
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
ဤအခန်းသည် သာသနာတရားအာဏာ (တပဿာ) နှင့် မင်းအာဏာ၏ အင်အားသုံးမှုတို့ကြား ပဋိပက္ခကို အခြေခံ၍ ဓမ္မဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဝသိဋ္ဌက ဇမဒဂ္နိသည် မင်း/မင်းအေးဂျင့် (စာပိုဒ်များတွင် စန္ဒရဂုပ္တဟု ခေါ်) ကို နွားကို အင်အားသုံး၍ မယူရန် သတိပေးပြီး၊ ထိုနွားသည် ဗြဟ္မသွ (ဗြာဟ္မဏသန့်ရှင်းပိုင်ဆိုင်မှု) ဖြစ်သဖြင့် ဓမ္မကို သိသူ မသိမ်းယူသင့်ကြောင်း ရှင်းလင်းသည်။ အင်အားသုံး၍ သိမ်းယူလျှင် အပြစ်ကံနှင့် အသက်တိုစေမည့် အကျိုးဆက်များကို ဇမဒဂ္နိက ခန့်မှန်းပြောကြားသည်။ ကာလက လှုံ့ဆော်၍ ဒေါသထွက်နေသော မင်းသည် စစ်သားများကို ဗြဟ္မဏကို နှင်ထုတ်စေပြီး ကြိုးဖြင့် နွားကို ဆွဲယူစေသည်။ ကမ္ဘာလောကအဆင့်အထိ လုပ်နိုင်သော တပဿာစွမ်းအားရှိသော်လည်း ဇမဒဂ္နိသည် က్షမာ (သည်းခံခြင်း) ကို ကိုင်စွဲကာ ဒေါသမထွက်ဘဲ နေသည်; စာတမ်းသည် အကရောဓ (ဒေါသမရှိခြင်း) ကို သုခသမာဓိရှိသူတို့၏ “အမြင့်ဆုံး ဥစ္စာ” ဟု ချီးမြှောက်သည်။ ထို့ကြောင့် တပဿာနှင့် ဓမ္မသည် အကြမ်းဖက်မှုကို တားဆီးပြီး၊ ထိန်းချုပ်မှုမရှိသော မင်းအာဏာသည် လောကစည်းကမ်းကို ဆန့်ကျင်သည့် အင်အားဖြစ်လာကြောင်း ဖော်ပြကာ နောက်ပိုင်း ဘൃဂုဝంశနှင့် ဇမဒဂ္နိ၏ သား ရာမ/ပရရှုရာမ ဆိုင်ရာ ဇာတ်ကြောင်းများအတွက် အခြေခံပြုသည်။
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वोयुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऽष्टाविंशतितमो ऽध्यायः // २८// वसिष्ठ उवाच जमदग्निस्ततो भूयस्तमुवाच रुषान्वितः / ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यं पुरुषेण विजानता
ဤသို့ သီရိဗြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ၌ ဝါယုမိန့်ကြားသော အလယ်ပိုင်း၊ တတိယ ဥပိုဒ္ဓာတပဒ၌ အခန်း ၂၈ ဖြစ်၏။ ဝသိဋ္ဌ မိန့်တော်မူသည်— ထို့နောက် ဒေါသဖြင့် ပြည့်သော ဇမဒဂ္နီက ထပ်မံ၍ ပြောသည်— “သိမြင်သူသည် ဗြာဟ္မဏ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု (ဗြဟ္မသွ) ကို မလုယူသင့်”။
Verse 2
प्रसह्य गां मे हरतो पापमाप्स्यसि दुर्मते / आयुर्जाने परिक्षीणं न चेदेतत्करिष्यति
အို မိုက်မဲသူ! ငါ၏ နွားကို အင်အားဖြင့် ဆွဲယူသွားလျှင် သင်သည် အပြစ်ကို ရယူမည်; သင်၏ အသက်တာ ကုန်ခါနီးပြီဟု ငါသိ၏— ဤအမှုကို မရပ်မနားလျှင်။
Verse 3
बलादिच्छसि यन्नेतुं तन्न शक्यं कथञ्चन / स्वयं वा यदि सायुच्येद्विनशिष्यति पार्थिवः
အင်အားဖြင့် သင်ယူသွားလိုသောအရာသည် မည်သို့မျှ မဖြစ်နိုင်; မင်းကိုယ်တိုင်ပါ ဝင်ရောက်ပတ်သက်လျှင် ထိုလောကီမင်းသည် ပျက်စီးမည်။
Verse 4
दानं विनापहरणं ब्राह्मणानां तपस्विनाम् / शतायुषोर्ऽजुनादन्यः को न्विच्छति जिजीविषुः
တပသီဗြာဟ္မဏတို့၏ ပစ္စည်းကို ဒါနမပေးဘဲ လုယူခြင်းသည် မသင့်တော်။ အသက်တစ်ရာရှိသော အర్జုနမှတပါး အသက်ရှင်လိုသူ မည်သူက ထိုသို့ပြုမည်နည်း။
Verse 5
इत्युक्तस्तेन संक्रुद्धः स मन्त्रीकालचोदितः / बद्ध्वा तां गां दृढैः पाशैर्विचकर्ष बलान्वितः
ထိုသို့ပြောသည်ကိုကြားသော် ကာလ၏လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ထိုဝန်ကြီးသည် ဒေါသထွက်လေ၏။ နွားကို ကြိုးခိုင်ခိုင်ဖြင့်ချည်ကာ အားဖြင့်ဆွဲယူသွားသည်။
Verse 6
जमदग्निरथ क्रोधाद्भाविकर्मप्रचोदितः / रुरोध तं यथाशक्ति विकर्षन्तं पायस्विनीम्
ထို့နောက် ဇမဒဂ္နီသည်လည်း ဒေါသဖြင့်၊ ဖြစ်လာမည့်ကံ၏လှုံ့ဆော်မှုကြောင့်၊ နို့ပေးနွားကို ဆွဲနေသူကို တတ်နိုင်သမျှ တားဆီး하였다။
Verse 7
जीवन्न प्रतिमोक्ष्यामि गामेनामित्यमर्षितः / जग्राह सुदृढं कण्ठे वाहुभ्यां तां महामुनिः
မဟာမုနိသည် ဒေါသဖြင့် “ငါအသက်ရှင်နေသရွေ့ ဤနွားကို မလွှတ်မည်” ဟုဆိုကာ လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် လည်ပင်းကို ခိုင်ခိုင်မာမာ ဖမ်းဆုပ်하였다။
Verse 8
ततः क्रोधपरीतात्मा चन्द्रगुप्तो ऽतिनिर्घृणः / उत्सारयध्वमित्येनमादिदेश स्वसैनिकान्
ထို့နောက် ဒေါသလွှမ်းမိုးပြီး အလွန်ရက်စက်သော ချန္ဒရဂုပ္တသည် မိမိစစ်သည်တို့အား “သူ့ကို ထုတ်ပယ်ကြ” ဟု အမိန့်ပေး하였다။
Verse 9
अप्रधृष्यतमं लोके तमृषिं राजकिङ्कराः / भर्त्राज्ञया प्रसह्यैनं परिवव्रुः समन्ततः
လောက၌ မအနိုင်ယူနိုင်သော ရှင်ရသီကို မင်း၏အမှုထမ်းများက။ သခင်၏အမိန့်ဖြင့် အင်အားသုံးကာ အရပ်ရပ်မှ ဝိုင်းထားကြသည်။
Verse 10
दण्डैः कशाभिर्लकुडैर्विनिघ्नन्तश्च मुष्टिभिः / ते समुत्सारयन् धेनोः सुदूरतरमन्तिकात्
တုတ်၊ ကြိုးတံ၊ လက်ကောက်နှင့် လက်သီးတို့ဖြင့် ထိုးနှက်ကာ။ နွားမ၏အနီးမှ သူ့ကို အလွန်ဝေးဝေးသို့ မောင်းထုတ်ကြသည်။
Verse 11
स तथा हन्यमोनो ऽपि व्यथितःक्षमयान्वितः / न चुक्रोधाक्रोधनत्वं सतो हि परमं धनम्
ဒီလို ထိုးနှက်ခံရသော်လည်း နာကျင်သော်လည်း ခွင့်လွှတ်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံနေ၏။ သူ မဒေါသမထွက်; သန့်ရှင်းသူ၏ အမြင့်ဆုံးဥစ္စာမှာ ဒေါသမရှိခြင်းပင်။
Verse 12
स च शक्तः स्वतपसा संहर्त्तुमपि रक्षितुम् / जगत्सर्वं क्षयं तस्य चिन्तयन्न प्रचुक्रुधे
သူ၏တပသဖြင့် လောကတစ်ခုလုံးကို ဖျက်ဆီးလည်း ရှင်သန်ကာကွယ်လည်း လုပ်နိုင်၏။ သို့သော် သူတို့၏ပျက်စီးမှုကို စဉ်းစားသော်လည်း ဒေါသမထွက်။
Verse 13
सपूर्वं क्रोधनो ऽत्यर्थं मातुरर्थे प्रसादितः / रामेणाभूत्ततो नित्यं शान्त एव महातपाः
မဟာတပသီသည် ယခင်က အလွန်ဒေါသကြီးသူဖြစ်၏။ မိခင်အတွက် ရာမက သူ့ကို ကြည်နူးစေခဲ့သည်။ ထိုနောက်မှစ၍ သူသည် အမြဲတမ်း ငြိမ်းချမ်းနေ၏။
Verse 14
स हन्यमानः सुभृशं चूर्णिताङ्गास्थिवन्धनः / निपपात महातेजा धरण्यां गतचेतनः
ပြင်းထန်စွာ ရိုက်နှက်ခံရသဖြင့် ခြေလက်အင်္ဂါများနှင့် အရိုးအဆစ်များ ကြေမွသွားကာ တန်ခိုးကြီးမားသော ရသေ့သည် သတိလစ်မေ့မြော၍ မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျသွားလေသည်။
Verse 15
तस्मिन्मुनौ निपतिते स दुरात्मा विशङ्कितः / किङ्करानादिशच्छीघ्रं धेनोरानयने बलात्
ထိုရသေ့ လဲကျသွားသောအခါ ထိုယုတ်မာသော စိတ်ထားရှိသူသည် စိုးရိမ်ပူပန်လာပြီး နွားမကို အတင်းအဓမ္မ ခေါ်ဆောင်လာရန် အစေခံများကို ချက်ချင်း အမိန့်ပေးလေသည်။
Verse 16
ततः सवत्सां ता धेनुं बद्ध्वा पाशैर्दृढैर्नृपः / कशाभिरभिहन्यन्त चकृषुश्च निनीषया
ထို့နောက် နွားမနှင့် ၎င်း၏နွားပေါက်ကို ခိုင်ခံ့သော ကြိုးများဖြင့် တုပ်နှောင်ကာ ယူဆောင်သွားလိုသဖြင့် ကြိမ်ဒဏ်ပေး၍ ဆွဲခေါ်ကြလေသည်။
Verse 17
आकृष्यमाणा बहुभिः कशाभिर्लगुडैरपि / हन्यमाना भृशं तैश्च चुक्रुधे च पयस्विनी
လူအများ၏ ဆွဲငင်ခြင်းကို ခံရပြီး ကြိမ်ဒဏ်၊ တုတ်ဒဏ်တို့ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ရိုက်နှက်ခြင်း ခံရသောအခါ ထိုနို့စားနွားမသည် အမျက်ဒေါသ ထွက်လာလေသည်။
Verse 18
व्यथितातिकशापातैः क्रोधेन महातान्विता / आकृष्य पाशान् सुदृढान् कृत्वात्मानममोचयत्
ကြိမ်ဒဏ်ကြောင့် နာကျင်ပြီး ဒေါသအကြီးအကျယ် ထွက်ကာ ခိုင်ခံ့သော ကြိုးများကို ဆွဲဖြတ်၍ မိမိကိုယ်ကို လွတ်မြောက်အောင် ပြုလုပ်လေသည်။
Verse 19
विमुक्तपाशवन्धासा सर्वतो ऽभिवृता बलैः / हुंहारवं प्रकुर्वाणा सर्वतो ऽह्यपतद्रुषा
သူမသည် ပတ်ချည်သောကြိုးဘောင်မှ လွတ်မြောက်ပြီး၊ အရပ်ရပ်မှ စစ်အင်အားများက ဝိုင်းရံထားသော်လည်း “ဟုမ်” ဟု ဟိန်းသံထွက်ကာ ဒေါသဖြင့် အရပ်ရပ်သို့ တိုက်ခိုက်လှုပ်ရှား하였다။
Verse 20
विषाणखुरपुच्छाग्रैरभिहत्य समन्ततः / राजमन्त्रिबलं सर्वं व्यद्रावयदमर्षिता
သူမသည် ချို၊ ခြေခွာနှင့် အမြီးအဖျားတို့ဖြင့် အရပ်ရပ်သို့ ထိုးနှက်ကာ၊ ဒေါသတကြီးဖြင့် မင်းနှင့် အမတ်တို့၏ စစ်တပ်အားလုံးကို ခွဲပြေးစေ하였다။
Verse 21
विद्राव्य किङ्करान्सर्वांस्तरसैव पयस्विनी / पश्यतां सर्वभूतानां गगनं प्रत्यपद्यत
ပယသ္ဝိနီသည် အစေခံအားလုံးကို လျင်မြန်စွာ ထွက်ပြေးစေပြီး၊ သတ္တဝါအားလုံး မြင်နေစဉ်ပင် ကောင်းကင်သို့ တက်ရောက်သွား하였다။
Verse 22
ततस्ते भग्नसंकल्पाः संभग्नक्षतविग्रहाः / प्रसह्य बद्ध्वा तद्वत्सं जग्मुरेवातिनिर्घृणाः
ထို့နောက် သူတို့၏ အကြံအစည် ပျက်စီး၍ ကိုယ်ခန္ဓာများလည်း ဒဏ်ရာများဖြင့် ပျက်ပြားသော်လည်း၊ မရဏကြင်နာသူတို့သည် အတင်းအကျပ် နွားကလေးကို ချည်နှောင်ကာ ထွက်ခွာသွား하였다။
Verse 23
पयस्विनीं विना वत्सं गृहीत्वा किङ्करैः सह / स पापस्तरसा राज्ञः सन्निधिं समुपागमत्
ပယသ္ဝိနီကို မယူဘဲ၊ နွားကလေးကို အစေခံများနှင့်အတူ ဖမ်းယူကာ၊ ထိုအပြစ်သားသည် လျင်မြန်စွာ မင်း၏ ရှေ့တော်သို့ ရောက်လာ하였다။
Verse 24
गत्वा समीपं नृपतेः प्रणम्यास्मै प्रशंसकृत् / तद्व्रत्तान्तमशेषेण व्याचचक्षे ससाध्वसः
သူသည် မင်းကြီးအနီးသို့ သွားကာ ဦးညွှတ်ပူဇော်ပြီး ချီးမွမ်းလျက် ကြောက်ရွံ့မှုနှင့်အတူ ဖြစ်ရပ်အလုံးစုံကို အသေးစိတ် ပြောကြား하였다။
That brahmasva (sacral Brahmin property, here a cow) must not be taken by force; coercion against tapas and rightful possession generates pāpa and invites karmic decline.
Vasiṣṭha frames the account; Jamadagni represents tapas guided by forbearance; Candragupta and his soldiers represent unrestrained royal power that violates dharma and destabilizes order.
It encodes a governance-ethic that underwrites Vamsha legitimacy: kingship must align with dharma to remain cosmically sanctioned, and Bhṛgu-line sage authority (Jamadagni) becomes a key node for later lineage narratives.