Adhyaya 61
Vaivasvata-Manuputra Vamsha and the Marutta–Samvarta Episode (Genealogical Catalogue)
ဤအধ্যာယာ (စူတာပြောကြား) သည် ဝိုင်ဝස්ဝတ-မနု၏ သားမြေးဆက်နှင့် ဆက်စပ်သော မင်းဆက်များကို စာရင်းသွင်းသည့် ဝంశဇာတ်တမ်းကို ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။ အစပိုင်းတွင် မနု၏သားများ၏ «ဝိသရ္ဂ» (ဒုတိယဖန်ဆင်း/တိုးချဲ့မှု) ကို ဦးတည်ကြောင်း ပြပြီး၊ သီလပျက်ကွက်မှုက လူမှုအကျိုးဆက်ကို မည်သို့ဖြစ်စေသနည်းကို ဥပမာပြသည်—ပೃဿာဓရ သည် ဂုရု၏ နွားကို ထိခိုက်စေသဖြင့် ကျိန်စာခံရကာ ဝဏ္ဏအဆင့်ကျဆင်းသည်။ ထို့နောက် မျိုးဆက်အမည်များနှင့် အဆက်ခံမင်းများကို တိုတောင်းစွာ ဆက်တိုက်ဖော်ပြ၍ မင်းဆက်ညွှန်းတမ်းကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။ ထူးခြားသော အပိုင်းမှာ မာရုတ္တ ဇာတ်လမ်းဖြစ်ပြီး၊ မာရုတ္တ၏ စကြဝတီအာဏာသည် သံဝရ္တ ပုရောဟိတ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သော မဟာယဇ္ဉနှင့် ဆက်စပ်ကာ၊ ဗြဟ္စပတိနှင့် အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ပေါ်သဖြင့် ပုရောဟိတ်အာဏာ၊ ပြိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ယဇ္ဉအောင်မြင်မှု၏ ကောသမစ်အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပြသသည်။ ထို့နောက် နရိရှျန္တ → ဒမ → ရာෂ္ဋ္ရဝර්ဓန စသည့် မျိုးဆက်ကြိုးကို ပြန်လည်ဆက်ကာ၊ ဗုဓ နှင့် တೃဏဗိန္ဒု တို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြပြီး၊ မင်း ဝိရှာလ က ဝိရှာလာ မြို့ကို တည်ထောင်ကြောင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ စုစည်းအားဖြင့် ယုဂသိမြင်မှု (ထရေတာယုဂ) နှင့် ကర్మ-ယဇ္ဉ အကြောင်းရင်းဆက်နွယ်မှုအပေါ် အခြေခံသော ဝంశမက်တာဒေတာ အခန်းဖြစ်သည်။
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे वायुप्रोक्ते वैवस्वतमनोः सृष्टिर्नाम षष्टितमो ऽध्यायः // ६०// सूत उवाच विसर्गं मनुपुत्राणां विस्तरेण निबोधत / पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर्गां निशि तत्क्षये
ဤသို့ သီရိဘြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ အလယ်ပိုင်း၌ ဝါယုက မိန့်ကြားသော ‘ဝိုင်ဝஸွတ မနု၏ စೃಷ್ಟि’ ဟူသော အခန်း ၆၀ (60) ဖြစ်သည်။ စူတက ဆိုသည်—“မနု၏ သားတော်တို့၏ မျိုးဆက်ပွားခြင်းကို အသေးစိတ် သိကြလော့။ ပೃષဓရ သည် ညအချိန်တွင် ဆရာ၏ နွားကို ထိခိုက်စေသဖြင့်၊ ထိုခဏတွင်ပင်…”
Verse 2
शापाच्छूद्रत्वमापन्नश्च्यवनस्य महात्मनः / करूषस्य तु कारूषाः क्षत्त्रिया युद्धदुर्मदाः
မဟာတ္မာ ချျဝန၏ အမိန့်ကျိန်စာကြောင့် သူသည် ရှူဒြအဆင့်သို့ ကျရောက်하였다။ ကရူးෂ၏ မျိုးဆက်ဖြစ်သော ကာရူးෂ က္ෂတ္တရိယတို့သည် စစ်ပွဲ၌ မာန်မာနကြီး၍ ရူးသွပ်ကြသည်။
Verse 3
सहस्रं क्षत्त्रियगणो विक्रान्तः संबभूव ह / नाभागो दिष्टपुत्रस्तु विद्वानासीद्भलन्दनः
ရဲရင့်သော က္ଷတ္တရိယအုပ်စု တစ်ထောင်မျှ ပေါ်ထွန်းလာ하였다။ ဒိဋ္ဌ၏သား နာဘာဂသည် “ဘလန္ဒန” ဟုခေါ်ကြပြီး ပညာရှိဖြစ်하였다။
Verse 4
भलन्दनस्य पुत्रो ऽभूत्प्रांशुर्नाम महाबलः / प्रांशोरेको ऽभवत्पुत्रः प्रजापतिसमो नृपः
ဘလန္ဒန၏သားမှာ “ပရಾಂရှု” ဟုအမည်ရ၍ အလွန်အားကြီးသူဖြစ်သည်။ ပရಾಂရှုတွင် သားတစ်ဦးတည်းရှိပြီး ပရဇာပတိနှင့်တူသော မင်းဖြစ်하였다။
Verse 5
संवर्तेन दिवं नीतः ससुहृत्सहबान्धवः / विवादो ऽत्र महानासीत्संवर्त्तस्य बृहस्पतेः
သံဝර්တသည် သူ့ကို မိတ်ဆွေများ၊ ဆွေမျိုးများနှင့်အတူ ကောင်းကင်သို့ ခေါ်ဆောင်သွား하였다။ ဤနေရာတွင် သံဝර්တနှင့် ဗြဟස්ပတိတို့အကြား ကြီးမားသော အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ပွား하였다။
Verse 6
ऋद्धिं दृष्ट्वा तु यज्ञस्य क्रुद्धस्तस्य बृहस्पतिः / संवर्त्तेन तते यज्ञे चुकोप स भृशं तदा
ယဇ్ఞ၏ စည်းစိမ်တိုးတက်မှုကို မြင်၍ ဗြဟස්ပတိသည် ဒေါသထွက်하였다။ သံဝර්တက ကျင်းပသော ယဇ్ఞ၌ ထိုအခါ အလွန်ပြင်းထန်စွာ မ怒하였다။
Verse 7
लोकानां सहि नाशाय दैवतैर्हि प्रसादितः / मरुत्तश्चक्रवर्त्ती स नरिष्यन्तमवासवान्
လောကများ ပျက်စီးစေရန်အတွက် ဒေဝတားတို့က ကျေနပ်စေခဲ့သော စကြဝတီ မရုတ္တသည် အင်ဒြမရှိသော (အဝါသဝန်) နရိရှျန္တ၏ အားကိုးရာ ဖြစ်하였다။
Verse 8
नरिष्यन्तस्य दायादो राजा दण्डधरो दमः / तस्य पुत्रस्तु विज्ञातो राजासीद्राष्ट्रवर्द्धनः
နရိရှျန္တ၏ အမွေဆက်ခံသူမှာ ဒဏ္ဍကိုင်ဆောင်သော မင်း ‘ဒမ’ ဖြစ်၍၊ သူ၏သားသည် နိုင်ငံကိုတိုးပွားစေသော မင်း ‘ရာෂ္ဍ္ရဝර්ဓန’ ဟု ထင်ရှား၏။
Verse 9
सुधृतिस्तस्य पुत्रस्तु नरः सुधृतितः पुनः / केवलस्य पुत्रस्तु बन्धुमान्केवलात्मजः
သူ၏သားမှာ ‘သုဓြတိ’ ဖြစ်၍၊ သုဓြတိမှ ‘နရ’ ထပ်မံ မွေးဖွား하였다။ ‘ကေဝလ’၏သားမှာ ‘ဗန္ဓုမာန်’ ဖြစ်ပြီး ကေဝလ၏သားတော်ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 10
अथ बन्धुमतः पुत्रोधर्मात्मा वेगवान्नृप / बुधो वेगवतः पुत्रस्तृणबिन्दुर्बुधात्मजः
ထို့နောက် ဗန္ဓုမာန်၏သားမှာ ဓမ္မစိတ်ရှိသော မင်း ‘ဝေဂဝန်’ ဖြစ်သည်။ ဝေဂဝန်၏သားမှာ ‘ဗုဓ’ ဖြစ်၍၊ ဗုဓ၏သားမှာ ‘တೃဏဘိန္ဒု’ ဖြစ်သည်။
Verse 11
त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह / कन्या तु तस्येडविडामाता विश्रवसो हि सा
တ্ৰေတာယုဂ အစတွင် တတိယ အစဉ်အလာဖြင့် ထိုမင်း ပေါ်ထွန်းလာသည်။ သူ၏သမီး ‘ဣဍဝိဍာ’ သည် ဝိශ්ရဝස්၏ မိခင် ဖြစ်하였다။
Verse 12
पुत्रो यो ऽस्य विशालो ऽभूद्राजा परमधार्मिकः / दाश्वान्प्रख्यातवीर्य्यौजा विशाला येन निर्मिता
သူ၏သား ‘ဝိသာလ’ သည် အလွန်ဓမ္မရှိသော မင်းဖြစ်၍—လှူဒါန်းသဘောကောင်း၊ သတ္တိနှင့် ဩဇာ ထင်ရှားသူ; သူကပင် ‘ဝိသာလာ’ မြို့ကို တည်ထောင်하였다။
Verse 13
विशालस्य सुतो राजा हेमचन्द्रो महाबलः / सुचन्द्र इति विख्यातो हेमचन्द्रादनन्तरः
ဝိသာလ၏ သားတော်မှာ အင်အားကြီးမားသော မင်း ဟေမချန္ဒြ ဖြစ်သည်။ ဟေမချန္ဒြနောက်တွင် ‘စုချန္ဒြ’ ဟု ကျော်ကြားသော မင်း ပေါ်ထွန်း하였다။
Verse 14
सुचन्द्रतनयो राजा धूम्राश्व इति विश्रुतः / धूम्राश्वतनयो विद्वान्सृंजयः समपद्यत
စုချန္ဒြ၏ သားတော်မှာ ‘ဓူမ္ရာရှွ’ ဟု ကျော်ကြားသော မင်း ဖြစ်သည်။ ဓူမ္ရာရှွ၏ သားတော် ပညာရှိ စೃဉ္ဇယ ပေါ်ထွန်း하였다။
Verse 15
सृञ्जयस्य सुतः श्रीमान्सहदेवः प्रतापवान् / कृशाश्वः सहदेवस्य पुत्रः परमधार्मिकः
စೃဉ္ဇယ၏ သားတော်မှာ ဂုဏ်သရေရှိ၍ အာဏာတန်ခိုးကြီးသော သဟဒေဝ ဖြစ်သည်။ သဟဒေဝ၏ သားတော်မှာ ဓမ္မကို အလွန်တည်ကြည်သော ကೃရှာရှွ ဖြစ်သည်။
Verse 16
कृशाश्वस्य महातेजा सोमदत्तः प्रतापवान् / सोमदत्तस्य राजर्षेः सुतो ऽभूज्जनमेजयः
ကೃရှာရှွ၏ သားတော်မှာ တေဇောဓာတ်ကြီး၍ အာဏာတန်ခိုးရှိသော စೋမဒတ္တ ဖြစ်သည်။ ရာဇရ္ဋိ စೋမဒတ္တ၏ သားတော်မှာ ဇနမေဇယ ဖြစ်လာ하였다။
Verse 17
जनमेजयात्मजश्चैव प्रमतिर्नाम विश्रुतः / तृणबिन्दुप्रभावेण सर्वे वैशालका नृपाः
ဇနမေဇယ၏ သားတော်လည်း ‘ပ్రమတိ’ ဟု ကျော်ကြား하였다။ ရှိ တೃဏဘින්ဒု၏ အာနုಭಾವကြောင့် ဝိုင်ရှာလက မင်းများအားလုံး ထင်ရှားလာ하였다။
Verse 18
दीर्घायुषो महात्मानो वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः / शर्यातेर्मिथुनं त्वासीदानर्त्तो नाम विश्रुतः
သူတို့သည် အသက်ရှည်၍ မဟာအတ္တမ၊ သတ္တိပြည့်ဝကာ သာသနာဓမ္မ၌ တည်ကြည်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ရှရျာတိ၏ မျိုးဆက်တွင် ‘အာနရ္တ’ ဟူသော နာမည်ကျော်သူ မွေးဖွားလာ하였다။
Verse 19
पुत्रः सुकन्या कन्या च भार्या या च्यवनस्य च / आनर्त्तस्य तु दायादो रेवो नाम सुवीर्यवान्
စုကန်ယာ ဟူသော သမီးတော်တစ်ပါးရှိ၍ ချျဝန ရှိ၏ ဇနီးဖြစ်하였다။ အာနရ္တ၏ အမွေဆက်ခံသူမှာ သတ္တိကြီးသော ‘ရေးဝ’ ဖြစ်သည်။
Verse 20
आनर्त्तविषयो यस्य पुरी चापि कुशस्थली / रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः
သူ၏ နိုင်ငံကို ‘အာနရ္တ’ ဟု ခေါ်၍ မြို့တော်မှာ ကုရှသ္ထလီ ဖြစ်သည်။ ရေးဝ၏ သားမှာ ‘ရိုင်ဝတ’ ဖြစ်ပြီး၊ ရိုင်ဝတ၏ ဓမ္မတည်ကြည်သော သားကို ‘ကကုဒ္မီ’ ဟု ခေါ်သည်။
Verse 21
ज्येष्ठो भ्रातृशतस्यासीद्राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् / कन्यया सह श्रुत्वा च गान्धर्वं ब्रह्मणोंऽतिके
သူသည် ညီအစ်ကို တစ်ရာအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ကုရှသ္ထလီ၏ အာဏာကို ရပြီးနောက် သမီးနှင့်အတူ ဘြဟ္မာ၏ အနီး၌ ဂန္ဓဗ္ဗ သီချင်းကို နားထောင်하였다။
Verse 22
मुहर्त्तं देवदेवस्य मार्त्यं बहुयुगं विभो / आजगाम युवा चैव स्वां पुरीं यादवैर्वृताम्
အို ဗိဘော! ဒေဝဒေဝအတွက် မုဟူရ္တ တစ်ခဏသာ ဖြစ်သော်လည်း လူသားတို့အတွက် ယုဂများစွာ ဖြစ်သွားသည်။ သူသည် ယောဝနဖြင့်ပင် မိမိမြို့သို့ ပြန်လာရာ ယာဒဝတို့က ဝန်းရံထား하였다။
Verse 23
कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् / भोजवृष्ण्यन्धकैर्गुप्तां वसुदेवपुरोगमैः
တံခါးများစွာပါသော လှပသည့် “ဒွာရဝတီ” မြို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး၊ ဝစုဒေဝ ဦးဆောင်၍ ဘောဇ၊ ဝೃෂ္ဏိ နှင့် အန္ဓက တို့က ကာကွယ်စောင့်ရှောက်하였다။
Verse 24
तां कथां रेवतः श्रुत्वा यथातत्त्वमरिन्दमः / कन्यां तु बलदेवाय सुव्रतां नाम रेवतीम् / दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस्तपसि संस्थितः
ရေဝတ၏ အကြောင်းကို အမှန်အတိုင်း ကြားသိပြီးနောက် ရန်သူနှိမ်နင်းသူ မင်းသည် “သုဝရတာ” ဟု အမည်ရသော သမီး ရေဝတီကို ဘလဒေဝအား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မေရုတောင်ထိပ်သို့ သွားကာ တပဿာ၌ တည်နေ하였다။
Verse 25
रेमे रामश्च धर्मात्मा रेवत्या सहितः किल / तां कथामृषयः श्रुत्वा पप्रच्छुक्तदनन्तरम्
ဓမ္မစိတ်ရှိသော ရာမ (ဘလရာမ) သည် ရေဝတီနှင့်အတူ အမှန်တကယ် ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်하였다။ ထိုအကြောင်းကို ကြားသိပြီးနောက် ရှင်ရသီတို့က ဆက်လက်မေးမြန်း하였다။
Verse 26
ऋषय ऊचुः कथं बहुयुगे काले समतीते महामते / न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं वा ककुद्मिनम् / एतच्छुश्रूषमाणान्नो गान्धर्वं वद चैव हि
ရသီတို့က ဆိုသည်—“ဟေ မဟာပညာရှိ၊ ယုဂများစွာ ကာလကြာမြင့်ပြီးနောက်တွင်ပင် ရေဝတီနှင့် ကကုဒ္မင် ရိုင်ဝတတို့အား အိုမင်းခြင်း မရောက်လာသည်မှာ မည်သို့နည်း။ ကျွန်ုပ်တို့ ကြားလိုသည်; ထို့ကြောင့် ဂန္ဓဗ္ဗ အကြောင်းလည်း ပြောပြပါ။”
Verse 27
सूत उवाच न जरा क्षुत्पिपासे वा न च मृत्युभयं ततः / न च रोगः प्रभवति ब्रह्मलोकं गतस्य ह
စူတက ပြောသည်—“ဗြဟ္မလောကသို့ ရောက်သူအတွက် အိုမင်းခြင်းမရှိ၊ ဆာလောင်ခြင်းနှင့် ရေငတ်ခြင်းမရှိ၊ သေမင်းကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိ၊ ရောဂါလည်း မဖြစ်ပေါ်ပါ။”
Verse 28
गान्धर्वं प्रति यच्चापि पृष्टस्तु मुनिसत्तमाः / ततो ऽहं संप्रवक्ष्यामि याथातथ्येन सुव्रताः
အို မုနိမြတ်တို့၊ ဂန္ဓဗ္ဗ (ဂန္ဓర్వ) အကြောင်း သင်တို့မေးမြန်းသမျှကို ယခု ငါသည် အမှန်တကယ်အတိုင်း၊ သီလကောင်းသူတို့အား ပြောကြားမည်။
Verse 29
सप्त स्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्छनास्त्वेकविंशतिः / तानाश्चैकोनपञ्चाशदित्येत्स्वरमण्डलम्
သရ (svara) ၇ မျိုး၊ ဂြာမ (grāma) ၃ မျိုး၊ မူရ္ချနာ (mūrchanā) ၂၁ မျိုး၊ တာန (tāna) ၄၉ မျိုး—ဤသည်ကို သရမဏ္ဍလ (svaramaṇḍala) ဟု ခေါ်သည်။
Verse 30
षड्जषभौ च गान्धारो मध्यमः पञ्चमस्तथा / धैवतश्चापि विज्ञेयस्तथा चापि निषादकः
ရှဍ္ဇ (Ṣaḍja)၊ ဣရှဘ (Ṛṣabha)၊ ဂန္ဓာရ (Gāndhāra)၊ မဓျမ (Madhyama)၊ ပဉ္စမ (Pañcama)၊ ဓైవတ (Dhaivata)၊ နိષာဒ (Niṣāda)—ဤတို့သည် သိမှတ်ရသော သရများ ဖြစ်သည်။
Verse 31
सौवीरा मध्यमा ग्रामा हरिणाश्च तथैव च
စောဝီရာ (Sauvīrā)၊ မဓျမာ (Madhyamā) နှင့် ဟရိဏာ (Hariṇā)—ဤတို့လည်း (သုံး) ဂြာမများ ဖြစ်သည်။
Verse 32
तस्याः कालोयनोपेताश्चतुर्थाशुद्धमध्यमाः / नग्निं च पौषा वै देव दृष्ट्वा काञ्च यथाक्रमः
ထို (ဂြာမ) တွင် ကာလိုယန (kāloyana) ပါဝင်သော စတုರ್ಥ (caturtha) များနှင့် သုဒ္ဓ-မဓျမ (śuddha-madhyama) မူရ္ချနာများ ရှိသည်။ ထို့ပြင် အစဉ်အတိုင်း ‘နဂ္နိ’, ‘ပေါုရှာ’, ‘ဒေဝ’, ‘ဒೃષ્ટ್ವာ’, ‘ကာဉ္ଚ’ ဟူသော အမည်များလည်း ရှိသည်။
Verse 33
मध्यमग्रामिकाख्याता षड्जग्रामा निबोधत / उत्तरं मन्द्रा रजनी तथा वाचोन्नरायताः
Madhyama-grāmikā ဟုခေါ်သော ṣaḍja-grāma ကို သိမှတ်ပါ; Uttara, Mandrā, Rajanī နှင့် Vāconnarāyatā ဟူသည်တို့သည် ၎င်း၏ ခွဲခြားချက်များ ဖြစ်သည်။
Verse 34
मध्यषड्जा तथा चैव तथान्या चाभिमुद्गणा / गान्धारग्रामिका श्यामा कीर्तिमाना निबोधत
Madhya-ṣaḍjā နှင့် Abhimudgaṇā ဟုခေါ်သော အခြားတစ်မျိုးကိုလည်း သိမှတ်ပါ; ထို့ပြင် Gāndhāra-grāmikā, Śyāmā နှင့် Kīrtimānā ကိုလည်း သိပါ။
Verse 35
अग्निष्टोमं तु माद्यं तु द्वितीयं वाजपेयिकम् / यवरातसूयस्तु षष्ठवत्तु सुवर्मकम्
Agniṣṭoma သည် ပထမ၊ ဒုတိယမှာ Vājapeyika ဟုခေါ်သည်; Yavarātasūya နှင့် ဆဋ္ဌမနှင့်တူသော Suvarmaka—ဟူ၍ အစဉ်ပြောထားသည်။
Verse 36
सप्त गौसवना नाम महावृष्टिकताष्टमाम् / ब्रह्मदानं च नवमं प्राजापत्यमनन्तरम् / नागयक्षाश्रयं विद्वान् तद्गोत्तरतथैव च
ခုနစ်မြောက်ကို Gausavanā ဟုခေါ်၍၊ ရှစ်မြောက်ကို Mahāvṛṣṭikā ဟုဆိုသည်; ကိုးမြောက်မှာ Brahmadāna၊ ထို့နောက် Prājāpatya; ပညာရှိသည် Nāgayakṣāśraya နှင့် Tadgottara ကိုလည်း ထိုနည်းတူ သိမှတ်ရမည်။
Verse 37
पदक्रान्तमृगक्रान्तं विष्णुक्रान्तमनोहरा / सूर्यकान्तधरेण्यैव संतकोकिलविश्रुतः
Padakrānta, Mṛgakrānta နှင့် စိတ်နှလုံးလှပသော Viṣṇukrānta; ထို့ပြင် Sūryakānta-dhareṇī နှင့် Santa-kokila-viśruta ဟူသော နာမများလည်း ထင်ရှားသည်။
Verse 38
तेनवानित्यपवशपिशाचातीवनह्यपि / सावित्रमर्धसावित्रं सर्वतोभद्रमेव च
ထိုအာနုဘော်ကြောင့် အညစ်အကြေးဖြစ်စေသော ပိသာချာတို့၏ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ကြမ်းတမ်းသောတောအန္တရာယ်တို့လည်း သက်သာသွားသည်။ စာဝိထရီ၊ အာဓ္ဓစာဝိထရီ နှင့် ‘ဆာဝတောဘဒ္ဒရ’ မန္တရတို့ကိုလည်း ရွတ်ဆိုကြသည်။
Verse 39
मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः / अलंबुषेसेष्टमथो विष्णुवैणवरावुभौ
သူကို ‘မနောဟရ’, ‘မဓာထြျ’, ‘ဂန္ဓဗ္ဗာနုပတ’ ဟု ခေါ်ကြ하며၊ ထို့ပြင် ‘အလမ္ဗုရှာ-ဆေဋ္ဌ’ နှင့် ‘ဝိෂ္ဏု-ဝိုင်ဏဝ-ရာဝ’ ဟူသော နှစ်ဦးလည်း ထင်ရှားကြသည်။
Verse 40
सागराविजयं चैव सर्वभूतमनोहरः / हतोत्सृष्टो विजानीत स्कन्धं तु प्रियमेव च
‘သာဂရာဝိဇယ’ နှင့် ‘ဆဗ္ဗဘူတမနောဟရ’ ဟူသော အမည်များလည်း ရှိသည်။ ‘ဟတောৎসೃષ્ટ’ ဟူသော အမည်ကိုလည်း သိမှတ်ပါ—စကန္ဓသည် အမြဲတမ်း ချစ်ခင်ရသူ ဖြစ်သည်။
Verse 41
मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः / अलंबुसेष्टस्य तथा नारदप्रिय एव च
‘မနောဟရ’, ‘မဓာထြျ’, ‘ဂန္ဓဗ္ဗာနုပတ’ ဟု ခေါ်ကြသူသည် ‘အလမ္ဗုရှာ-ဆေဋ္ဌ’ နှင့်လည်း ဆက်နွယ်ပြီး ‘နာရဒပရိယ’ ဟုလည်း ခေါ်သည်။
Verse 42
कथितो भीमसेनेन नगरातानयप्रियः / विकलोपनीतविनताश्रीराख्यो भार्गवप्रियः
ဘီမစೇနက ပြောကြားသည့် ‘နဂရာတာနယပရိယ’ ဟူသော အမည်ရှိသူ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ‘ဝိကလိုပနီတဝိနတာရှရီ’ ဟု ထင်ရှားပြီး ဘာရ္ဂဝ၏ ချစ်ခင်ရသူ ဖြစ်သည်။
Verse 43
चतुर्दश तथा पञ्चदशेच्छन्तीह नारदः / ससौवीरां सुसोवीरा ब्रह्मणो ह्यपगीयते
ဤနေရာ၌ နာရဒသည် ဆယ့်လေးနှင့် ဆယ့်ငါးမြောက် သံလွှာကွဲပြားမှုကိုလည်း လိုလားသည်။ ‘စသော်ဝီရာ’ နှင့် ‘စုသော်ဝီရာ’ ကို ဘြဟ္မာက သီဆိုသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 44
उत्तरादिस्वरश्चैव ब्रह्मा वै देवतास्त्रयः / हरिदेशसमुत्पन्ना हरिणस्याव्यजायत
အုတ်တရ စသည့် သံများ၏ အဓိဒေဝတာမှာ ဘြဟ္မာနှင့် ဒေဝတာ သုံးပါးဖြစ်သည်။ ဟရိဒေသမှ ပေါ်ထွန်းလာ၍ ဟရိအတွက် ထင်ရှားပေါ်လာကြသည်။
Verse 45
मूर्छना हरिणा ते वै चन्द्रस्यास्याधिदैवतम् / करोपनीता विवृतावनुद्रिः स्वरमण्डले
ဟရိက တည်ထောင်ထားသော ဤမူර්ချနာများသည် စန္ဒြသံ၏ အဓိဒေဝတာဖြစ်သည်။ သံဝိုင်းအတွင်း ‘အနုဒြိ’ ကို လက်ဖြင့် မြှောက်ကာ ကျယ်ပြန့်စွာ ဖွင့်လှစ်ပြသ하였다။
Verse 46
साकलोपनतातस्मान्मनुतस्यान्नदैवतः / मनुदेशाः समुत्पन्ना मूर्च्छनाशुद्धमात्मना
ထို ‘စാകလိုပနတ’ မှ မနု၏ အစာအဟာရကို ကာကွယ်သော ဒေဝတာကို သတ်မှတ်하였다။ သန့်ရှင်းသော အတ္တရှိ မူර්ချနာများမှ ‘မနုဒေသ’ များ ပေါ်ထွန်းလာသည်။
Verse 47
तस्मात्तस्मान्मृगामर्गीमृगेन्द्रोस्याधिदैवता / सावश्रमसमाद्युम्ना अनेकापौरुषानखान्
ထိုမှ ‘မೃဂာမರ್ಗီ’ ပေါ်ထွန်းလာပြီး ၎င်း၏ အဓိဒေဝတာမှာ မೃဂೇಂದ್ರ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုနှင့်အတူ အာဒျုမ್ನ တေဇဖြင့် တောက်ပကာ လူမလုပ်သော လက်သည်းများစွာကို ဆောင်ထားသည်။
Verse 48
मूर्च्छनायोजनाह्येषास्याद्रजसारजनीततः / तानि उत्तर मद्रांसपद्गदैवतकं विदुः
ဤ မူရ္ချနာကို ‘အာယောဇနာ’ ဟု ခေါ်ကြပြီး ရဇစ်ဂုဏ်နှင့် ရဇနီတတ္တဝမှ ပေါ်ထွန်းသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ပညာရှင်တို့က ၎င်းသည် ဥတ္တရ-မဒြ၊ အံစပဒ၊ ဂဒೈဝတကနှင့် ဆက်နွယ်သည်ဟု သိကြသည်။
Verse 49
तस्मादुत्तरतायावत्प्रथमं स्वायमं विदुः / तमोदुत्तरमैद्रोयदेवतास्याद्रुवेन च
ထို့ကြောင့် မြောက်ဘက်သို့ သွားသော ပထမအဆင့်ကို ‘စွာယမ’ ဟု သိကြသည်။ တမစ်ဂုဏ်၏ မြောက်ဘက်ကို ‘အိုင်ဒြ’ ဟု ခေါ်ပြီး ၎င်း၏ ဒေဝတာသည် ဓြုဝနှင့်အတူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 50
अपामदुत्तरत्वावधैवतस्योत्तरायणः / स्यादिजमूर्छनाह्येच पितरः श्राद्धदेवताः
ရေဓာတ် (āp) ၏ မြောက်ဘက်ဆိုင်ရာ အကန့်အသတ်ကို အုပ်စိုးသော ဒေဝတာကို ‘ဥတ္တရာယဏ’ ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းကို ‘ဣဇ-မူရ္ချနာ’ ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး ပိတရတို့သည် ၎င်း၏ ရှရာဒ္ဓ ဒေဝတာများဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 51
शुद्धषड्जस्वर कृत्वा यस्मादग्निमहर्षयः / उपैति तस्मान्नजानी याच्छुद्धयच्छिकरासभा
သန့်ရှင်းသော Ṣaḍja သံကို တည်စေပြီး မဟာရိရှီတို့သည် အဂ္နိကို နီးကပ်ကြသဖြင့် ‘နဇာနီ’ ဟု ခေါ်သော မူရ္ချနာကို သိကြသည်။ ၎င်းကို ‘သုဒ္ဓ-ယချ္ချိကရာသဘா’ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
Verse 52
इत्येता मूर्छनाः कृत्वा यस्यामीदृशभावनः / पक्षिणां मूर्छनाः श्रुत्वा पक्षोका मूर्छनाः स्मृताः
ဤသို့ မူရ္ချနာများကို ပြုလုပ်ပြီး ထိုသဘောထားမျိုးရှိသူသည် ငှက်တို့၏ မူရ္ချနာသံကို ကြားလျှင် ‘ပက္ခိုကာ’ ဟု ခေါ်သော မူရ္ချနာများကို သတိရလေသည်။
Verse 53
नागादृष्टिविषागीतानोपसर्पन्तिमूर्छनाः / नानासाधारमश्चैववडवात्रिविदस्तथा
နာဂဒೃષ્ટိ၊ ဗိသဂီတ စသည်တို့အတိုင်း မူးချနာတို့သည် နီးကပ်လာကြသည်။ ထို့ပြင် အမျိုးမျိုးကွဲပြား၍ ထူးကဲကာ ‘ဝဍဝာ’ သုံးမျိုးဟူ၍လည်း ဆိုကြသည်။
Frequently Asked Questions
It indexes Vaivasvata Manu-related descent lines, moving through named successions (e.g., Nariṣyanta → Dama → Rāṣṭravardhana and onward) and extending into sub-lines featuring Budha, Tṛṇabindu, and kings associated with the founding of Viśālā.
It frames yajña-success as a site of cosmological power and priestly legitimacy: Saṃvarta’s conduct of Marutta’s rite generates prosperity and political supremacy, triggering Bṛhaspati’s rivalry and highlighting how ritual authority shapes worldly sovereignty.
No. The sampled material is predominantly genealogical and episodic (vamsha + yajña narrative), not bhuvana-kośa measurements, and it is not part of the Lalitopakhyana-focused Shakta esoterica.