောက်တော်မူ၏။
Verse 30
मूर्त्तिं रजस्तमोद्रिक्तां ततस्तां सो ऽभ्ययुञ्जत / ततो ऽन्याः सोंऽधकारे च क्षुधाविष्टाः प्रजाः सृजन्
ထို့နောက် ရဇစ်နှင့် တမစ် အလွန်များသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ထင်ရှားစွာ ခံယူတော်မူ၏။ ထို့နောက် အမှောင်ထဲတွင် ဆာလောင်မှုကြောင့် ပင်ပန်းသော ပရဇာများကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 31
ताः सृष्टास्तु क्षुधाविष्टा अम्भांस्यादातुमुद्यताः / अम्भांस्येतानि रक्षाम उक्तवन्तस्तु तेषु ये
ဖန်ဆင်းခံရသောသူတို့သည် ဆာလောင်မှုကြောင့် ရေများကို ယူရန် အားထုတ်ကြ၏။ ထိုသူတို့အနက် အချို့က “ဤရေများကို ကျွန်ုပ်တို့ ကာကွယ်မည်” ဟု ဆိုကြ၏။
Verse 32
राक्षसास्ते स्मृतास्तस्मात्क्षुधात्मानो निशाचराः / ये ऽब्रुवन् क्षिणुमो ऽम्भांसि तेषां त्दृष्टाः परस्परम्
“ကာကွယ်မည်” ဟု ဆိုသောကြောင့် သူတို့ကို ရာක්ෂသ (Rākṣasa) ဟု ခေါ်ကြသည်—ဆာလောင်မှုသည် သဘာဝဖြစ်၍ ညအချိန် လှည့်လည်သူများ။ “ရေများကို ခြောက်သွေ့စေမည်” ဟု ဆိုသူတို့သည် အချင်းချင်း ကြည့်ကြ၏။
Verse 33
तेन ते कर्मणा यक्षा गुह्यकाः क्रूरकर्मिणः / रक्षेति पालने चापि धातुरेष विभाव्यते
ထိုကမ္မကြောင့် သူတို့ကို ယက္ခ (Yakṣa) နှင့် ဂုဟျက (Guhyaka) ဟု ခေါ်ကြပြီး ကြမ်းတမ်းသော ကမ္မပြုသူများ ဖြစ်ကြ၏။ ဤနေရာတွင် ‘rakṣ’ သဒ္ဒါအမြစ်သည် “ထိန်းသိမ်းခြင်း/ကာကွယ်ခြင်း” ဟူသော အဓိပ္ပါယ်လည်း ရှိသည်။
Verse 34
य एष क्षीतिधातुर्वै क्षपणे स निरुच्यते / रक्षणाद्रक्ष इत्युक्तं क्षपणाद्यक्ष उच्यत
ဤ ‘က்သိတိ’ ဓာတ်သည် ‘က்ပဏ’ (ပျက်စီးခြင်း) ကြောင့် ထိုသို့ အဓိပ္ပါယ်ဖော်ဆိုသည်။ ကာကွယ်ခြင်းကြောင့် ‘ရက္ခ’ ဟု၊ က္ဍပဏကြောင့် ‘ယက္ခ’ ဟု ခေါ်သည်။
Verse 35
तान्दृष्ट्वा त्वप्रियेणास्य केशाः शीर्णाश्च धीमतः / ते शीर्णा व्युत्थिता ह्यूर्द्धमारो हन्तः पुनः पुनः
သူတို့ကို မနှစ်သက်စွာ မြင်လိုက်သဖြင့် ဉာဏ်ရှိသူ၏ ဆံပင်များ ကျွတ်ကျသွားသည်။ ကျွတ်သွားသော ဆံပင်များသည် ထပ်ခါထပ်ခါ အပေါ်သို့ ထ၍ ရိုက်နှက်မည့်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။
Verse 36
हीना ये शिरसो बालाः पन्नाश्चैवापसर्पिणः / बालात्मना स्मृता व्याला हीनत्वादहयः स्मृताः
ခေါင်းမရှိသူတို့ကို ‘ဗာလ’ ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ လဲကျကာ တွားသွား၍ ဆုတ်ခွာသူတို့ကို ‘ပန္န’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဗာလသဘောကြောင့် ‘ဗျာလ’ ဟု မှတ်ကြပြီး၊ နိမ့်ကျမှုကြောင့် ‘အဟယ’ ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 37
पन्नत्वात्पन्नगाश्चापि व्यपसर्पाच्च सर्प्पता / तेषां लयः पृथिव्यां यः सूर्याचन्द्रमसौ घनाः
‘ပန္န’ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သူတို့ကို ‘ပန္နဂ’ ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး၊ ရွေ့လျား၍ ဆုတ်ခွာသွားခြင်းကြောင့် ‘သရ္ပ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ သူတို့၏ လယ (ပေါင်းစည်းပျော်ဝင်မှု) သည် မြေကြီး၌ရှိ၍ နေ၊ လ၏ ထူထဲသော တေဇအဖြစ် ပေါ်ထွန်းသည်။
Verse 38
तस्य क्रोधोद्भवो यो ऽसावग्निगर्भः सुदारुणः / स तान्सर्प्पान् सहोत्पन्नानाविवेश विषात्मकः
သူ၏ ဒေါသမှ ပေါက်ဖွားလာသော အလွန်ကြမ်းတမ်းသည့် ‘အဂ္ဂနိဂರ್ಭ’ သည် အဆိပ်သဘောဖြစ်၍၊ တပြိုင်နက်တည်း မွေးဖွားလာသော ထိုမြွေများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်စိမ့်ဝင်သွားသည်။
Verse 39
सर्प्पान्सृष्ट्वा ततः क्रोधात् क्रोधात्मानो विनिर्मिताः / वर्णेन कपिशेनोग्रास्ते भूताः पिशिताशनाः
မြွေများကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက် ဒေါသမှ ဒေါသသဘောရှိသော ကြမ်းတမ်းသည့် ဘူတများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ အရောင်က အညိုရင့်၍ အသားစားသူများ ဖြစ်သည်။
Verse 40
भूतत्वात्ते रमृता भूताः पिशाचा पिशिताशनात् / गायतो गां ततस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे सुताः
ဘူတဖြစ်သဖြင့် ‘ဘူတ’ ဟု ခေါ်ကြပြီး အသားစားသဖြင့် ‘ပိသာချ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထို့နောက် သူ၏ သီဆိုမှုမှ ဂန္ဓဗ္ဗ သားများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Verse 41
धयेति धातुः कविभिः पानार्थे परिपठ्यते / पिबतो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः
ကဗျာဆရာများက ‘ဓယေ’ သဒ္ဒါရင်းကို သောက်ခြင်းအဓိပ္ပါယ်ဖြင့် ဖတ်ကြသည်။ သောက်နေစဉ် ‘ဝါက်’ (စကားသံ) ပေါ်ပေါက်သဖြင့် သူတို့ကို ‘ဂန္ဓဗ္ဗ’ ဟု မှတ်ကြသည်။
Verse 42
अष्टास्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः / छन्दतश्चैव छन्दासि वयांसि वयसासृजत्
ဒေဝယောနိ ရှစ်မျိုးကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက် ထိုပရဘုရားသည် ချန္ဒသ်အလိုက် ချန္ဒသ်များကိုလည်းကောင်း၊ အသက်အရွယ်အလိုက် ငှက်များကိုလည်းကောင်း ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 43
पक्षिणस्तु स सृष्ट्वा वै ततः पशुगणान्सृजन् / मुखतोजाः सृजन्सो ऽथ वक्षसश्चाप्यवीः सृजन्
သူသည် အရင်ဆုံး ငှက်များကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက် တိရစ္ဆာန်အုပ်စုများကို ဖန်ဆင်းသည်။ ထို့နောက် ပါးစပ်မှ ဆိတ်များကို၊ ရင်ဘတ်မှ သိုးများကို ဖန်ဆင်း하였다။
Verse 44
गावश्चैवोदराद्ब्रह्मा पाश्वीभ्यां च विनिर्ममे / पादतो ऽश्वान्समातङ्गान् रासभान् गवयान्मृगान्
ဗြဟ္မာသည် မိမိ၏ဝမ်းမှ နွားများကို ဖန်ဆင်း၍ ဘေးဖက်နှစ်ဖက်မှ အခြားသတ္တဝါများကို ပြုလုပ်하였다; ခြေထောက်မှ မြင်း၊ ဆင်၊ မြည်း၊ ဂဝယနှင့် သမင်တို့ကို မွေးဖွားစေ하였다။
Verse 45
उष्ट्रांश्चैव वराहांश्च शुनो ऽन्यांश्चैव जातयः / ओषध्यः फल मूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे
ကုလားအုတ်၊ တောဝက်၊ ခွေးနှင့် အခြားအမျိုးအစားများလည်း ပေါ်ပေါက်လာသည်; ထို့ပြင် သူ၏အမွှေးများမှ အသီးနှင့်အမြစ်ရှိ ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ မွေးဖွားလာသည်။
Verse 46
एवं पञ्चौषधीः सृष्ट्वा व्ययुञ्जत्सो ऽध्वरेषु वै / अस्य त्वादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखेपुरा
ဤသို့ ဆေးဖက်ဝင်အပင် ငါးမျိုးကို ဖန်ဆင်းပြီးနောက်၊ အမှန်တကယ် ယဇ్ఞပူဇာများတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်; ဤကလ္ပ၏အစတွင်၊ ရှေးကာလက တ్రေတாယုဂ၏အစဦး၌။
Verse 47
गौरजः पुरुषो ऽथाविरश्वाश्वतरगर्दभाः / एते ग्राम्याः समृताः सप्त आरण्याः सप्त चापरे
ဂေါဝရဇ၊ ပုရုෂ၊ အဝိရ၊ မြင်း၊ အရှွတရ (မြင်း-မြည်း/ခချာ) နှင့် မြည်း—ဤတို့ကို အိမ်မွေး (ဂရမ်ယ) ခုနှစ်မျိုးဟု သတ်မှတ်ကြသည်; ထို့ပြင် တောရိုင်း (အာရဏ္ယ) ခုနှစ်မျိုးလည်း ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 48
श्वापदो द्वीपिनो हस्ती वानरः पक्षिपञ्चमः / औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः
တောရိုင်းသတ္တဝါများ (śvāpada)၊ ကျားမျိုး (dvīpin)၊ ဆင်၊ မျောက်—ပဉ္စမမှာ ငှက်များ; ဆဋ္ဌမမှာ ရေတွင်းနေသတ္တဝါများ; သတ္တမမှာ လျှောလျှောသွားသတ္တဝါများ (sarīsṛpa) ဖြစ်သည်။
Verse 49
महिषा गवयोष्ट्राश्च द्विखुराः शरभो द्विषः / मर्कटः सप्तमो ह्येषां चारण्याः पशवस्तु ते
တောကျွဲ၊ ဂဝယ၊ ကုလားအုတ်၊ ခွာနှစ်ခွာရှိသောတိရစ္ဆာန်များ၊ ရရဘ၊ ဒွိသ နှင့် ခုနစ်မြောက် မာကဋ—ဤတို့သည် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များဖြစ်သည်။
Verse 50
गायत्रीं च ऋचं चैव त्रिवृत्सतोमरथन्तरे / अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात्
ပထမမြောက် ပါးစပ်မှ ဂါယတ္ရီ၊ ရစ်ခ်၊ တြိဝෘတ်-စတိုမ၊ ရထန္တရ နှင့် ယဇ္ဉများအနက် အဂ္နိဋ္ဌိုမ ကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 51
यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा / बृहत्साम तथोक्तं च दक्षिणात्सो ऽसृजन्मुखात्
တောင်ဘက် ပါးစပ်မှ ယဇုစ်၊ တြိုင်ෂ္ဌုဘ ချန္ဒ၊ ဆတိုမ ၁၅ ခုမြောက်နှင့် ဘృဟတ်-သာမန်ကိုလည်း ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 52
सामानि जगतीं चैव स्तोमं सप्तदशं तथा / वैरूप्यमतिरात्रं च पश्चिमात्सो ऽसृजन्मखात्
အနောက်ဘက် ပါးစပ်မှ သာမန်များ၊ ဇဂတီ ချန္ဒ၊ ဆတိုမ ၁၇ ခုမြောက်၊ ဝိုင်ရူပျ နှင့် အတိရာတ်ရ ယဇ္ဉကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 53
एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामं तथैव च / अनुष्टुभं सवैराजं चतुर्थादसृजन्मुखात्
စတုတ္ထ ပါးစပ်မှ ဧကဝိံශ စတိုမ၊ အထರ್ವဝေဒ၊ အာပ္တိုရျာမ၊ အနုෂ္ဌုဘ ချန္ဒ နှင့် ဝိုင်ရာဇကိုလည်း ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 54
विद्युतो ऽशनिमेघांश्व रोहितेद्रधनूंषि च / सृष्ट्वासौ भगवान्देवः पर्जन्यमितिविश्रुतम्
ထို ဘဂဝန်ဒေဝသည် လျှပ်စီး၊ မိုးကြိုး၊ မိုးတိမ်နှင့် နီရောင်သက်သက် သက်တံတို့ကို ဖန်ဆင်း၍ ‘ပရဇညာ (Parjanya)’ ဟူ၍ ထင်ရှားတော်မူ၏။
Verse 55
ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये / उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे
ယဇ္ဈနာ ပြည့်စုံစေရန် ရစ်၊ ယဇုစ်၊ သာမ မန္တရားတို့ကို စီမံတော်မူ၍၊ ထိုအင်္ဂါများမှ မျိုးစုံသော သတ္တဝါတို့ ပေါ်ပေါက်လာ၏။
Verse 56
ब्रह्मणास्तु प्रजासर्गं सृजतो हि प्रजापतेः / सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवर्षिपितृमानवान्
ပရဇာပတိ ဘြဟ္မာသည် သတ္တဝါမျိုးဆက်ကို ဖန်ဆင်းရာတွင် အရင်ဆုံး ဒေဝ၊ ရှိ၊ ပိတೃ၊ လူသား ဟူသော လေးမျိုးကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 57
ततो ऽसृजत भूतानि चराणि स्थावराणि च / सृष्ट्वा यक्षपिशाचांश्च गन्धर्वप्सरसस्तदा
ထို့နောက် လှုပ်ရှားသောနှင့် မလှုပ်ရှားသော သတ္တဝါတို့ကို ဖန်ဆင်းပြီး၊ ထိုအချိန်တည်းမှာပင် ယက္ခ၊ ပိသာစ၊ ဂန္ဓဗ္ဗ နှင့် အပ္စရာတို့ကိုလည်း ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။
Verse 58
नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगान् / अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्
လူ၊ ကိန္နရ၊ ရက္ခသ၊ ငှက်၊ တိရစ္ဆာန်၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့် မြွေတို့ကို ဖန်ဆင်းပြီး၊ ထို့ပြင် တည်ငြိမ်-လှုပ်ရှား အမျိုးအစားတွင် မပျက်မယွင်းသောနှင့် ပျက်ယွင်းသော ဟူသော နှစ်မျိုးကိုလည်း သတ်မှတ်တော်မူ၏။
Verse 59
तेषां ये यानि कर्माणि प्राक् सृष्टानि प्रपेदिरे / तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनःपुनः
သူတို့အတွက် အရင်ဖန်ဆင်းခြင်းတွင် သတ်မှတ်ထားသော ကံများကိုပင်၊ ထပ်ခါထပ်ခါ ဖန်ဆင်းခံရသော်လည်း ပြန်လည်တွေ့ကြုံရ၏။
Verse 60
हिंस्राहिंस्रे सृजन् क्रूरे धर्माधर्मावृतानृते / तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते
အကြမ်းဖက်မှုနှင့် မအကြမ်းဖက်မှု၊ ရက်စက်မှု၊ ဓမ္မနှင့် အဓမ္မဖြင့် ဖုံးလွှမ်းသော အမှန်အမှားတို့ကို ဖန်တီးပြီး၊ ထိုစိတ်သဘောဖြင့် ပုံသွင်းခံရသူတို့သည် ထိုဘက်သို့ပင် လိုက်ပါကြသဖြင့် ထိုအရာကိုပင် နှစ်သက်ကြသည်။
Verse 61
महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्तेषु मूर्तिषु / विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधात्स्वयम्
မဟာဘူတများအတွင်း မျိုးကွဲမှု၊ အင်ဒြိယများဖြင့် ခံစားရသော ရုပ်သဏ္ဌာန်များ၏ ကွာခြားမှု၊ နှင့် ဘူတတို့၏ ခွဲဝေသတ်မှတ်မှုကို ဓာတာက ကိုယ်တိုင် စီမံတော်မူ၏။
Verse 62
केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्म च मानवाः / दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः
လူအချို့က ကိုယ်တိုင်ကြိုးစားမှုနှင့် ကံကို အကြောင်းဟု ဆိုကြသည်။ အခြား ဝိပရများက ဒైవ (ကံကြမ္မာ) ဟု ဆိုကြသည်။ ဘူတကို စဉ်းစားသူများက သဘာဝဟု ယူဆကြသည်။
Verse 63
पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः / न चैव तु पृथग्भावमधिकेन ततो विदुः
အကျိုးရလဒ်၏ လည်ပတ်သဘောအရ ကိုယ်တိုင်ကြိုးစားမှု၊ ကံ၊ နှင့် ဒైవတို့ သုံးပါးလုံး လုပ်ဆောင်ကြသည်။ သို့သော် ပညာရှိတို့သည် ၎င်းတို့ကို ခွဲခြား၍ တစ်ခုကိုသာ အထူးမြတ်ဟု မသတ်မှတ်ကြ။
Verse 64
एतदेवं च नैवं च न चोभे नानुभे न च / स्वकर्मविषयं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः
သူတို့သည် “ဤသို့ပဲ” ဟုမဆို၊ “ဤသို့မဟုတ်” ဟုလည်းမဆို၊ နှစ်မျိုးလုံးမဟုတ်၊ နှစ်မျိုးမဟုတ်ခြင်းလည်းမဟုတ်။ သတ္တဝ၌တည်သော တူညီမြင်သူတို့သည် မိမိကမ္မအကြောင်းကိုသာ ဆိုကြသည်။
Verse 65
नानारूपं च भूतानां कृतानां च प्रपञ्चनम् / वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः
အစဦး၌ မဟေရှဝရသည် ဝေဒသဒ္ဒမှသာ မူတည်၍ သတ္တဝါတို့၏ အမျိုးမျိုးသော ရုပ်သဏ္ဌာန်နှင့် ဖန်ဆင်းထားသော လောက၏ ပြန့်ပွားမှုကို တည်ဆောက်하였다။
Verse 66
आर्षाणि चैव नामानि याश्च देवेषु दृष्टयः / शर्वर्यन्ते प्रसूतानां पुनस्तेभ्यो दधात्यजः
ရိရှီတို့ပေးသော နာမများနှင့် ဒေဝတို့အတွင်း တွေ့မြင်ရသော ဒೃષ્ટိများကို—ညအဆုံး၌ မွေးဖွားလာသော ပရဇာတို့အား အဇ (ဗြဟ္မာ) သည် ထိုအရင်းမြစ်မှပင် ပြန်လည်ပေးအပ်သည်။
The chapter’s sampled sequence foregrounds asuras first (from a tamas-linked phase), then devas (from a sattva-dominant ‘divine’ body), and then pitṛs (from a further sattvic emanation), alongside a fourfold classification that includes humans as a category in the overall grouping.
Each arises from a ‘discarded’ creative body (tanu): after producing asuras the rejected body becomes night (tamas-bahulā), after producing devas the rejected divine body becomes day, and after producing pitṛs the rejected body becomes twilight (saṃdhyā).
It signals a metaphysical framing in which beings (kṣetrajña-s, ‘knowers’) are related to the manifested field (kṣetra), allowing creation to be read not only as material production but also as the emergence of embodied consciousness within an ordered cosmos.