
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
ဤအধ্যာယတွင် စူတ၏ပုံပြင်အဖြစ် စီမံခန့်ခွဲမှုဖြင့် ဖန်ဆင်းခြင်းကို ဖော်ပြသည်။ စာက்ရှုသ (Cākṣuṣa) အခြေအနေနှင့် ဆက်နွယ်သော မျိုးဆက်ဖန်တီးမှုအပြီး၊ စွယံဘူဝက ဒက္ခအား “ပရာဇာများကို ဖန်တီးပါ” ဟု အမိန့်ပေးသည်။ ဒက္ခ၏ ပထမဖန်တီးမှုမှာ စိတ်ဖြင့်ဖန်တီးသော မာနသပရာဇာများဖြစ်၍ ရှိသီများ၊ ဒေဝများ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ လူများ၊ နာဂများ၊ ရက္ခသများ၊ ယက္ခများ၊ ဘူတများ၊ ပိသာစများ၊ ငှက်များ၊ တိရစ္ဆာန်များ စသဖြင့် ပါဝင်သော်လည်း မတိုးတက်မပြန့်ပွား။ ထို့နောက် မဟာဒေဝ၏ ပြုပြင်ကူညီမှုကြောင့် ဒက္ခသည် မိုင်ထုနဘဝ (လိင်ဆက်ဆံဖန်တီးမှု) သို့ ပြောင်းကာ တပဿရှိ၍ ကမ္ဘာကို ထောက်တည်သူ အစိကနီ (ဝိုင်ရာဏီ) နှင့် လက်ထပ်သည်။ ထို့မှတစ်ဆင့် သားတစ်ထောင် (ဟာရျယရှွဝများ) ကို ရရှိပြီး၊ ဗြဟ္မာ၏သား နာရဒ၏ အကြံဉာဏ်က မျိုးဆက်တိုးပွားမှုကို တားဆီးကာ နောင်ပေါ်မည့် မျိုးရိုးဇာတ်ကြောင်းများ၏ အချက်အချာ ဖြစ်လာသည်။ မာနသ-စರ್ಗ မတည်ငြိမ်လျှင် မိုင်ထုနီ-စర్గ ကို တည်ထောင်ပြီး မျိုးရိုးသမိုင်း စတင်ကြောင်းကို ဤအধ্যာယက ပြသသည်။
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऋषिसर्गवर्णनं नाम प्रथमो ऽध्यायः सूत उवाच विनिवृत्ते प्रजासर्गे षष्ठे वै चाक्षुषस्य ह / प्रजाः सृजेति व्यदिष्टः स्वयं दक्षः स्वयंभुवा
ဤသို့ဖြင့် ဝါယုမိန့်ကြားသော သီရိဘြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ၏ အလယ်ပိုင်း၊ တတိယ အုပေါဓ္ဓာတပာဒ၌ “ရိရှိစရဂ ဖော်ပြချက်” ဟူသော ပထမအခန်း ဖြစ်သည်။ စူတက ပြောသည်— စာက္ခုသ မနွန္တရ၌ ဆဋ္ဌမ ပရဇာစရဂ ပြီးဆုံးသော်၊ စွယံဘူသည် ဒက္ခအား “ပရဇာတို့ကို ဖန်ဆင်းလော့” ဟု အမိန့်ပေး하였다။
Verse 2
ससर्ज सर्वभूतानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / मानसानि च भूतानि स पूर्वमसृजत्प्रभुः
ထိုအရှင်သည် လှုပ်ရှားသော သတ္တဝါများနှင့် တည်ငြိမ်သော သတ္တဝါများ အားလုံးကို ဖန်ဆင်း하였다။ အရင်ဆုံးတော့ စိတ်မှ ပေါ်ပေါက်သော သတ္တဝါများကို ဖန်ဆင်းခဲ့သည်။
Verse 3
ऋषीन्देवांश्च गन्धर्वान्मनुष्योरगराक्षसान् / यक्षभूतपिशाचांश्च वयः पशुमृगांस्तथा
ရသီများ၊ ဒေဝတားများ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ လူသားများ၊ နာဂများနှင့် ရက္ခသများ; ထို့ပြင် ယက္ခ၊ ဘူတ၊ ပိသာချ၊ ငှက်များ၊ တိရစ္ဆာန်များနှင့် တောတိရစ္ဆာန်များလည်း။
Verse 4
यदास्य मनसा सृष्टा न व्यवर्द्धन्त ताः प्रजाः / अपध्याता भगवता महादेवेन धीमता
သူ၏စိတ်ဖြင့် ဖန်ဆင်းထားသော ပရဇာတို့ မတိုးတက်မဖြစ်လာသော်၊ ဉာဏ်ပြည့်ဝသော ဘဂဝန် မဟာဒေဝသည် သူတို့အပေါ် သတိဓာတ်ကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်း하였다။
Verse 5
स मैथुनेन भावेन सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः / असिक्रीमावहद्भार्यां वीरणस्य प्रजापतेः
ထို့နောက် မৈထုနဘောဖြင့် မျိုးစုံသော ပရဇာတို့ကို ဖန်ဆင်းလိုသဖြင့် ပရဇာပတိ ဝီရဏ၏ ဇနီး အစိကရီကို လက်ခံယူ하였다။
Verse 6
सुतां सुमहता युक्तां तपसा लोक धारिणीम् / यया धृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्
သူမသည် မဟာတပသဖြင့် ပြည့်စုံ၍ လောကကို ထမ်းဆောင်သော သမီးတော်ဖြစ်သည်—သူမကြောင့်ပင် တည်ငြိမ်နှင့် လှုပ်ရှားသော လောကအလုံးစုံ တည်တံ့နေသည်။
Verse 7
अत्राप्युदाहरन्तीमौ श्लोकौ प्राचेतसां प्रति / दक्षस्योद्वहतो भार्यांमसिक्रीं वैरणीं पुरा
ဤနေရာတွင်လည်း ပရာချေတသတို့ကို ရည်ညွှန်း၍ ဤရှ్లోကနှစ်ပုဒ်ကို ကိုးကားကြသည်—ရှေးကာလ၌ ဒက္ခသည် ဝိုင်ရဏီ အစိကရီကို ဇနီးအဖြစ် လက်ခံယူသောအခါ။
Verse 8
कृपानां नियुतं दक्षं सर्पिणां साभिमानिनाम् / नदीगिरिष्बसज्जन्तं पृष्ठतो ऽनुययौ प्रभुम्
ဓားကိုင်သူတို့၏အစုနှင့် မာနကြီးသောမြွေတို့အကြား ဒက္ခသည် မြစ်တောင်တို့တွင်ကပ်ငြိနေသော်လည်း သခင်ကို နောက်မှလိုက်လျှောက်하였다။
Verse 9
तं दृष्ट्वा ऋषिभिः प्रोक्तं प्रतिष्ठास्यति वै प्रजाः / प्रथमो ऽत्र द्वितीयस्तु दक्षः स हि प्रजापतिः
သူကိုမြင်၍ ရှိသီတို့က “ဤသူသည် သတ္တဝါတို့ကို တည်ထောင်မည်အမှန်; ဤနေရာ၌ ပထမသူက သူ၊ ဒုတိယက ဒက္ခ—သူသည် ပရာဇာပတိ ဖြစ်သည်” ဟုဆို하였다။
Verse 10
अथागच्छद्यथाकालं प्रहीनां नियुतं तु यत् / असिक्रीं वैरणीं तत्र दक्षः प्राचेतसो ऽवहत्
ထို့နောက် အချိန်တော်မီ ကျန်ရှိသော နိယုတ အပိုင်း ရောက်လာ၍ ထိုနေရာ၌ ပရာချေတသ ဒက္ခသည် ဝိုင်ရာဏီ၏ သမီး အစိက္နီကို ဇနီးအဖြစ် လက်ထပ်하였다။
Verse 11
अथ पुत्रसहस्रं स वैरण्याममितौजसम् / असिक्न्यां जनयामास दक्षः प्राचे तसः प्रभुः
ထို့နောက် သခင် ပရာချေတသ ဒက္ခသည် အစိက္နီမှတဆင့် ဝိုင်ရာဏီဝంశ၌ အင်အားမကန့်သတ်သော သားတစ်ထောင်ကို မွေးဖွားစေ하였다။
Verse 12
तांस्तु दृष्ट्वा महातेजाः स विवर्द्धयिषुः प्रजाः / देवर्षिप्रियसंवादो नारदो ब्रह्मणः सुतः
သူတို့ကိုမြင်သော် ပရဇာကိုတိုးပွားစေလိုသော မဟာတေဇရှိသူ၊ ဒေဝရိရှီတို့နှစ်သက်သော ဆွေးနွေးသူ၊ ဘြဟ္မာ၏သား နာရဒသည် ထိုနေရာသို့ ရောက်လာ하였다။
Verse 13
नाशाय वचनं तेषां शापयैवात्मनो ऽब्रवीत् / यः कश्यपसुतस्याथ परमेष्ठी व्यजायत
သူတို့ပျက်စီးရန်အတွက် သူသည် မိမိ၏ကျိန်စာသဘောဖြင့် စကားကိုဆို하였다; ထို့နောက် ပရမေဋ္ဌီသည် ကശ്യပ၏သား၌ မွေးဖွားလာ하였다။
Verse 14
मानसः कश्यपस्यासीद्दक्षशापवशात्पुनः / तस्मात्स काश्यपस्याथ द्वितीयो मानसो ऽभवत्
ဒက္ခ၏ကျိန်စာအာဏာကြောင့် သူသည် ထပ်မံ၍ ကശ്യပ၏ မနောသား ဖြစ်လာ하였다; ထို့ကြောင့် ကာရှျပ၏ ဒုတိယ မနောသား ဖြစ်하였다။
Verse 15
स हि पूर्वं समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः / तेन वृक्षस्य पुत्रा वै हर्यश्वा इति विश्रुताः
နာရဒသည် အရင်က ပရမေဋ္ဌီမှ မွေးဖွားလာသူဖြစ်သည်; ထို့ကြောင့် ဝೃက္ષ၏သားများကို ‘ဟရျရှဝ’ ဟု ကျော်ကြားစေ하였다။
Verse 16
धर्मार्थं नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः / तस्योद्यतस्तदा दक्षः क्रुद्धः शापाय वै प्रभुः
ဓမ္မအတွက် သူတို့အားလုံးကို ဝိဓိ၏အမိန့်ဖြင့် ဖျက်ဆီးခဲ့သည်—သံသယမရှိ; ထိုအခါ အာဏာရှင် ဒက္ခသည် ဒေါသထွက်၍ ကျိန်စာပေးရန် ထတက်လာ하였다။
Verse 17
ब्रह्मर्षीन्वै पुरस्कृत्य याचितः परमेष्ठिना / ततो ऽभिसंधिं चक्रे वै दक्षश्च परमेष्ठिना
ပရမေဋ္ဌီသည် ဘြဟ္မရ္ရှီတို့ကို ရှေ့တန်းတင်၍ တောင်းပန်ခဲ့သည်; ထို့နောက် ဒက္ခသည်လည်း ပရမေဋ္ဌီနှင့် သဘောတူညီချက် ချုပ်ဆို하였다။
Verse 18
कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेदिति / ततो दक्षः सुतां प्रदात् प्रियां वै परमेष्ठिने / तस्मात्स नारदो जज्ञे भूयः शापभयदृषिः
သမီးအကြောင်း၌ “နာရဒသည် ငါ၏သား ဖြစ်ပါစေ” ဟု ဆုတောင်းပြီးနောက် ဒက္ခသည် ပရမေဋ္ဌီထံသို့ မိမိချစ်မြတ်နိုးသော သမီးကို ပေးအပ်하였다။ ထို့ကြောင့် နာရဒသည် ထပ်မံ မွေးဖွားလာ၍ ကျိန်စာ၏ ကြောက်ရွံ့မှုကို မြင်သိသော ရှင်ရသီ ဖြစ်하였다။
Verse 19
शांशपायन उवाच कथं वै नाशिताः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा / प्रजापतिसुतास्ते वै श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
ရှမ်းရှပာယနက ပြောသည်—“ဒေဝရသီ နာရဒသည် အရင်က သူတို့ကို မည်သို့ ဖျက်ဆီးခဲ့သနည်း။ ပရဇာပတိ၏ သားများသည် မည်သို့ ပျက်စီးသနည်း—အမှန်တရားအတိုင်း ငါ ကြားလိုသည်။”
Verse 20
सूत उवाच दक्षपुत्राश्च हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः / समागता महावीर्या नारदस्तानुवाच ह
စူတက ပြောသည်—ဒက္ခ၏ သားများဖြစ်သော ဟရျရှွများသည် သတ္တဝါများကို တိုးပွားစေလို၍ စုဝေးလာကြသည်။ သူတို့သည် အလွန်သန်မာကြပြီး နာရဒက သူတို့အား ပြောဆို하였다။
Verse 21
बालिशा बत यूयं वै न प्रजानीथ भूतलम् / अन्तरूर्ध्वमधश्चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः
အို၊ သင်တို့သည် မသိနားမလည်သူများပင်; မြေပြင်လောကကို မသိကြ။ အတွင်း၊ အပေါ်၊ အောက်ကို မသိဘဲ သတ္တဝါများကို မည်သို့ ဖန်ဆင်းမည်နည်း။
Verse 22
ते तु तद्वचन श्रुत्वा प्याताः सर्वतो दिशम् / अधापि म निवर्त्तन्ते समुद्रस्था इवापगाः
အဲဒီစကားကို ကြားပြီး သူတို့သည် အရပ်ရပ်သို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ ယနေ့တိုင် ပြန်မလာကြ—ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သွားသော မြစ်များကဲ့သို့။
Verse 23
अथ तेषु प्रणष्टेषु दक्षः प्राचे तसः पुनः / वैरण्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः
သူတို့ ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် ပရာချေတသ၏ သား ဒက္ခသည် ဝိုင်ရဏ္ယာမှတစ်ဆင့် သားတစ်ထောင်ကို ထပ်မံဖန်ဆင်း하였다။
Verse 24
प्रजा विवर्द्धयिषवः शबलाश्वाः पुनस्तु ते / पूर्वमुक्तं वचस्तद्वै श्राविता नारदेन ह
ရှဗလာရှွာဟု ခေါ်သောသူတို့သည် ပြည်သူများကို တိုးပွားစေလိုသော်လည်း နာရဒသည် ယခင်က ပြောခဲ့သော စကားကို သူတို့အား ကြားစေ하였다။
Verse 25
अन्योन्यमूचुस्ते सर्वे सम्यगाह ऋषिः स्वयम् / भ्रातॄणां पदवीं चैव गन्तव्या नात्र संशयः
သူတို့အားလုံး အပြန်အလှန် ပြောကြသည်—“ရိရှီက ကိုယ်တိုင် မှန်ကန်စွာ ပြောခဲ့သည်; ညီအစ်ကိုတို့၏ လမ်းကြောင်းကိုပင် သွားရမည်၊ သံသယမရှိ।”
Verse 26
ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्या वै सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः / प्रकाशाः स्वस्थमनसा यथावदनुशासिताः
မြေကြီး၏ အတိုင်းအတာကို သိပြီးနောက် ကျွန်ုပ်တို့သည် ပျော်ရွှင်စွာ သတ္တဝါများကို ဖန်ဆင်းမည်; စိတ်ကြည်လင်၍ တည်ငြိမ်ကာ သင့်တော်သကဲ့သို့ သင်ကြားခံထားရသည်။
Verse 27
ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् / अद्यापि न निवर्त्तन्ते विस्तारायमलिप्सवः
သူတို့လည်း ထိုလမ်းတစ်လျှောက်ပင် အရပ်ရပ်သို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်; ချဲ့ထွင်လိုသည့် ဆန္ဒကြောင့် ယနေ့တိုင် ပြန်မလာကြ။
Verse 28
ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः / प्रयतो नश्यति क्षिप्रं तन्न कार्यं विजानता
ထိုအချိန်မှစ၍ အစ်ကိုသည် ညီကိုရှာဖွေရန်သာ အာရုံစိုက်နေ၏။ ကြိုးစားသော်လည်း မကြာမီ ပျက်စီးတတ်သဖြင့် သိသူသည် ထိုကဲ့သို့ မလုပ်သင့်။
Verse 29
नष्टेषु शबलाश्वेषु दक्षः क्रुद्धो ऽशपद्विभुः / नारदं नाशमेहीति गर्भवासं वसेति च
အပြောက်အပြားမြင်းများ ပျောက်ဆုံးသွားသောအခါ အာဏာရှင် ဒက္ခသည် ဒေါသထွက်၍ ကျိန်စာချသည်— “နာရဒာ၊ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်စေ; ထို့ပြင် ဂರ್ಭဝါသ၌ နေထိုင်စေ” ဟု။
Verse 30
तदा तेष्वपि नष्टेषु महात्मा स प्रभुः किल / षष्टिं दक्षो ऽसृजत्कन्या वैरण्यामेव विश्रुताः
ထိုအခါ အဲဒါတို့ပါ ပျောက်ဆုံးသွားသော် မဟာတ္မာဖြစ်သော အရှင် ဒက္ခသည် သမီးတော် ခြောက်ဆယ်ပါးကို ဖန်ဆင်း၍ ‘ဝိုင်ရာဏျာ’ ဟူ၍ ထင်ရှားစေ하였다။
Verse 31
तास्तदा प्रतिजग्राह पत्न्यर्थं कश्यपः सुताः / धर्मः सोमश्च भगवांस्तथा चान्ये महर्षयः
ထိုအခါ ကশ্যပသည် သူတို့ကို ဇနီးအဖြစ် လက်ခံ하였다။ ထို့အတူ ဓမ္မ၊ ဘဂဝန် ဆိုမ နှင့် အခြား မဟာရိရှီတို့လည်း (သူတို့ကို) လက်ခံ하였다။
Verse 32
इमां विसृष्टिं दक्षस्य कृत्स्नां यो वेद तत्त्वतः / आयुष्मान्कीर्त्तिमान्धन्यः प्रजावाश्च भवत्युत
ဒက္ခ၏ ဤအလုံးစုံသော ဖန်ဆင်းမှုကို အမှန်တကယ် သိမြင်သူသည် အသက်ရှည်၊ ဂုဏ်သတင်းကြီး၊ ကံကောင်းမြတ်နိုး၊ သားသမီးပေါများသူ ဖြစ်လာသည်။
Dakṣa’s transition to maithunī-sarga through marriage with Asiknī (Vairaṇī) functions as the genealogical pivot, enabling stable progeny-lines and setting up later catalogues of descendants.
The chapter states the mind-created progenies do not ‘increase/flourish’ (na vyavarddhanta), prompting a shift to embodied, reproductive creation (maithuna-bhāva), a standard Purāṇic mechanism for stabilizing populations and lineages.
Nārada appears as a devarṣi whose counsel interrupts or redirects straightforward progeny-expansion, serving as a narrative hinge that prevents linear overpopulation and channels creation into alternative lineal or ascetic trajectories.