Adhyaya 60
Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ (Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode)
ဤအခန်း (Vaivasvatotpatti) တွင် Cākṣuṣa မန္ဝန္တရ ကုန်ဆုံးပြီးနောက် တရားတော်အာဏာရှိသော ဒေဝတများက မြေကြီးအုပ်ချုပ်ခွင့်ကို မဟာ Vaivasvata မနုအား ပေးအပ်ကြောင်း ဆူတာက ပြောသည်။ ထို့နောက် မနု၏ သား ၁၀ ယောက်ကို မျိုးရိုးစာရင်းအဖြစ် ဖော်ပြသည်—Ikṣvāku, Nṛga, Dhṛṣṭa, Śaryāti, Nariṣyanta, Prāṃśu, Nābhāga, Diṣṭa, Karūṣa, Pṛṣadhra။ ဘြဟ္မာ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် မနုသည် ဆန္ဒအခြေပြု ယဇ်ပူဇော်မှု (aśvamedha ရည်ရွယ်ချက်နှင့် putrakāmeṣṭi မော်တီဖ်) ကို ပြုလုပ်သည်။ Mitra နှင့် Varuṇa ၏ အပိုင်းမှ ယဇ်အကျိုးဖြစ်၍ အလှဆင်ဝတ်စုံနှင့် အလင်္ကာများပါသော Ilā ပေါ်ထွန်းလာသည်။ Ilā သည် မနုနှင့်လည်းကောင်း Mitra–Varuṇa နှင့်လည်းကောင်း ဆွေးနွေးရာတွင် ဓမ္မနှင့် သစ္စာတရားကို အခြေခံသော နာခံမှုကို ထင်ရှားစေပြီး ဒေဝတများက ကျေနပ်၍ ကိရိယာဂုဏ်သတင်းနှင့် ပရဟိတပေးကာ Sudyumna ကို ထင်ရှားစေသည်။ Sudyumna သည် လောကချစ်ခင်သူ၊ မျိုးရိုးတိုးပွားစေသူဟု ချီးမွမ်းခံရပြီး၊ အမျိုးသမီးအဖြစ် ပြောင်းလဲသည့် ဖြစ်ရပ်လည်း ပါဝင်ကာ နောက်ဆုံးတွင် ဖခင်မျိုးရိုးဆက်တင်မှု မပျက်စေရန် ပြန်လည်ချိတ်ဆက်ထားသည်။
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते तृतीय उपोद्धातपादे वैवस्वतोत्पत्तिर्नामैकोनषष्टितमोध्यायः // ५९// सूत उवाच ततो मन्वन्तरे ऽतीते चाक्षुषे दैवतैः सह / वैवस्वताय महते पृथिवीराज्यमादिशत्
ဤသို့ သီရိဗြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ၌ ဝါယုမိန့်ကြားသော တတိယ အူပေါဓ္ဓာတပဒ အခန်း၊ “ဝိုင်ဝස්ဝတ ပေါ်ပေါက်ခြင်း” ဟူသော ၅၉ မြောက် အခန်းဖြစ်၏။ စူတက ပြောသည်—ချာක්ෂုရှ မန်ဝန္တရ ကုန်လွန်ပြီးနောက်၊ ဒေဝတားတို့နှင့်အတူ မဟာဝိုင်ဝස්ဝတအား မြေပြင်၏ အာဏာရဇ္ဇကို ချမှတ်ပေး하였다။
Verse 2
तस्माद्वैवस्वतात्पुत्रा जज्ञिरे दश तत्समाः / इक्ष्वाकुश्च नृगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेवच
ထို ဝိုင်ဝස්ဝတမှ တူညီသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် သားတော် ဆယ်ပါး ပေါ်ပေါက်လာသည်—အိက္ရှဝါကူ၊ နృဂ၊ ဓೃෂ္ဋ နှင့် ရှရယာတိ တို့လည်း ပါဝင်သည်။
Verse 3
नरिष्यन्तस्तथा प्रांशुर्नाभागो दिष्ट एव च / करूषश्च पृषध्रश्च नवैते मानवाः स्मृताः
နရိရှျန္တ၊ ပရಾಂရှု၊ နာဘாக၊ ဒိဋ္ဌ၊ ကရူးෂ နှင့် ပೃષဓ್ರ—ဤကိုးဦးကို ‘မာနဝ’ ဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 4
ब्रह्मणा तु मनुः पूर्वं चोदितस्तु प्रबोधितम् / यष्टुं प्रजक्रमे कामं हयमेधेन भूपतिः
ဗြဟ္မာက အရင်ကတည်းက လှုံ့ဆော်၍ သတိပေးနှိုးဆော်ထားသော မနု—ထို ဘုရင်သည်—မိမိဆန္ဒအတိုင်း အရှ္ဝမေဓ ယဇ్ఞကို စတင်ကျင်းပ하였다။
Verse 5
अथाकरोत्पुत्रकामः परामिष्टिं प्रजापतिः / मित्रावरुणयोरंशे अनलाहुतिमेव यत्
ထို့နောက် သားတော်လိုလားသော ပရဇာပတိသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး အိဋ္ဌိကို ပြုလုပ်하였다။ ၎င်းသည် မိတ္တရ-ဝရုဏ၏ အಂശအတွက် မီးထဲသို့ အာဟုတိ ပူဇော်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
Verse 6
तत्र दिव्यांबरधरा दिव्याभरणभूषिता / दिव्यासंहनना चैव इला जज्ञ इति श्रुतम्
ထိုနေရာ၌ အီလာသည် နတ်ဘုရားဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်၍ နတ်ဘုရားအလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ နတ်ဘုရားသဏ္ဌာန်အလှရှိလျက် မွေးဖွားခဲ့သည်ဟု ကြားသိရသည်။
Verse 7
तामिलेत्यथ होवाच मनुर्दण्डधरस्ततः / अनुगच्छस्व भद्रं ते तमिला प्रत्युवाच ह
ထို့နောက် တံတားကိုင်သော မနုက သူမကို “အီလာ” ဟု ခေါ်၍ “ငါ့နောက်လိုက်ပါ၊ သင့်အတွက် မင်္ဂလာရှိပါစေ” ဟု ဆိုသည်။ ထိုအခါ တမီလာက ပြန်လည်ဖြေကြားသည်။
Verse 8
धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् / मित्रावरुणयोरंशे जातास्मि वदतां वर
ဤစကားသည် ဓမ္မနှင့် ကိုက်ညီသည်။ စကားတွင် အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ သားတော်ကို ဆန္ဒရှိသော ပရဇာပတိအား ငါဆိုသည်—ငါသည် မိတ္တရနှင့် ဝရုဏ၏ အংশမှ မွေးဖွားလာသူဖြစ်သည်။
Verse 9
तयोः सकाशं यास्यामि मातो धर्मो हतो वधीत् / एवमुक्त्वा पुनर्देवी तयोरन्तिकमागमत्
“အမေ၊ ငါသည် သူတို့နှစ်ပါးထံ သွားမည်၊ ဓမ္မ မပျက်စီးစေရ” ဟု ဆိုပြီးနောက် ဒေဝီသည် ထိုနှစ်ပါး၏ အနီးသို့ ပြန်လည်ရောက်လာသည်။
Verse 10
गत्वान्तिकं वरारोहा प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् / अंशे ऽस्मिन्युवयोर्जाता देवौ किं करवाणि वाम्
သူတို့အနီးသို့ ရောက်သော် လှပသည့်သူမက လက်အုပ်ချီ၍ ပြောသည်—“အို နတ်နှစ်ပါး၊ ငါသည် သင်တို့နှစ်ပါး၏ အংশမှ မွေးဖွားသူဖြစ်သည်; သင်တို့အတွက် ငါ ဘာလုပ်ပေးရမည်နည်း?”
Verse 11
मनुनैवाहमुक्तास्मि अनुगच्छस्व मामिति / तथा तु ब्रुवतीं साध्वीमिडामाश्रित्य तावुभौ
မနုက ငါ့အား “ငါ့နောက်လိုက်လာ” ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပြောနေသော သာဓွီ အိဍာကို အားကိုး၍ သူတို့နှစ်ဦးလုံး အတူတကွ ရှိနေ하였다။
Verse 12
देवौ च मित्रावरुणाविदं वचनमूचतुः / अनेन तव धर्मज्ञे प्रश्रयोण दमेन च
ထို့နောက် ဒေဝ မိတ္တရနှင့် ဝရုဏ တို့က ဤစကားကို ဆိုကြသည်— “ဓမ္မကို သိသူမ၊ သင်၏ နှိမ့်ချမှုနှင့် ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်မှုကြောင့်”။
Verse 13
सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ स्वौ वरवर्णिनि / आवयोस्त्वं महाभागे ख्यातिं कन्ये प्रयास्यसि
အို ခါးလှသောသူ၊ အို အရောင်အဆင်းမြတ်သောသူ၊ သင်၏ သစ္စာကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့နှစ်ဦးလုံး ပျော်ရွှင်ကြသည်။ အို ကံကောင်းလှသော ကညာ၊ ကျွန်ုပ်တို့ကြောင့် သင်သည် ကျော်ကြားမှုကို ရရှိလိမ့်မည်။
Verse 14
सुद्युम्न इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु पूजितः / जगत्प्रियो धर्मशीलो मनोर्वंशविवर्द्धनः
သူသည် “စုဒျုမန” ဟု နာမည်ကျော်ကြားကာ လောကသုံးပါးတွင် ပူဇော်ခံရမည်။ လောကချစ်ခင်သူ၊ ဓမ္မသီလရှိသူ၊ မနု၏ မျိုးဆက်ကို တိုးပွားစေသူ ဖြစ်မည်။
Verse 15
मानवः स तु सुद्युम्नः स्त्रीभावमगमत्प्रभुः / सा तु देवी वरं लब्ध्वा निवृत्ता पितरं प्रति
အာဏာရှိသော လူသား စုဒျုမနသည် မိန်းမအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွား하였다။ ထိုဒေဝီသည် ဆုတောင်းပေးခြင်းကို ရပြီးနောက် မိမိအဖထံသို့ ပြန်လှည့်သွား하였다။
Verse 16
बुधेनोत्तरमासाद्य मैथुनायोपमन्त्रिता / सोमपुत्राद्बुधाच्चास्यामैलो जज्ञे पुरूखाः
မြောက်ဘက်သို့ ဘုဓထံ ရောက်သော် မိတ်ဆုံရန် ဖိတ်ခေါ်ခံရ၏။ စောမ၏သား ဘုဓကြောင့် သူမ၏ဝမ်းမှ ‘အိုင်လ’ ပုရူရဝါ မွေးဖွားလာ၏။
Verse 17
बुधात्सा जनयित्वा तु सुद्युम्नत्वं पुनर्गताः / सुद्युम्नस्य तु दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः
ဘုဓမှ သားကို မွေးပြီးနောက် သူမသည် စုဒျုမန အဖြစ်သို့ ပြန်လည်ရောက်၏။ စုဒျုမနတွင် ဓမ္မမြတ်သော အမွေဆက်ခံသူ သုံးဦး ရှိ၏။
Verse 18
उत्कलश्च गयश्चैव विनतश्च तथैव च / उत्कलस्योत्कलं राष्ट्रं विनतस्यापि पश्चिमम्
သူတို့သုံးဦးမှာ ဥတ္ကလ၊ ဂယ နှင့် ဝိနတ ဖြစ်ကြ၏။ ဥတ္ကလ၏ နိုင်ငံကို ‘ဥတ္ကလ’ ဟု ခေါ်ကြပြီး ဝိနတ၏ နယ်မြေမှာ အနောက်ဘက် ဖြစ်၏။
Verse 19
दिक्पूर्वा तस्य राजर्षेर्गयस्य तु गया पुरी / प्रविष्टेतु मनौ तस्मिन्प्रजाः सृष्ट्वा दिवाकरम्
ထို ရာဇဋ္ဌိ ဂယ၏ အရှေ့ဘက်တွင် ‘ဂယာ’ မြို့ရှိ၏။ သူသည် မနုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သော် ပြည်သူတို့ကို ဖန်ဆင်းပြီး ဒိဝါကရ (နေမင်း) ကို တည်ထောင်၏။
Verse 20
दशधा तदधात्क्षत्त्रमकरोत्पृथिवीमिमाम् / इक्ष्वाकुरेव दायादो भागं दशममाप्तवान्
သူသည် ဤမြေကြီးပေါ်ရှိ က္ଷတ္တရ အာဏာကို ဆယ်ပိုင်း ခွဲဝေ하였다။ အိက္ရှဝါကူ၏ အမွေဆက်ခံသူက ဆယ်မြောက် အပိုင်းကို ရရှိ하였다။
Verse 21
कन्याभावत्तु सुद्युम्नो नैव भागमवाप्तवान् / वसिष्ठवचनाच्चासीत्प्रतिष्ठाने महाद्युतिः
မိန်းကလေးအဖြစ် ဖြစ်နေသဖြင့် စုဒျုမနသည် မည်သည့်အပိုင်းမျှ မရခဲ့။ သို့သော် ဝသိဋ္ဌ၏ မိန့်ခွန်းကြောင့် ပရတိဋ္ဌာန၌ မဟာတေဇဖြင့် တည်နေခဲ့သည်။
Verse 22
प्रतिष्ठां धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य महात्मनः / एतच्छ्रुत्वा तु ऋषयः पप्रच्छुः सूतजं प्रति / मानवः स तु सुद्यम्नः स्त्रीभावमगमत्कथम्
ဓမ္မရာဇ မဟာတ္မာ စုဒျုမန၏ ပရတိဋ္ဌာန အကြောင်းကို ကြားပြီးနောက် ရှိများက စူတပုတၱရကို မေးကြသည်—ထိုလူ စုဒျုမနသည် မိန်းမဘဝသို့ မည်သို့ ရောက်သနည်း။
Verse 23
सूत उवाच पुरा महेश्वरं द्रष्टुं कुमारास्सनकादयः / इलावृतं समाजग्मुर्ददृशुर्वृषभध्वजम्
စူတက ပြောသည်—ရှေးကာလ၌ စနကတို့ ကုမာရများသည် မဟေရှ్వరကို တွေ့မြင်ရန် အီလာဝෘတသို့ သွား၍ နွားတံခွန်တော်ရှိသော ရှိဝကို မြင်တွေ့ကြသည်။
Verse 24
उमया रममाणं तं विलोक्य पिहितेस्थले / प्रतिजग्मुस्ततः सर्वे व्रीडिताभूच्छिवाप्यथ
အုမာနှင့် ပျော်ရွှင်ရမဏနေသော ရှိဝကို ဖုံးကွယ်ရာနေရာ၌ မြင်ကြသဖြင့် သူတို့အားလုံး ပြန်လှည့်သွားကြသည်။ ထိုအခါ ရှိဝလည်း ရှက်သွားသည်။
Verse 25
प्रोवाच वचनं देवी प्रियहेतोः प्रियं प्रिया / इमं ममाश्रमं देव यः पुमान्सं प्रवेक्ष्यति
ချစ်ခြင်းအကြောင်းကြောင့် ချစ်လှစွာသော ဒေဝီက ချိုမြိန်သော စကားကို ဆိုသည်—“အို ဒေဝ! ငါ၏ ဤအာရှ్రమသို့ မည်သည့် ယောက်ျားမဆို ဝင်လာပါက…”
Verse 26
भविष्यति ध्रुवं नारी स तुल्याप्सरसां शुभा / तत्र सर्वाणि भूतानि पिशाचाः पशवश्च ये
ထိုမိန်းမသည် အမှန်တကယ် မင်္ဂလာရှိ၍ အပ္စရာတို့နှင့်တူသကဲ့သို့ လှပမည်။ ထိုနေရာ၌ ဘူတ၊ ပိသာချ နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့ အားလုံး စုဝေးကြမည်။
Verse 27
स्त्रीभूताः सहरुद्रेण क्रोडन्त्यप्सरसो यथा / उमावनं प्रविष्टस्तु स राजा मृगयां गतः
ရုဒြနှင့်အတူ သူတို့သည် မိန်းမရုပ်သို့ ပြောင်းလဲကာ အပ္စရာတို့ကဲ့သို့ ကစားမြူးတမ်းကြသည်။ ထိုဘုရင်သည် အမဲလိုက်သွား၍ ဥမာဝနသို့ ဝင်ရောက်하였다။
Verse 28
पिशाचैः सह भूतैस्तु रुद्रे स्त्रीभावमास्थिते / तस्मात्सराजा सुद्युम्नः स्त्रीभावं लब्धवान्पुनः / महादेवप्रसादाच्च मानवत्वमवाप्तवान्
ရုဒြသည် မိန်းမသဘောဖြင့် ဘူတနှင့် ပိသာချတို့နှင့်အတူ တည်ရှိသဖြင့်၊ ထိုအကြောင်းကြောင့် ဘုရင် စုဒျုမန သည် မိန်းမသဘောကို ထပ်မံရရှိ하였다။ ထို့ပြင် မဟာဒေဝ၏ ကရုဏာကြောင့် လူသားသဘောကိုလည်း ပြန်လည်ရရှိ하였다။
Frequently Asked Questions
It catalogs the Vaivasvata Manu lineage by listing his sons—prominently including Ikṣvāku (key to the Solar dynasty traditions) alongside Nṛga, Dhṛṣṭa, Śaryāti, Nariṣyanta, Prāṃśu, Nābhāga, Diṣṭa, Karūṣa, and Pṛṣadhra.
Manu’s desire for progeny is framed through a sacrifice (with putrakāma intent and aśvamedha aspiration), from which Ilā arises; the narrative treats yajña, divine shares (Mitra–Varuṇa), and boons as causal instruments for dynastic continuation.
Ilā functions as a divinely produced lineage-node whose dharmic compliance earns a boon; Sudyumna becomes the renowned figure through whom the narrative explores sex-transformation while still safeguarding the continuity and expansion of Manu’s line.