
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः (Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode)
အဓ್ಯಾಯ ၂၆ တွင် ဘာဂဝ/ရာမ စက်ဝန်းကို မင်းခန်းမ-ရဟန်းပုံပြင်အဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။ ဝသိဋ္ဌက မေးမြန်းခံရသော် ရာမသည် လက်အုပ်ချီ၍ မိဘတို့အား မိမိလုပ်ရပ်အားလုံးကို ပြန်လည်ပြောကြားသည်ဟု ဆိုသည်—မိသားစုဂုရု၏ အမိန့်ဖြင့် တပသ်ကျင့်ခြင်း၊ သမ္ဘူ၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း တီရ္ထများကို အစီအစဉ်တကျ လှည့်လည်ခြင်း၊ ဒေဝတို့အကျိုးအတွက် ဒိုင်တျများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းတို့ဖြစ်ပြီး ဟရ၏ ကရုဏာကြောင့် ဒဏ်ရာအမှတ်အသားမရှိသည့် မော်တီဖ်လည်း ပါဝင်သည်။ မိဘတို့သည် အသေးစိတ်ကြားနာကာ ပိုမိုဝမ်းမြောက်လာပြီး ရာမကို မိဘဝတ်ပြုမှုနှင့် ညီအစ်ကိုများအပေါ် မ偏မချွတ်သော သဘောထား၏ စံနမူနာအဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် အချိန်ကာလအသစ်သို့ ပြောင်းကာ ထိုအချိန်တည်းမှာပင် ဟိုင်ဟယ မင်းသည် လေးမျိုးတပ်နှင့် အမဲလိုက်ထွက်ခွာသည်။ နర్మဒါမြစ်ကမ်းပေါ် မနက်အရုဏ်၏ အနီရောင်ကောင်းကင်၊ မွှေးကြိုင်လေ၊ ငှက်သံ၊ ကြာပန်းနှင့် ပျားတို့ကို ရှုခင်းဖော်ပြပြီး ရဟန်းများသည် မြစ်ပူဇော်ပွဲများ ပြီးစီးကာ အာရှရမ်သို့ ပြန်ကြသည်။ နွားနို့ညှစ်၍ ဟောမအတွက် ပြင်ဆင်ခြင်း၊ အဂ္နိဟောတရ အလုပ်ရှုပ်သည့် အိမ်တွင်းယဇ်ပွဲမြင်ကွင်းများက စနစ်တကျ ယဇ်ကမ္ဘာကို တည်ဆောက်ကာ နောက်တက်လာမည့် ရာဇအာဏာကြောင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်မည်ကို မျှော်လင့်စေသည်။
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः // २५// वशिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा ताभ्यां रामो राजन्कृताञ्जलिः / तयोरकथयत्सर्वमात्मना यदनुष्ठितम्
ဤသို့ သီရိဗြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ၌ ဝါယုမုနိ၏ မိန့်ကြားချက်ဖြစ်သော အလယ်ပိုင်း၊ တတိယ အဖွင့်ပဒ၌ အర్జုနဥပాఖ్యာန်၊ ဘာရ္ဂဝചരိတ အခန်း ၂၅ ဖြစ်၏။ ဝသိဋ္ဌက မိန့်သည်—အရှင်မင်းကြီး၊ ထိုနှစ်ဦး မေးမြန်းသော် ရာမသည် လက်အုပ်ချီ၍ မိမိက ကိုယ်တိုင် အနုဋ္ဌာန်ပြုခဲ့သမျှ အားလုံးကို ပြောကြား하였다။
Verse 2
निदेशाद्वै कुलगुरोस्तपश्चरणमात्मनः / शंभोर्निदेशात्तीर्थानामटनं च यथाक्रमम्
ကူလဂုရု၏ အမိန့်အရ မိမိ၏ တပဿကို အနုဋ္ဌာန်ပြုခဲ့ပြီး၊ သမ္ဘု (ရှီဝ) ၏ အမိန့်အရ တီရ္ထများကို အစဉ်လိုက် လှည့်လည်ခဲ့သည်။
Verse 3
तदाज्ञयैव दैत्यनां वधं चामरकारणात् / हरप्रसादादत्रापि ह्यकृतव्रणदर्शनम्
ထိုအမိန့်အတိုင်းပင် ဒေဝတို့၏ အကျိုးအတွက် ဒೈత్యတို့ကို သတ်ဖြတ်နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ ဟရ (ရှီဝ) ၏ ကရုဏာကြောင့် ဤနေရာ၌ပင် မိမိ၌ အနာတရ အမှတ်အသား မပေါ်ခဲ့။
Verse 4
एतत्सर्वमशेषेण यदन्यच्चात्मना कृतम् / कथयामास तद्रामः पित्रोः संप्रीयमाणयोः
ဤအရာအားလုံးနှင့် မိမိက ကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်ခဲ့သမျှ အခြားအရာများကိုလည်း ရာမသည် မကျန်မလပ် ပြောကြား하였다။ ထိုကြောင့် မိဘနှစ်ပါးလုံး ပိုမိုပျော်ရွှင်ကြည်နူးလာကြသည်။
Verse 5
तौ च तेनोदितं सर्वं श्रुत्वा तत्कर्म विस्तरम् / हृष्टौ हर्षान्तरं भूयो राजन्नाप्नुवतावुभौ
အရှင်မင်းကြီး၊ သူပြောကြားသော ကုသိုလ်ကမ္မများ၏ အသေးစိတ်ကို ကြားနာပြီးနောက် မိဘနှစ်ပါးလုံး ဝမ်းမြောက်ကြည်နူးကာ ထပ်မံ၍ အတွင်းစိတ်ပျော်ရွှင်မှုကို ပိုမိုရရှိ하였다။
Verse 6
एवं पित्रोर्महाराज शुश्रूषां भृगुपुङ्गवः / प्रकुर्वंस्तद्विधेयात्मा भ्रातॄणां चाविशेषतः
မဟာရာဇာ၊ ဘೃဂုဝంశ၏ အထွတ်အမြတ်သူသည် ဤသို့ မိဘနှစ်ပါးကို ရိုသေစွာ ပြုစုဝန်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ နာခံသောစိတ်ဖြင့် ညီအစ်ကိုများကိုလည်း ခွဲခြားမထားဘဲ တန်းတူဆက်ဆံ하였다။
Verse 7
एतस्मिन्नेव काले तु कदाचिद्धैहयेश्वरः / इत्येष मृगयां गान्तुं चतुरङ्गबलान्वितः
ထိုအချိန်တည်းက တစ်နေ့တွင် ဟိုင်းဟယ မင်းကြီးသည် စစ်တပ်လေးမျိုးပါဝင်သော စတုရင်္ဂဗလနှင့်အတူ အမဲလိုက်ရန် ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်하였다။
Verse 8
संरज्यमाने गगने बन्धूककुसुमारुणैः / ताराजालद्युतिहरैः समन्तादरुणांशुभिः
ကောင်းကင်တစ်ဝန်းလုံးသည် ဘန္ဓူကပန်းကဲ့သို့ နီမြန်းသော အရုဏ်ရောင်ခြည်များဖြင့် ရောင်စုံလှပလာပြီး၊ ထိုနီရောင်အလင်းများက ကြယ်စု၏ တောက်ပမှုကို ဖျောက်လှန်နေ하였다။
Verse 9
मन्दं वीजति प्रोद्धूतकेतकीवनराजिभिः / प्राभातिके गन्धवहे कुमुदाकरसंस्पृशि
မနက်အရုဏ်၏ အနံ့သယ်ဆောင်သော လေသည် တဖြည်းဖြည်း ပျော့ပျောင်းစွာ တိုက်ခတ်လာပြီး၊ ကေတကီတောတန်းများ၏ သင်းပျံ့မှုကို ယူဆောင်ကာ ကုမုဒရေကန်များကို ထိတွေ့하였다။
Verse 10
वयांसि नर्मदातीरतरुनीडाश्रयेषु च / व्याहरन्स्वाकुला वाचो मनःश्रोत्रसुखावहाः
နರ್ಮဒါမြစ်ကမ်းဘေး သစ်ပင်များ၏ အုံများတွင် နေထိုင်သော ငှက်များက တေးသံချိုမြိန်စွာ ကူးကူးကာကာ အော်ဟစ်ကြပြီး၊ ထိုအသံများသည် စိတ်နှလုံးနှင့် နားကို ပျော်ရွှင်စေ하였다။
Verse 11
नर्मदातीरतीर्थं तदवतीर्याघहारिणि / तत्तोये मुनिवृन्देषु गृणात्सुब्रह्म शाश्वतम्
အပြစ်ဖယ်ရှားသော နရ္မဒါမြစ်ကမ်းရှိ တီရ္ထသို့ ဆင်းသက်၍၊ ထိုသန့်ရေထဲတွင် မုနိအစုအဝေးကြား၌ သုဗြဟ္မ၏ အမြဲတမ်းသော ဂုဏ်တော်ကို ချီးမွမ်းသီဆို하였다။
Verse 12
विधिवत्कृतमैत्रेषु सन्निवृत्य सरित्तटात् / आशमं प्रति गच्छत्सु मुनिमुख्येषु कर्मिषु
နည်းလမ်းတကျ မိတ်သဟာယကర్మကို ပြီးစီးစေပြီး၊ မြစ်ကမ်းမှ ပြန်လှည့်ကာ၊ ကర్మ၌ တည်ကြည်သော မုနိအကြီးအကဲများသည် အာရှရမ်သို့ ထွက်ခွာကြသည်။
Verse 13
प्रत्येकं वीरपत्नीषु व्यग्रासु गृहकर्मसु / होमार्थं मुनिकल्पाभिर्दुह्यमानासु धेनुषु
သူရဲကောင်းတို့၏ ဇနီးများသည် အိမ်မှုကိစ္စများတွင် အလုပ်များနေကြပြီး၊ ဟိုးမအတွက် မုနိကဲ့သို့သော မိန်းမများက နွားများကို နို့ညှစ်နေကြသည်။
Verse 14
स्थाने मुनिकुमारेषु तं दोहं हि नयत्सु च / अग्निहोत्राकुले जाते सर्वभूतसुखावहे
မုနိကလေးများက ထိုနို့ညှစ်ထားသည့်အရာကို မိမိတို့နေရာသို့ သယ်ယူနေစဉ်၊ အဂ္နိဟోతရ အဝင်းအဝိုင်းသည် လှုပ်ရှားသံများဖြင့် စည်ကားလာပြီး၊ သတ္တဝါအားလုံးအတွက် ချမ်းသာစေသည်။
Verse 15
विकसत्सु सरोजेषु गायत्सु भ्रमरेषु च / वाशत्सु नीडान्निष्पत्य पतत्रिषु समन्ततः
ကြာပန်းများ ပွင့်လန်းနေပြီး၊ ပျားများ သီချင်းသံကဲ့သို့ ဂုဏ်ဂုဏ်မြည်နေကာ၊ အရပ်ရပ်တွင် အိမ်မြှောင်မှ ထွက်လာသော ငှက်များက တေးသံချိုမြိန်စွာ အော်မြည်နေကြသည်။
Verse 16
अनति व्यग्रमत्तेभतुरङ्गरथगामिनाम् / गात्राल्हादविवर्द्धन्यां वेलायां मन्दवायुना
လေညင်းနူးနူးနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို ပျော်ရွှင်စေသော အချိန်ရောက်လာ၏; မူးမတ်ဆင်၊ မြင်းနှင့် ရထားတို့၏ အလျင်အမြန်လှုပ်ရှားမှုလည်း သက်သာသွား၏။
Verse 17
गच्छत्सु चाश्रमोपान्तं प्रसूनजलहारिषु / स्वाध्या यदक्षैर्बहुभिरजिनांबरधारिभिः
ပန်းနှင့် ရေယူလာသူများ အာရှရမ်အနီးသို့ သွားစဉ်၊ သားရေဝတ်ဆင်သော ရှင်ရသီများစွာသည် စွဝါဓျာယ၌ လိမ္မာစွာ နစ်မြုပ်ကာ ဂျပ်မလာ မဏိများကို လှည့်နေကြသည်။
Verse 18
सम्यक् प्रयोज्यमानेषु मन्त्रेषूच्चावचेषु च / प्रैषेषूच्चार्यमाणेषु हूयमानेषु वह्निषु
အမြင့်အနိမ့်သံများပါသော မန္တရများကို မှန်ကန်စွာ အသုံးချကြပြီး၊ ပရိုင်ရှ စကားများကို ရွတ်ဆိုကာ၊ မီးပူဇော်တွင် အာဟုတီများ ထည့်ဆက်ကပ်နေကြသည်။
Verse 19
यथा वन्मन्त्रतन्त्रोक्तक्रियासु विततासु च / ज्वलदग्निशिखाकारे तमस्तपनतेजसि
တောအတွင်း မန္တရ-တန္တရအဆိုအရ ကိရိယာများ ကျယ်ပြန့်စွာ ဆောင်ရွက်နေသကဲ့သို့၊ မီးလျှံပုံသဏ္ဍာန် တေဇောသည် အမှောင်ကို ပူလောင်စေကာ ဖယ်ရှားနေသည်။
Verse 20
प्रतिहत्य दिशः सर्वा विवृण्वाने च मेदिनीम् / सवितर्युदयं याति नैशे तमसि नश्यति
၎င်းသည် အရပ်အားလုံး၏ အမှောင်ကို တွန်းလှန်၍ မြေပြင်ကို ထင်ရှားစေကာ၊ ဆဝိတೃ (နေမင်း) ၏ ထွက်ပေါ်ရာသို့ ရောက်သွားသည်; ညအမှောင်သည် ပျောက်ကွယ်သည်။
Verse 21
तारकासु विलीनासु काष्ठासु विमलासु च / कृतमैत्रादिको राजा मृगयां हैहयेश्वरः
ကြယ်များ ပျောက်ကွယ်၍ သစ်တောအရာတို့ သန့်ရှင်းလာသောအခါ၊ မေတ္တာစသည့် ဓမ္မကို ပြုစုပြီး ဟိုင်းဟယေရှွရ မင်းသည် အမဲလိုက်ရန် ထွက်ခွာ하였다။
Verse 22
निर्ययौ नगरात्तस्मात्पुरोहितसमन्वितः / बलैः सर्वैः समुदितैः सवाजिरथकुञ्जरैः
ပုရောဟိတ်နှင့်အတူ ထိုမြို့မှ ထွက်ခွာ၍၊ မြင်း၊ ရထား၊ ဆင်တို့ပါဝင်သော တပ်အင်အားအားလုံး စုဝေးလာခဲ့သည်။
Verse 23
सचिवः सहितः श्रीमान् सवयोभिश्च राजभिः / महता बलभारेण नमयन्वसुधातलम्
ဂုဏ်သရေရှိသော မင်းသည် အမတ်နှင့် အသက်တူမင်းများနှင့်အတူ၊ တပ်အင်အားကြီး၏ အလေးချိန်ကြောင့် မြေပြင်ကိုပင် ငုံ့စေသကဲ့သို့ ချီတက်하였다။
Verse 24
नादयन्रथघोषेण ककुभः सर्वतो नृपः / स्वबलौघपदक्षेपप्रक्षुण्णावनिरेणुभिः
မင်းသည် ရထားသံဖြင့် အရပ်လေးမျက်နှာကို မြည်ဟည်းစေ၍၊ မိမိတပ်၏ ခြေလှမ်းများကြောင့် ထလာသော မြေမှုန်က မြေပြင်ကို ဖုံးလွှမ်း하였다။
Verse 25
ययौ संच्छादयन्व्योम विमानशतसंकुलम् / संप्रवश्य वनं घोरं विन्ध्योद्रेर्बलसंचयैः
သူသည် ရာချီသော ဝိမာနများဖြင့် ပြည့်နှက်သကဲ့သို့ ကောင်းကင်ကို ဖုံးလွှမ်းလျက် ချီတက်၍၊ ဝိန္ဓျတောင်တန်း၏ တောင်စောင်းများတွင် တပ်စုများနှင့်အတူ ကြောက်မက်ဖွယ် တောအတွင်း ဝင်ရောက်하였다။
Verse 26
भृशं विलोलया मास समन्ताद्राजसत्तमः / परिवार्य वनं तत्तु स राजा निजसैनिकैः
ထိုမွန်မြတ်သောဘုရင်သည် မိမိ၏စစ်သည်များနှင့်အတူ ထိုတောအုပ်ကို ဝိုင်းရံပြီး အရပ်ရပ်မှ ပြင်းထန်စွာ တုန်လှုပ်စေခဲ့သည်။
Verse 27
मृगान्नानाविधान्हिंस्रान्निजघान शितैः शरैः / आकर्णकृष्टकोदण्डयोधमुक्तैः शितेषुभिः
နားရွက်အထိ လေးကြိုးကို ဆွဲငင်ပစ်ခတ်သော စစ်သည်များ၏ ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ကြမ်းတမ်းသော တိရစ္ဆာန်မျိုးစုံကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။
Verse 28
निकृत्तगात्राः शार्दूला न्यपतन्भुवि केचन / उदग्रवेगपादातखड्गखण्डितविग्रहाः
ခြေလျင်စစ်သည်များ၏ ဓားများဖြင့် ခုတ်ထစ်ခံရသဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများ ပြတ်တောက်ကာ ကျားအချို့ မြေပေါ်သို့ လဲကျသွားသည်။
Verse 29
वराहयूथपाः केचिद्रुधिरार्द्रा धरामगुः / प्रचण्डशाक्तिकोन्मुक्तशक्तिनिर्भिन्नमस्तकाः
တောဝက်အုပ်ခေါင်းဆောင်အချို့သည် သွေးများဖြင့် စိုရွှဲကာ မြေကြီးပေါ်သို့ လဲကျသွားပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ဦးခေါင်းများကို ကြမ်းတမ်းသော လှံကိုင်များက ပစ်လွှတ်လိုက်သော လှံများဖြင့် ထိုးဖောက်ခံခဲ့ရသည်။
Verse 30
मृगौघाः प्रत्यपद्यन्त पर्वता इव मेदिनीम् / नाराचा विद्धसर्वाङ्गाः सिंहर्क्षशरभादयः
ခြင်္သေ့များ၊ ဝက်ဝံများနှင့် သရဘကောင် အစရှိသော တိရစ္ဆာန်အုပ်ကြီးများသည် သံမြားများဖြင့် တစ်ကိုယ်လုံး အပစ်ခတ်ခံရပြီး တောင်ကြီးများကဲ့သို့ မြေကြီးပေါ်သို့ လဲကျကုန်သည်။
Verse 31
वसुधामन्वकीर्यन्त शोणितार्द्राः समन्ततः / एवं सवागुरैः कैश्चित्पतद्भिः पतितैरपि
မြေပြင်သည် အရပ်ရပ်တို့၌ သွေးစွန်းသော အလောင်းတို့ဖြင့် ပြန့်ကျဲလျက်ရှိ၏။ အချို့မှာ ပိုက်ကွန်များနှင့်တကွ လဲကျနေကြပြီး အချို့မှာ လဲကျပြီးဖြစ်၏။
Verse 32
श्वभिश्चानुद्रुतैः कैश्चिद्धावमानैस्तथा मृगैः / आत्तैर्विक्रोशमानैश्च भीतैः प्राणभयातुरैः
ခွေးများ လိုက်လံတိုက်ခိုက်သဖြင့် သမင်တို့သည် ပြေးလွှားကြကုန်၏။ အချို့မှာ အဖမ်းခံရ၍ အော်ဟစ်ကြလျက် ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ကာ အသက်ဘေးအတွက် စိုးရိမ်နေကြ၏။
Verse 33
युगापाये यथात्यर्थं वनमाकुलमाबभौ / वराहसिंहशार्दूलश्वाविच्छशकुलानि च
ထိုတောအုပ်သည် ကမ္ဘာကုန်သောအခါကဲ့သို့ အလွန်တရာ ဆူညံရှုပ်ထွေးလျက်ရှိပြီး တောဝက်၊ ခြင်္သေ့၊ ကျား၊ ဖြူကောင်နှင့် ယုန်အုပ်စုတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေ၏။
Verse 34
चमरीरुरुगोमायुगवयर्क्षवृकान्बहून् / कृष्णसारान्द्वीपिमृगान्रक्तखड्गमृगानवि
စာမရီသားကောင်၊ ရုရုသမင်၊ မြေခွေး၊ ပြောင်၊ ဝက်ဝံ၊ ဝံပုလွေများစွာ၊ ဒရယ်နက်၊ ကျားသစ်နှင့် ကြံ့တို့လည်း ရှိကြ၏။
Verse 35
विचित्राङ्गान्मृगानन्यान्न्यङ्कूनपि च सर्वशः / बालान्स्तनन्धयान्यूनः स्थविरान्मिथुनान्गणान्
ထူးဆန်းသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းရှိသည့် အခြားသော သားကောင်များ၊ နေရာတိုင်းတွင် ဉာင်္ကုသမင်များ၊ သားငယ်များ၊ နို့စို့အရွယ်များ၊ အိုမင်းသောကောင်များ၊ စုံတွဲများနှင့် အုပ်စုများ ရှိကြ၏။
Verse 36
निजघ्नुर्निशितैः शस्त्रैः शस्त्रवध्यान्हि सैनिकाः / एवं हत्वा मृगान् घोरान्हिंस्रप्रायानशेषतः
စစ်သည်တို့သည် သတ်ထိုက်သော သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့ကို ထက်မြက်သော လက်နက်တို့ဖြင့် သတ်ဖြတ်ကြကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့ကို အကုန်အစင် သုတ်သင်ရှင်းလင်းကြလေသည်။
Verse 37
श्रमेण महता युक्ता बभूवुर्नृपसैनिकाः / मध्ये दिनकरे प्राप्ते ससैन्यः स तदा नृपः
မင်းကြီး၏ စစ်သည်တို့သည် အလွန်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကြလေ၏။ နေမင်းသည် မွန်းတည့်ချိန်သို့ ရောက်သောအခါ စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့်တကွ ထိုမင်းကြီးသည်...
Verse 38
नर्मदां धर्मसंतप्तः पिपासुरगमच्छनैः / अवतीय ततस्तस्यास्तोये सबलवाहनः
...ပူပြင်းသော အရှိန်ကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ ရေငတ်သဖြင့် နာမဒါမြစ်သို့ ဖြည်းညှင်းစွာ သွားလေ၏။ ထို့နောက် စစ်သည်ဗိုလ်ပါ ယာဉ်ရထားတို့နှင့်တကွ ရေထဲသို့ ဆင်းသက်၍...
Verse 39
विजागाह शुभे राजा क्षुत्तृष्णापरिपीडितः / स्नात्वा पीत्वा च सलिलं स तस्याः सुखशीतलम्
...ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း ရေငတ်ခြင်းတို့ဖြင့် ပင်ပန်းနေသော မင်းကြီးသည် မင်္ဂလာရှိသော ရေထဲသို့ ငုပ်လေ၏။ ရေချိုးပြီး၍ ချမ်းမြေ့ဖွယ်အေးမြသော ထိုရေကို သောက်ပြီးလျှင်...
Verse 40
बिसांकुराणि शुभ्राणि स्वादूनि प्रजघास च / विक्रीड्य तोये सुचिरमुत्तीर्य सबलो नृपः
...ဖြူဖွေး၍ အရသာရှိသော ကြာစွယ်ကြာနုတို့ကို စားလေ၏။ ရေထဲတွင် ကြာမြင့်စွာ ကစားပြီးနောက် မင်းကြီးသည် စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့်တကွ ရေမှ တက်လေ၏။
Verse 41
विशश्राम च तत्तीरे तरुखण्डोपमण्डिते / आलंबपाने तिग्मांशौ ससैन्यः सानुगो नृपः
ဘုရင်သည် စစ်တပ်နှင့် အဖော်အပါများနှင့်အတူ သစ်ပင်အုပ်စုများဖြင့် လှပစွာတန်ဆာဆင်ထားသော ကမ်းနား၌ နေဝင်ချိန်တွင် အနားယူ하였다။
Verse 42
निश्चक्राम पुरं गन्तुं विन्ध्याद्रिवनगह्वरात् / स गच्छन्नेव ददृशे नर्मदा तीरमाश्रितम्
သူသည် ဝိန္ဓျတောင်တန်း၏ တောအနက်ရှိုင်းရာမှ မြို့သို့ သွားရန် ထွက်ခွာခဲ့သည်; သွားရင်းနဲ့ နရ္မဒါမြစ်ကမ်းကို အားထားနေသော နေရာကို တွေ့မြင်하였다။
Verse 43
आश्रमं पुण्यशीलस्य जमदग्नेर्महात्मनः / ततो निवृत्य सैन्यानि दूरे ऽवस्थाप्य पार्थिवः
ပုဏ္ဏသီလရှိသော မဟာတ္မာ ဇမဒဂ္နီ၏ အာရှရမ်ကို မြင်ပြီးနောက် ဘုရင်သည် ပြန်လှည့်ကာ စစ်တပ်ကို အဝေးတွင် တပ်စွဲစေ하였다။
Verse 44
परिचारैः कतिपथैः सहितो ऽयात्तदाशमम् / गत्वा तदाश्रमं रम्यं पुरोहितसमन्वितः
ဘုရင်သည် ပုရောဟိတ်နှင့်အတူ အမှုထမ်းအနည်းငယ်ကို ခေါ်ဆောင်ကာ ထိုအာရှရမ်သို့ ရောက်လာပြီး၊ လှပသော အာရှရမ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်하였다။
Verse 45
उपेत्य मुनिशार्दूलं ननाम शिरसा नृपः / अभिनं द्याशषा तं वै जमदग्निर्नृपोत्तमम्
ဘုရင်သည် မုနိတို့၏ ကျားသဖွယ်သော ရှင်တော်ထံ ချဉ်းကပ်၍ ခေါင်းငုံ့ကာ ဦးချခဲ့သည်; ဇမဒဂ္နီသည် ထိုအထက်မြတ်သော ဘုရင်ကို လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆို하였다။
Verse 46
पूजयामास विधिवदर्घपाद्यासनादिभिः / संभावयित्वा तां पूजां विहितां मुनिना तदा
ထိုအခါ သူသည် အရ္ဃျ၊ ပါဒျ၊ အာသန စသည့် ပူဇော်ပစ္စည်းများဖြင့် ဓမ္မနည်းတကျ ပူဇော်ကာ မုနိက သတ်မှတ်ထားသော ပူဇော်မှုကို श्रद्धာဖြင့် ဂုဏ်ပြု하였다။
Verse 47
निषसादासने शुभ्र पुरस्तस्य महामुनेः / तमासीनं नृपवरं कुशासनगतो मुनिः
သူသည် မဟာမုနိ၏ရှေ့တွင် သန့်ရှင်းသော အာသနပေါ် ထိုင်လေ၏။ ကုသအာသနပေါ် ထိုင်နေသော မုနိသည် ထိုမင်းမြတ်ကို ထိုင်နေသည်ဟု မြင်လေ၏။
Verse 48
पप्रच्छ कुशलप्रश्नं पुत्रमित्रादिबन्धुषु / सह संकथयंस्तेन राज्ञा मुनिवरोत्तमः
သူသည် သား၊ မိတ်ဆွေ နှင့် အခြားဆွေမျိုးများ၏ ကျန်းမာချမ်းသာမှုကို မေးမြန်းလေ၏။ ထို့နောက် မုနိအမြတ်သည် မင်းနှင့်အတူ စကားဝိုင်းပြုလေ၏။
Verse 49
स्थित्वा नातिचिरं कालमातिथ्यार्थं न्यमन्त्रयत् / ततः स राजा सुप्रीतो जमदग्नि मभाषत
အချိန်မကြာခင် နေပြီးနောက် ဧည့်ခံပူဇော်ရန် ဖိတ်ခေါ်လေ၏။ ထို့နောက် အလွန်ပျော်ရွှင်သော မင်းသည် ဇမဒဂ္နိကို ပြောကြားလေ၏။
Verse 50
महर्षे देहि मे ऽनुज्ञां गमिष्यामि स्वकं पुरम् / समग्रवाहनबलो ह्यहं तस्मान्महामुने
အို မဟာရိရှီ၊ ကျွန်ုပ်အား ခွင့်ပြုပါ—ကျွန်ုပ်သည် ကိုယ့်မြို့သို့ ပြန်သွားမည်။ အို မဟာမုနိ၊ ကျွန်ုပ်သည် ယာဉ်နှင့် စစ်အင်အား အပြည့်အစုံဖြင့် ရှိပါသည်။
Verse 51
कर्तु न शक्यमा तिथ्यं त्वया वन्याशिना वने / अथवा त्वं तपःशक्त्या कर्तुमातिथ्यमद्य मे
တောထဲတွင် တောစာဖြင့်သာ အသက်မွေးသူ သင်သည် ဧည့်ခံပူဇော်မှုကို မလွယ်ကူစွာ မပြုနိုင်; သို့မဟုတ် တပဿာအင်အားဖြင့် ယနေ့ ကျွန်ုပ်အား ဧည့်ခံပူဇော်ပါ။
Verse 52
शक्नोष्यपि पुरीं गन्तुं मामनुज्ञातुर्हसि / अन्यथा चेत्खलैः सैन्यैरत्यर्थं मुनिसत्तम
မြို့သို့ သွားနိုင်သော်လည်း ကျွန်ုပ်၏ ခွင့်ပြုချက်ကို တောင်းယူသင့်သည်; မဟုတ်လျှင် မကောင်းသော စစ်တပ်များကြောင့် အလွန်ပင် ဒုက္ခရောက်မည်၊ မုနိအမြတ်။
Verse 53
तपस्विनां भवेत्पीडा नियमक्षयकारिका / वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः स मुनिस्तं प्राहस्थीयतां क्षणम्
တပဿာကျင့်သူတို့အတွက် ဒုက္ခသည် စည်းကမ်းဝတ်ပြုမှုကို လျော့နည်းစေတတ်သည်။ ဝသိဋ္ဌက ပြောသည်—ဤသို့ဆိုပြီးနောက် မုနိသည် သူ့အား “ခဏတစ်လောက် စောင့်ပါ” ဟု ပြော하였다။
Verse 54
सर्वं संपादयिथ्ये ऽहमातिथ्यं सानुगस्य ते / इत्युक्त्वाहूय तां दोग्ध्रीमुवाचायं ममातिथिः
သင်နှင့် သင်၏ အဖော်အပါများအတွက် ဧည့်ခံပူဇော်မှုအားလုံးကို ကျွန်ုပ် စီစဉ်ပေးမည်။ ဟုဆိုပြီး နို့ညှစ်မိန်းမကို ခေါ်ကာ “ဤသူသည် ကျွန်ုပ်၏ ဧည့်သည်” ဟု ပြော하였다။
Verse 55
उपाग तस्त्वया तस्मात्क्रियतामद्य सत्कृतिः / इत्युक्ता मुनिना दोग्ध्री सातिथेयमशेषतः / दुदोह नृपतेराशु यद्योग्यं मुनिगौरवात्
သင်ထံ ဧည့်သည် ရောက်လာပြီဖြစ်၍ ယနေ့ ဂုဏ်ပြုဧည့်ခံပါ။ မုနိ၏ မိန့်ကြားချက်အရ နို့ညှစ်မိန်းမသည် ဧည့်ခံရန် သင့်တော်သမျှကို မုနိ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကြောင့် ဘုရင်အတွက် ချက်ချင်းညှစ်ပေး하였다။
Verse 56
अथाश्रमं तत्सुरराजसद्मनिकाशमासीद्भृगुपुङ्गवस्य / विभूतिभेदैरविचिन्त्यरुपमनन्यसाध्यं सुरभिप्रभावात्
ထိုအခါ ဘೃဂုပုင်္ဂဝ၏ အာရှရမ်သည် ဒေဝရာဇ အိန္ဒြ၏ နန်းတော်ကဲ့သို့ ထင်ရှား하였다။ မျိုးစုံသော ဗိဘူတိအလှတရားများကြောင့် ရုပ်သဏ္ဍာန်သည် စိတ်ကူးမရနိုင်လောက်အောင် အံ့ဩဖွယ်ဖြစ်ပြီး၊ သန့်ရှင်းသော စုရဘီ၏ အာနုဘော်ကြောင့် အခြားသူမတူ အလွန်ထူးကဲ하였다။
Verse 57
अनेकरत्नोज्ज्वलचित्रहेमप्रकाशमालापरिवीतमुच्चैः / पूर्णेन्दुशुभ्राभ्रविषक्तशृङ्गैः प्रासादसंघैः परिवीतमन्तः
မြင့်မားသော အာရှရမ်သည် ရတနာမျိုးစုံကြောင့် တောက်ပ၍ အလှဆင်ထားသော ရွှေရောင်အလင်းမാലာများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ အတွင်းဘက်တွင် မဟာနန်းတော်အစုအဝေးများက ပတ်လည်ကာရံပြီး၊ ထိပ်ခေါင်များသည် လပြည့်ကဲ့သို့ ဖြူစင်ကာ မိုးတိမ်များနှင့် ကပ်လျက်ရှိသည်။
Verse 58
कांस्यारकूटारसताम्रहेमदुर्वर्णसौधो पलदारुमृद्भिः / पृथग्विमिश्रैर्भवनैरनेकैः सद्भासितं नेत्रमनोभिरामैः
ထိုနေရာသည် ကြေးဝါ၊ အရကူဋ၊ ရသ၊ ကြေးနီ၊ ရွှေ နှင့် အရောင်မျိုးစုံဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော အဆောင်များ၊ ပလာရှသစ်နှင့် မြေဖြင့် ဆောက်ထားသော အိမ်များ—သီးသန့်လည်းကောင်း ပေါင်းစပ်လည်းကောင်း ရှိသည့် အဆောက်အဦးများစွာကြောင့် လှပတောက်ပ၍ မျက်စိနှင့် စိတ်ကို ရမဏီယဖြစ်စေ하였다။
Verse 59
महार्हरत्नोज्ज्वलहेमवेदिकानिष्कूटसोपानकुटीविटङ्ककैः / तुलाकपाटर्गलकुड्यदेहलीनिशान्तशालाजिरशोभितैर्भृशम्
ထိုနေရာသည် အဖိုးတန်ရတနာများဖြင့် တောက်ပသော ရွှေဝေဒိကာများ၊ နိષ္ကူဋများ၊ လှေကားများ၊ ကုဋီများနှင့် အမိုးအလှဆင်အစိတ်အပိုင်းများကြောင့် အလွန်လှပ하였다။ ထို့ပြင် အချိုးညီသော တံခါးရွက်များ၊ တံခါးတံ (အာဂ္ဂလ) များ၊ နံရံများ၊ တံခါးခုံများ၊ တိတ်ဆိတ်သော ဆာလာများနှင့် အတွင်းလန်များဖြင့်လည်း ထူးကဲစွာ တန်ဆာဆင်ထားသည်။
Verse 60
वलभ्यलिन्दाङ्गपाचारुतोरणैरदभ्रपर्यन्तचतुष्किकादिभिः / स्तंभेषु कुड्येषु च दिव्यरत्नविचित्रचित्रैः परिशोभमानैः
အာရှရမ်သည် ဝလဘျ၊ လින්ဒ၊ အင်္ဂဏ်နှင့် လှပသော တိုရဏများ၊ ထို့ပြင် ကျယ်ဝန်းသော အနားသတ်ရှိ ချတုရှ္ကိကာ စသည်တို့ဖြင့် တင့်တယ်လှပ하였다။ တိုင်များနှင့် နံရံများပေါ်တွင် ဒေဝီယ ရတနာများဖြင့် ဖန်တီးထားသော အလှပုံရိပ်မျိုးစုံ တောက်ပကာ၊ အာရှရမ်ကို ပိုမို ကောင်းကင်ဆန်စေ하였다။
Verse 61
उच्चावचै रत्नवरैर्विचित्रसुवर्णसिंहासनपीठिकाद्यैः / स भक्ष्यभोज्यादिभि रन्नपानैरुपेतभाण्डोपगतैकदेशैः
ထိုနေရာတွင် အမြင့်အနိမ့် အမျိုးမျိုးသော အကောင်းဆုံး ရတနာများဖြင့် အလှဆင်ထားသည့် ရွှေသိင်္ဟာသနာများ၊ ထိုင်ခုံတင်များ စသည်တို့ရှိပြီး၊ စားသောက်ဖွယ်ရာနှင့် အစားအစာ၊ သောက်စရာမျိုးစုံကို ပန်းကန်အိုးများနှင့်အတူ နေရာနေရာတွင် စီစဉ်ထားသည်။
Verse 62
गृहैरमर्त्योचितसर्वसंपत्समन्वितैर्नेत्रमनो ऽभिरामैः / तस्याश्रमं सन्नगरोपमानं बभौ वधूभिश्चमनोहराभिः
နတ်တို့နှင့်တန်သော စည်းစိမ်အလုံးစုံဖြင့် ပြည့်စုံ၍ မျက်စိနှင့်စိတ်ကို ပျော်ရွှင်စေသော အိမ်များနှင့် စိတ်မိုဟ်ဖွယ် မင်္ဂလာသတို့သမီးများကြောင့် သူ၏ အာရှရမ်သည် မြို့တစ်မြို့ကဲ့သို့ ထင်ရှားလှပလာ하였다။
It advances the Bhārgava Rāma (Paraśurāma) biographical strand while introducing the Haihaya royal presence (Daihayeśvara), positioning an imminent interaction/conflict between a Bhārgava exemplar and a Kṣatriya power bloc.
The Narmadā tīra is foregrounded through dawn and āśrama-ritual descriptions; it authenticates the setting as a tīrtha landscape and frames the transition from orderly sacrificial life to the intrusion of the Haihaya lord’s hunt.
Rāma’s acts are legitimized by layered authority: kulaguru injunction (tapas), Śambhu’s command (tīrtha-krama), and deva-protection (daitya-vadha), culminating in Hara’s grace—presented as a model where obedience and ritual order yield righteous power.