Adhyaya 64
इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनम् (Ikṣvāku Lineage Proclamation; Nimi–Mithilā/Videha Genealogy)
ဤအဓ್ಯಾಯသည် စူတ၏ ရွတ်ဆိုချက်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားပြီး နိမိမှတဆင့် အိက္ခွာကူဝంశစီးကြောင်းနှင့် ဆက်နွယ်သော ဝంశစာရင်းကို တိုတောင်းစွာ တင်ပြသည်။ အစတွင် «Ikṣvākuvaṃśakīrtana» ဟူသော ခေါင်းစဉ်တန်းကဲ့သို့သော စာကြောင်းဖြင့် အကြောင်းအရာကို ကြေညာပြီး နောက်တစ်ဆင့် ဝంశစဉ်ကို ဆက်တိုက်ဖော်ပြသည်။ နိမိကို သီလရှိ၍ လေးစားထိုက်သူဟု ဆိုပြီး၊ ဝသိဋ္ဌ၏ အပြစ်ဒဏ်ကြောင့် နိမိသည် «Videha» ဖြစ်လာကာ သာသနာ-ဝိညာဉ်ဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်နှင့် မင်းဆက်အမည်တစ်ရပ်တို့ကို ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ နိမိမှ မိသိ ပေါ်ထွန်းလာပြီး တောအတွင်းတွင် မွှေထုတ်/ဖန်တီးသကဲ့သို့သော မူလဇာတ်ကြောင်းဖြင့် ရှင်းပြသည်။ မိသိ၏ အမည်မှ မိသိလာ မြို့နာမ ဖြစ်လာကာ «Janaka» ဘွဲ့လည်း ဤလိုင်းနှင့် ဆက်စပ်သည် (စီရဒ္ဓွဇ—စီတာဇာတ်ကြောင်းသို့ ချိတ်ဆက်ရာ)။ ထို့နောက် ဝంశစဉ်ကို ညွှန်းကိန်းအဖြစ် စာရင်းပြု၍—ဥဒါဝသု → နန္ဒီဝර්ဓန → သုကေတု → ဒေဝရာတ → ဗြဟဒုက္ထ → မဟာဝီရျ → သုဓြတိ → ဓြဋ္ဌကေတု → ဟရျရှွ → မရု → ပရတိံဘက → ကီရ္တိရထ → ဒေဝမီဍ္ဍ → ဝိဗုဓ → မဟာဓြတိ → ကီရ္တိရာတ → မဟာရောမ → သွဝဏ္ဏရောမာ → ဟရသွရောမာ → သရိဒ္ဓွဇ ဟူ၍ ပုရာဏနှင့် အိတိဟာသ အစဉ်အလာများတွင် နောက်တစ်ဖန် ကိုးကားရန် အခြေခံအဖြစ် ထားရှိသည်။
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धात पादे भार्गवचरिते इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनं नाम त्रिषष्टितमो ऽध्यायः // ६३// सूत उवाच अनुजस्य विकुक्षेस्तु निमेर्वंशं निबोघत / यो ऽसौ निवेशयामास पुरं देवपुरोपमम्
ဤသို့ သီရိဗြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ၌ ဝါယုက ပြောကြားသော အလယ်ပိုင်း၊ တတိယ ဥပေါဓ္ဓာတပါဒ၊ ဘာရ္ဂဝചരိတ၌ ‘ဣက္ခွာကူဝంశကီရ்த்தန’ ဟူသော ၆၃ မြောက် အခန်း ဖြစ်သည်။ စူတက ဆိုသည်—ဝိကုက္ရှိ၏ အနုဇ နိမိ၏ မျိုးဆက်ကို နားထောင်ကြလော့; သူသည် ဒေဝပုရနှင့် တူသော မြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
Verse 2
जयन्तमिति विख्यातं गौतमस्याश्रमान्तिकम् / यस्यान्ववाये जज्ञे वै जनको नृपसत्तमः
ဂေါတမ၏ အာရှရမ်အနီးတွင် ‘ဇယန္တ’ ဟု ကျော်ကြားသော နေရာရှိ၍၊ ထိုမျိုးရိုးတွင် မင်းတို့အထက်မြတ်သော ဇနက မင်း ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။
Verse 3
निमिर्नाम सुधर्मात्मा सर्वसत्त्वनमस्कृतः / आसीत्पुत्रो महाराज चैक्ष्वाकोर्भूरितेजसः
မဟာရာဇာ၊ ‘နိမိ’ ဟူသော နာမရှိ၍ သဒ္ဓမ္မစိတ်ရှိကာ သတ္တဝါအားလုံးက ဦးညွှတ်ကြသူ၊ တေဇောဓာတ်ကြီးသော ဣက္ခွာကူ၏ သားတော် ဖြစ်သည်။
Verse 4
स शापेन वसिष्ठस्यविदेहः समपद्यत / तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जनितः पर्वभिस्त्रिभिः
ဝသಿಷ್ಠ၏ ကျိန်စာကြောင့် သူသည် ‘ဝိဒေဟ’ ဖြစ်သွားသည်။ ထို့နောက် ‘မိသိ’ ဟူသော သားတော် ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ပရဝ သုံးပါးဖြင့် မွေးဖွားသူဟု ဆိုကြသည်။
Verse 5
अरण्यां मथ्यमानाया प्रादुर्भूतो महायशाः / नाम्ना मिथिरिति ख्यातो जननाज्जनको ऽभवत्
တောအတွင်း မြေကိုလှုပ်နှိုးမောင်းနှင်နေစဉ် အလွန်ဂုဏ်သတင်းကြီးသူ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ သူကို ‘မိသိ’ ဟုခေါ်ကြပြီး မွေးဖွားခြင်းကြောင့် ‘ဇနက’ ဟုလည်း ခေါ်လာသည်။
Verse 6
मिथिर्नाम महावीर्यो येनासौ मिथिलाभवत् / राजासौ नाम जनको जनकाच्चा प्युदावसुः
‘မိသိ’ ဟုခေါ်သော အလွန်ဗီရိယရှိသူကြောင့် ထိုပြည်ကို ‘မိသိလာ’ ဟုခေါ်လာသည်။ ထိုဘုရင်သည် ‘ဇနက’ ဟုအမည်ရပြီး ဇနကမှ ‘ဥဒာဝစု’ မွေးဖွားလာ၏။
Verse 7
उदावसोस्तु धर्मात्मा जातो ऽसौ नन्दिवर्द्धनः / नन्दिवर्धनतः शूरः सुकेतुर्नाम धार्मिकः
ဥဒာဝစုမှ ဓမ္မစိတ်ရှိသော နန္ဒိဝဓ္ဓန မွေးဖွားလာ၏။ နန္ဒိဝဓ္ဓနမှ ရဲရင့်၍ ဓမ္မကိုလိုက်နာသော ‘စုကေတု’ ဟုအမည်ရသူ ပေါ်ထွန်းလာသည်။
Verse 8
सुकेतोरपि धर्मात्मा देवरातो महाबलः / देवरातस्य धर्मात्मा बृहदुक्थ इति श्रुतः
စုကေတုမှလည်း ဓမ္မစိတ်ရှိ၍ အလွန်အားကြီးသော ‘ဒေဝရာတ’ မွေးဖွားလာသည်။ ဒေဝရာတ၏ ဓမ္မမြတ်သားသောသားကို ‘ဗြဟဒုက္ထ’ ဟုကြားသိကြသည်။
Verse 9
बृहदुक्थस्य तनयो महावीर्यः प्रतापवान् / महावीर्यस्य धृतिमान् सुधृति स्तस्य चात्मजः
ဗြဟဒုက္ထ၏သား ‘မဟာဝီရျ’ သည် ရဲရင့်၍ ဂုဏ်သိက္ခာကြီးသူဖြစ်၏။ မဟာဝီရျ၏ သည်းခံတည်ကြည်သောသားမှာ ‘စုဓြတိ’ ဖြစ်သည်။
Verse 10
सुधृतेरपि धर्मात्मा धृष्टकेतुः परन्तपः / धृष्टकेतुसुतश्चापि हर्यश्वो नाम विश्रुतः
သုဓြတိမှလည်း ဓမ္မစိတ်ရှိ၍ ရန်သူနှိမ်နင်းသော ဓೃဋ္ကေတု ပေါ်ထွန်း하였다။ ဓೃဋ္ကေတု၏ သားသည်လည်း ဟရျရှွ (Haryaśva) ဟု နာမည်ကြီး하였다။
Verse 11
हर्यश्वस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रतिंबकः / प्रतिंबकस्य धर्मात्मा राजा कीर्त्तिरथः स्मृतः
ဟရျရှွ၏ သားမှာ မရု ဖြစ်၍၊ မရု၏ သားမှာ ပရတိံဗက ဖြစ်သည်။ ပရတိံဗက၏ ဓမ္မစိတ်ရှိသော သားကို ရာဇာ ကီရ္တ္တိရထ ဟု မှတ်သားကြသည်။
Verse 12
पुत्रः कीर्त्तिरथस्यापि देवमीढ इति श्रुतः / देवमीढस्य विबुधो विबुधस्य महाधृतिः
ကီရ္တ္တိရထ၏ သားကို ဒေဝမီဍ္ဍ ဟု ကြားသိရသည်။ ဒေဝမီဍ္ဍ၏ သားမှာ ဝိဗုဓ၊ ဝိဗုဓ၏ သားမှာ မဟာဓြတိ ဖြစ်သည်။
Verse 13
महाधृतिसुतो राजा कीर्त्तिरातः प्रतापवान् / कीर्तिरातात्मजो विद्वान् महारोमेति विश्रुतः
မဟာဓြတိ၏ သားမှာ အာနုဘော်ကြီးသော ရာဇာ ကီရ္တ္တိရာတ ဖြစ်သည်။ ကီရ္တ္တိရာတ၏ ပညာရှိ သားကို မဟာရောမ ဟု နာမည်ကြီးသည်။
Verse 14
महारोम्णस्तु विख्यातः स्वर्णरोमा व्यजायत / स्वर्णरोमात्मजश्चापि ह्रस्वरोमाभवन्नृपः
မဟာရောမမှ နာမည်ကြီးသော စွဝဏ္ဏရောမာ မွေးဖွားလာသည်။ စွဝဏ္ဏရောမာ၏ သားလည်း ဟရස්ဝရောမာ ဟု အမည်ရသော မင်းဖြစ်လာသည်။
Verse 15
ह्रस्वरोमान्मजो विद्वान् सरिद्ध्वज इति श्रुतः / उद्भिन्ना कर्षता येन सीता राज्ञा यशस्विनी
ဟရස්ဝရောမန်ဟူသော ပညာရှိသည် ဇနကမင်း၏ သားဖြစ်၍ ‘ဆရိဒ္ဓဝဇ’ ဟု ကျော်ကြား၏။ ထိုဂုဏ်သတင်းကြီးသော မင်းက လယ်ထွန်စဉ် မြေပြ裂၍ စီတာ ပေါ်ထွန်းလာ၏။
Verse 16
रामस्य महिधी साध्वी सुव्रता नियतव्रता / वैशंपायन उवाच कथं सीता समुत्पन्न कृष्यमाण यशस्विनी
ရామ၏ သန့်ရှင်းသော မိဖုရား မဟိဓီသည် သီလကောင်း၍ ဝတ္တရားတည်ကြည်သူ ဖြစ်၏။ ဝိုင်ရှမ္ပါယနက “လယ်ထွန်နေစဉ် ဂုဏ်သတင်းကြီးသော စီတာ မည်သို့ ပေါ်ထွန်းလာသနည်း” ဟု မေး၏။
Verse 17
किमर्थं वाकृषद्राजा क्षेत्रं यस्मिन् बभूव ह / सूत उवाच अग्निक्षेत्रे कृष्यमाणे अश्वमेधे महात्मनः
စီတာ ပေါ်ထွန်းရာ အဲဒီလယ်ကွက်ကို မင်းက ဘာကြောင့် ထွန်ယက်သနည်း။ စူတက “မဟာတ္မာ၏ အရှွမేఓဓ ယဇ်ပွဲတွင် အဂ္နိက்ஷೇತ್ರကို ထွန်ယက်နေခြင်းဖြစ်သည်” ဟု ဆို၏။
Verse 18
विधिना सुप्रयत्नेन तस्मात्सा तु समुत्थिता / सीरध्वजानुजातस्तु भानुमान्नाम मैथिलः
ဝိဓိအတိုင်း ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြီးဖြင့် ထိုနေရာမှပင် သူမ (စီတာ) ပေါ်ထွန်းလာ၏။ စီရဓွဇနောက်တွင် မိထိလာ၌ ‘ဘာနုမာန်’ အမည်ရှိ မင်း ပေါ်ပေါက်လာ၏။
Verse 19
भ्राता कुशध्वजस्तस्य स काश्यधिपतिर्नृपः / तस्य भानुमतः पुत्रः प्रद्युम्नश्च पतापवान्
သူ၏ ညီအစ်ကို ကုရှဓွဇသည် ကာရှီကို အုပ်စိုးသော မင်းဖြစ်၏။ ဘာနုမာန်၏ သားတော်မှာ တန်ခိုးကြီးသော ပရဒျုမ్న ဖြစ်၏။
Verse 20
मुनिस्तस्य सुतश्चापि तस्मादूर्जवहः स्मृतः / ऊर्जवहात्सनद्वाजः शकुनिस्तस्य चात्मजः
သူ၏သားမှာ မုနိ ဖြစ်ပြီး ထိုမှ ဥူရ္ဇဝဟ ဟု အမည်ကြီးသော မျိုးဆက် ပေါ်ထွန်း하였다။ ဥူရ္ဇဝဟ မှ စနဒ္ဝာဇ နှင့် သူ၏သား ရှကునိ ပေါ်ထွန်း하였다။
Verse 21
स्वागतः शकुनेः पुत्रः सुवर्चास्तत्सुतः स्मृतः / सुतोपस्तस्य दायादः सुश्रुतस्तस्य चात्मजः
ရှကునိ၏သားမှာ စွာဂတ ဖြစ်ပြီး၊ သူ၏သားကို စုဝရ္စာ ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ စုဝရ္စာ၏ အမွေဆက်ခံသူမှာ စုတိုးပ ဖြစ်ပြီး၊ သူ၏သားမှာ စုရှရုတ ဖြစ်သည်။
Verse 22
सुश्रुतस्य जयः पुत्रो जयस्य विजयः सुतः / विजयस्य क्रतुः पुत्र- क्रतोश्च सुनयः स्मतः
စုရှရုတ၏သားမှာ ဇယ ဖြစ်ပြီး၊ ဇယ၏သားမှာ ဝိဇယ ဖြစ်သည်။ ဝိဇယ၏သားမှာ ကရတု ဖြစ်ပြီး၊ ကရတု၏သားကို စုနယ ဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 23
सुनयाद्वीतहव्यस्तु वीतहव्यात्मजो धृतिः / धृतेस्तु बहुलाश्वो ऽभूद्बहुलाश्वसुतः कृतिः
စုနယမှ ဝီတဟဗျ ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ဝီတဟဗျ၏သားမှာ ဓြတိ ဖြစ်သည်။ ဓြတိမှ ဘဟုလာရှွ ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ဘဟုလာရှွ၏သားမှာ ကရတိ ဖြစ်သည်။
Verse 24
तस्मिन्संतिष्ठते वंशो चनकानां महात्मनाम् / इत्येते मैथिलाः प्रोक्ताः सोमस्यापि निबोधत
ဤမျိုးဆက်အတွင်း၌ မဟာတ္မာ ဇနကတို့၏ မျိုးရိုးသည် တည်မြဲနေသည်။ ထိုသူတို့ကို မૈထိလ ဟု ခေါ်ကြ၏; ယခု စိုးမ အကြောင်းကိုလည်း သိမှတ်လော့။
Frequently Asked Questions
A Nimi-centered branch associated with the Ikṣvāku stream is listed: Nimi (becoming Videha) → Mithi (eponym of Mithilā) → Janaka-line continuity, followed by a sequential chain of Mithilā kings culminating (in the sampled verses) with Sariddhvaja/Sīraddhvaja.
The text attributes the epithet to Vasiṣṭha’s curse: Nimi becomes “Videha,” and the dynastic/territorial identity of Videha is thereby grounded in a narrative of ascetic authority and karmic consequence.
By naming Sariddhvaja/Sīraddhvaja and referencing Sītā’s emergence while ploughing, the chapter provides a genealogical anchor for the Mithilā–Janaka tradition that later Itihāsa narratives (notably the Rāmāyaṇa) elaborate.