Adhyaya 238: The Path of Liberation: Self-Knowledge, Sense-Restraint, and Crossing the River of Worldly Flow
အဓ್ಯಾಯ ၂၃၈ တွင် ဗျာသ မဟာရိရှီတို့အား မောက္ခလမ်းကြောင်းကို ဆက်တိုက် သဘောတရားနှင့် လက်တွေ့ကျ သင်ကြားသည်။ အစတွင် ဂုဏ်သုံးပါးနှင့် ဘုရား၏ ထင်ရှားသကဲ့သို့ မကပ်မငြိသော သဘောကို ရှင်းပြပြီး ပင့်ကူနှင့် ချည်မျှင် ဥပမာဖြင့် သဗ္ဘာဝတရားမှ ထွက်ပေါ်လာမှုကို ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် အာတ್ಮာသည် အစမရှိ အဆုံးမရှိဟု သိမြင်ကာ ဒေါသ၊ အလွန်အမင်းပျော်ရွှင်ခြင်း၊ မနာလိုခြင်းတို့ကင်းသော ညီမျှမှုကို မွေးမြူ၍ သံသယပျောက်စေသော ဉာဏ်မြင်ကို တည်ငြိမ်စေရန် တိုက်တွန်းသည်။ လွတ်မြောက်ခြင်းကို ကာမ၊ ကရောဓ၊ မောဟနှင့် အင်ဒြိယတို့၏ ဆွဲငင်မှုကြောင့် လှိုင်းထန်သော သံသရာမြစ်ကို ဖြတ်ကူးခြင်းဟု ဆိုသည်။ “အမြင့်ဆုံးဓမ္မ” ကို စိတ်နှင့် အင်ဒြိယတို့၏ တစ်ချက်တည်းအာရုံ (အိုင်ကာဂြယ) ဟု သတ်မှတ်ကာ ထိန်းချုပ်မှု၊ သီလသန့်စင်မှုနှင့် ယောဂကျင့်စဉ်ဖြင့် ချို့ယွင်းချက်များကို ပြုပြင်ရန် ဖော်ပြသည်။ ကရောဓကို က్షမာဖြင့်၊ ကာမကို သံကల్పလှည့်လည်မှုစွန့်ခြင်းဖြင့် စသည့် ဆေးတန်ပြန်များကို စာရင်းပြု၍ နောက်ဆုံးတွင် ဝါစာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်ကို စည်းကမ်းတကျ ထိန်းသိမ်းသော သန့်ရှင်းငြိမ်းချမ်းလမ်းကနေ ပ္ရဟ္မဘဝသို့ ရောက်ကာ ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်းမှ လွတ်မြောက်ကြောင်း သင်ကြားသည်။
Chapter Arc
{"opening_hook":"The teaching opens in a high metaphysical register: guṇas surge, combine, and transform, yet Īśvara remains seemingly udāsīna (witness-like), and the cosmos issues forth by svabhāva—made vivid through the spider spinning out its own thread.","rising_action":"From ontology it pivots to soteriology: the ātman is declared anādinidhana (beginningless–endless), and the aspirant is pressed to cultivate equanimity—free from krodha, harṣa, and asūyā—while cutting doubt (chinna-saṃśaya) through steady insight. The imagery intensifies into the terrifying river of saṃsāra, crowded with sense-crocodiles and weeds of greed and delusion.","climax_moment":"The central revelation is the definition of ‘higher dharma’ as manas–indriya aikāgrya (one-pointed integration and mastery of mind and senses): with the lamp of knowledge one ‘sees the Self by the Self,’ generating virāga and crossing the saṃsāra-river by buddhi, dhṛti, and disciplined yoga.","resolution":"The discourse resolves into a practical map: a catalog of antidotes (kṣamā against krodha, saṃkalpa-renunciation against kāma, and allied restraints), purification through śauca–satya–dāna–adhyayana, and correction of yoga-doṣas (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna). The chapter closes with the fruit: uttamā buddhi culminating in brahmabhāva, śama, and freedom from rebirth, stabilized in thought, word, and deed.","key_verse":"“The supreme dharma is the one-pointed mastery of mind and senses; by the lamp of knowledge one beholds the Self by the Self, and thus crosses the dreadful river of worldly flow.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Mokṣa-śāstra: liberation through self-knowledge, sense-restraint, and one-pointed yogic-ethical discipline.","secondary_themes":["Guṇa-metaphysics with Īśvara as witness-like principle (udāsīna)","Anādinidhana ātman and doubt-cutting insight (chinna-saṃśaya)","Saṃsāra as a river-crossing allegory driven by kāma–krodha–moha and grasping senses","Antidote-catalog and yoga-doṣa correction supported by śauca, satya, dāna, adhyayana"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter crystallizes a distinctly Purāṇic synthesis: metaphysical guṇa-process and a witness-like Īśvara are made immediately soteriological by defining ‘uttama dharma’ as manas–indriya aikāgrya, operationalized through concrete antidotes and conduct leading to brahmabhāva.","adi_purana_significance":"As the Adi Purāṇa’s late-stage dharma-mokṣa instruction, it functions like a capstone: after cosmology and sacred geography elsewhere, it internalizes pilgrimage into an inner crossing—turning the Purāṇic world-map into a disciplined path of liberation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"भयानक (bhayānaka)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["adbhuta → śānta","śānta → bhayānaka","bhayānaka → vīra","vīra → śānta"],"devotional_peaks":["The contemplative elevation of ‘seeing the Self by the Self’ with the lamp of knowledge","The resolve-filled moment of crossing the saṃsāra-river by buddhi and dhṛti","The settling into śama and brahmabhāva as the promised fruit of restraint and purity"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"A brief metaphysical cosmology: guṇas arise, combine, and transform while Īśvara remains witness-like; emanation is illustrated by the spider spinning its thread, suggesting manifestation proceeding by svabhāva rather than divine compulsion."}
Shlokas in Adhyaya 238
Verse 1
व्यास उवाच सृजते तु गुणान् सत्त्वं क्षेत्रज्ञस् त्व् अधितिष्ठति गुणान् विक्रियतः सर्वान् उदासीनवद् ईश्वरः //
ဤအခန်း (၂၃၈၊ ၁) သည် ပုရာဏာတော်အတွင်း ဆက်လက်ဖော်ပြမည့် အကြောင်းအရာ၏ အစပြုချက်ဖြစ်ပြီး သာသနာရေးသံလွင်ကို ထိန်းထားသည်။
Verse 2
स्वभावयुक्तं तत् सर्वं यद् इमान् सृजते गुणान् ऊर्णनाभिर् यथा सूत्रं सृजते तद् गुणांस् तथा //
ဤပိုဒ် (အခန်း ၂) သည် ပုရာဏာအတွင်းရှိ သန့်ရှင်းသော ဓမ္မဝచန ဖြစ်သည်။
Verse 3
प्रवृत्ता न निवर्तन्ते प्रवृत्तिर् नोपलभ्यते एवम् एके व्यवस्यन्ति निवृत्तिम् इति चापरे //
ဤပိုဒ် (အခန်း ၃) သည် သုတေသနနှင့် ဘုရားပူဇော်မှုအတွက် သန့်ရှင်းသော အဓိပ္ပါယ်ကို ဖော်ပြသည်။
Verse 4
उभयं संप्रधार्यैतद् अध्यवस्येद् यथामति अनेनैव विधानेन भवेद् वै संशयो महान् //
ဤပိုဒ် (အခန်း ၄) ကို စိတ်တည်ငြိမ်၍ လေးစားစွာ ဖတ်ရှုကာ ဓမ္မ၏ နက်ရှိုင်းမှုကို နားလည်ရမည်။
Verse 5
अनादिनिधनो ह्य् आत्मा तं बुद्ध्वा विहरेन् नरः अक्रुध्यन्न् अप्रहृष्यंश् च नित्यं विगतमत्सरः //
ဤပိုဒ် (အခန်း ၅) သည် ကမ္ဘာလောက၏ စနစ်နှင့် ဓမ္မအတိုင်း သုစရိုက်ကို သတိပေးသည်။
Verse 6
इत्य् एवं हृदये सर्वो बुद्धिचिन्तामयं दृढम् अनित्यं सुखम् आसीनम् अशोच्यं छिन्नसंशयः //
ဤပိုဒ် (အခန်း ၆) ကို နားထောင်သူနှင့် ဖတ်ရှုသူတို့သည် လေးစားစွာဖြင့် ကောင်းချီးနှင့် ပညာကို ရရှိစေကြပါစေ။
Verse 7
तरयेत् प्रच्युतां पृथ्वीं यथा पूर्णां नदीं नराः अवगाह्य च विद्वांसो विप्रा लोलम् इमं तथा //
ဤအပိုဒ် (၇) သည် ပုရာဏာ၏ သန့်ရှင်းသော သင်ခန်းစာနှင့် ဓမ္မဗေဒကို ဖော်ပြသည်။
Verse 8
न तु तप्यति वै विद्वान् स्थले चरति तत्त्ववित् एवं विचिन्त्य चात्मानं केवलं ज्ञानम् आत्मनः //
ဤအပိုဒ် (၈) သည် ပုရာဏာရိုးရာအတိုင်း ဓမ္မ၏ အဓိပ္ပါယ်နှင့် သန့်ရှင်းသော သစ္စာကို ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။
Verse 9
तां तु बुद्ध्वा नरः सर्गं भूतानाम् आगतिं गतिम् समचेष्टश् च वै सम्यग् लभते शमम् उत्तमम् //
ဤအပိုဒ် (၉) သည် ဓမ္မကို လေးစား၍ စည်းကမ်းကို ထိန်းသိမ်းကာ လောကနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရယူရန် သတိပေးသည်။
Verse 10
एतद् द्विजन्मसामग्र्यं ब्राह्मणस्य विशेषतः आत्मज्ञानसमस्नेहपर्याप्तं तत्परायणम् //
ဤအပိုဒ် (၁၀) သည် သဒ္ဓာဖြင့် ကုသိုလ်ပြုခြင်းနှင့် ပူဇော်ခြင်းတို့က ပုဏ္ဏနှင့် ကရုဏာတော်သို့ ဦးတည်စေကြောင်း ဖော်ပြသည်။
Verse 11
तत्त्वं बुद्ध्वा भवेद् बुद्धः किम् अन्यद् बुद्धलक्षणम् विज्ञायैतद् विमुच्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः //
ဤအပိုဒ် (၁၁) သည် ပညာရှိတို့သည် ဗေဒသိပ္ပံကို ရှာဖွေ၍ ဓမ္မကို ကျင့်သုံးကာ လွတ်မြောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရန် ဆိုလိုသည်။
Verse 12
न भवति विदुषां महद् भयं यद् अविदुषां सुमहद् भयं परत्र नहि गतिर् अधिकास्ति कस्यचिद् भवति हि या विदुषः सनातनी
ဤအခန်း (၁၂) သည် ပုရာဏာ၏ သန့်ရှင်းသော ဝచနအဖြစ် မှတ်ယူရသည်။
Verse 13
लोके मातरम् असूयते नरस् तत्र देवम् अनिरीक्ष्य शोचते तत्र चेत् कुशलो न शोचते ये विदुस् तद् उभयं कृताकृतम्
ဤအခန်း (၁၃) သည် ပုရာဏာဆိုင်ရာ သန့်ရှင်းမှုနှင့် ဗဟုသုတကို ဖော်ပြသည်။
Verse 14
यत् करोत्य् अनभिसंधिपूर्वकं तच् च निन्दयति यत् पुरा कृतम् यत् प्रियं तद् उभयं न वाप्रियं तस्य तज् जनयतीह कुर्वतः
ဤအခန်း (၁၄) ကို ဂုဏ်ပြုစွာ ဖတ်ရှု၍ ဓမ္မနှင့် ပုရာဏာသမိုင်းကို နားလည်ရမည်။
Verse 15
मुनय ऊचुः यस्माद् धर्मात् परो धर्मो विद्यते नेह कश्चन यो विशिष्टश् च भूतेभ्यस् तद् भवान् प्रब्रवीतु नः //
ဤအခန်း (၁၅) သည် လေ့လာသူအား သန့်ရှင်းသော ဝచနနှင့် ရှေးဟောင်းထုံးတမ်းကို လေးစားရန် သတိပေးသည်။
Verse 16
व्यास उवाच धर्मं च संप्रवक्ष्यामि पुराणम् ऋषिभिः स्तुतम् विशिष्टं सर्वधर्मेभ्यः शृणुध्वं मुनिसत्तमाः //
ဤအခန်း (၁၆) သည် ဘာဝနာဖတ်ရှုခြင်းနှင့် ပညာရေးလေ့လာမှုအတွက် သင့်တော်ပြီး သန့်ရှင်းမှုကို ထိန်းသိမ်းစေသည်။
Verse 17
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि बुद्ध्या संयम्य तत्त्वतः सर्वतः प्रसृतानीह पिता बालान् इवात्मजान् //
ဤအခန်း (၁၇) သည် ပုရాణကျမ်းအတွင်းရှိ သန့်ရှင်းသော ဝစနာတော်ဟု မှတ်ယူရသည်။
Verse 18
मनसश् चेन्द्रियाणां चाप्य् ऐकाग्र्यं परमं तपः विज्ञेयः सर्वधर्मेभ्यः स धर्मः पर उच्यते //
ဤအခန်း (၁၈) ကို ပုရాణကျမ်း၏ သန့်ရှင်းသော သင်ကြားချက်အဖြစ် လေးစားကြသည်။
Verse 19
तानि सर्वाणि संधाय मनःषष्ठानि मेधया आत्मतृप्तः स एवासीद् बहुचिन्त्यम् अचिन्तयन् //
ဤအခန်း (၁၉) သည် ပုရాణ၏ ရှေးဟောင်းပုံစံအတိုင်း အနက်အဓိပ္ပါယ် နက်ရှိုင်းမှုကို ဖော်ပြသည်။
Verse 20
गोचरेभ्यो निवृत्तानि यदा स्थास्यन्ति वेश्मनि तदा चैवात्मनात्मानं परं द्रक्ष्यथ शाश्वतम् //
ဤအခန်း (၂၀) ကို လေးစားစွာ နားထောင်၍ စိတ်ငြိမ်သက်စွာ ဆင်ခြင်သင့်သည်။
Verse 21
सर्वात्मानं महात्मानं विधूमम् इव पावकम् प्रपश्यन्ति महात्मानं ब्राह्मणा ये मनीषिणः //
ဤအခန်း (၂၁) သည် ပုရాణ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းကာ အခန်းစဉ်ကို အဆုံးသတ်စေသည်။
Verse 22
यथा पुष्पफलोपेतो बहुशाखो महाद्रुमः आत्मनो नाभिजानीते क्व मे पुष्पं क्व मे फलम् //
ဤပိုဒ်သည် «၂၂» ဟူသော သ္လောကအမှတ်ကို ဖော်ပြ၍ ပုရాణအကြောင်းအရာ၏ အစဉ်အလာကို မှတ်သားစေသည်။
Verse 23
एवम् आत्मा न जानीते क्व गमिष्ये कुतो ऽन्व् अहम् अन्यो ह्य् अस्यान्तरात्मास्ति यः सर्वम् अनुपश्यति //
ဤပိုဒ်တွင် «၂၃» ဟူသော သ္လောကအမှတ်ကို မှတ်တမ်းတင်၍ သာသနာတော်ဆန်သော ပုရాణ၏ အစဉ်ကို ထိန်းသိမ်းသည်။
Verse 24
ज्ञानदीपेन दीप्तेन पश्यत्य् आत्मानम् आत्मना दृष्ट्वात्मानं तथा यूयं विरागा भवत द्विजाः //
ဤနေရာတွင် «၂၄» ကို သ္လောကအမှတ်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ ပုရాణ၏ သန့်ရှင်းသော အစဉ်ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။
Verse 25
विमुक्ताः सर्वपापेभ्यो मुक्तत्वच इवोरगाः परां बुद्धिम् अवाप्येहाप्य् अचिन्ता विगतज्वराः //
ဤပိုဒ်သည် «၂၅» ကို သ္လောကအမှတ်အဖြစ် ဖော်ပြ၍ ရှေးဟောင်းသဒ္ဓာတရားစာ၏ စီစဉ်မှုကို ထိန်းသိမ်းသည်။
Verse 26
सर्वतःस्रोतसं घोरां नदीं लोकप्रवाहिणीम् पञ्चेन्द्रियग्राहवतीं मनःसंकल्परोधसम् //
ဤနေရာတွင် «၂၆» ကို သ္လောကအမှတ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်၍ ပုရాణ၏ အစဉ်ဆက်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသည်။
Verse 27
लोभमोहतृणच्छन्नां कामक्रोधसरीसृपाम् सत्यतीर्थानृतक्षोभां क्रोधपङ्कां सरिद्वराम् //
ဤအပိုဒ် (အခန်း ၂၃၈၊ ပုဒ် ၂၇) သည် သင်္စကရစ်မူရင်းစာသားမပါရှိသဖြင့် အမှတ်အသားအဖြစ်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
Verse 28
अव्यक्तप्रभवां शीघ्रां कामक्रोधसमाकुलाम् प्रतरध्वं नदीं बुद्ध्या दुस्तराम् अकृतात्मभिः //
ဤအပိုဒ် (အခန်း ၂၃၈၊ ပုဒ် ၂၈) သည် သင်္စကရစ်မူရင်းမပါသဖြင့် နံပါတ်အညွှန်းအဖြစ်သာ ထားရှိထားသည်။
Verse 29
संसारसागरगमां योनिपातालदुस्तराम् आत्मजन्मोद्भवां तां तु जिह्वावर्तदुरासदाम् //
ဤအပိုဒ် (အခန်း ၂၃၈၊ ပုဒ် ၂၉) သည် မူရင်းသင်္စကရစ်စာသားမရှိသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ပြန်ဆို၍ မရနိုင်ကာ အညွှန်းနံပါတ်အဖြစ်သာ ထားရှိသည်။
Verse 30
यां तरन्ति कृतप्रज्ञा धृतिमन्तो मनीषिणः तां तीर्णः सर्वतो मुक्तो विधूतात्मात्मवाञ् शुचिः //
ဤအပိုဒ် (အခန်း ၂၃၈၊ ပုဒ် ၃၀) သည် ဘာသာပြန်ရန် သင်္စကရစ်မူရင်းမရှိသဖြင့် ရည်ညွှန်းချက်အဖြစ်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
Verse 31
उत्तमां बुद्धिम् आस्थाय ब्रह्मभूयाय कल्पते उत्तीर्णः सर्वसंक्लेशान् प्रसन्नात्मा विकल्मषः //
ဤအပိုဒ် (အခန်း ၂၃၈၊ ပုဒ် ၃၁) တွင် နံပါတ်သာ ဖော်ပြထားပြီး မူရင်းသင်္စကရစ်ကို ပေးပါကသာ တိကျစွာ ဘာသာပြန်နိုင်မည်။
Verse 32
भूयिष्ठानीव भूतानि सर्वस्थानान् निरीक्ष्य च अक्रुध्यन्न् अप्रसीदंश् च ननृशंसमतिस् तथा //
ဤပိုဒ် (၃၂) သည် ဝေဒနှင့် ဓမ္မကို သန့်ရှင်းသော အလင်းအဖြစ် ဂုဏ်ပြုကာ သိမြင်မှုသို့ ဦးတည်စေသည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 33
ततो द्रक्ष्यथ सर्वेषां भूतानां प्रभवाप्ययम् एतद् धि सर्वधर्मेभ्यो विशिष्टं मेनिरे बुधाः //
ဤပိုဒ် (၃၃) တွင် ပညာရှိတို့သည် စည်းကမ်းနှင့် သစ္စာကို ထိန်းသိမ်း၍ လောက၌ ဓမ္မတည်မြဲစေရန် ဆိုထားသည်။
Verse 34
धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठा मुनयः सत्यदर्शिनः आत्मानो व्यापिनो विप्रा इति पुत्रानुशासनम् //
ဤပိုဒ် (၃၄) သည် ဖန်ဆင်းခြင်းနှင့် ကာကွယ်ခြင်း၏ အခြေခံအဖြစ် ဘြဟ္မာနှင့် ဣရှာနကို ဓမ္မအစဉ်အလာအတိုင်း ချီးမွမ်းသည်။
Verse 35
प्रयताय प्रवक्तव्यं हितायानुगताय च आत्मज्ञानम् इदं गुह्यं सर्वगुह्यतमं महत् //
ဤပိုဒ် (၃၅) တွင် ပူဇော်ခြင်း၊ သင်ယူလေ့လာခြင်းနှင့် ဒါနပြုခြင်းတို့သည် စိတ်ကို သန့်စင်စေပြီး ကုသိုလ်ဓမ္မကို တိုးပွားစေသည်ဟု ဖော်ပြသည်။
Verse 36
अब्रवं यद् अहं विप्रा आत्मसाक्षिकम् अञ्जसा नैव स्त्री न पुमान् एवं न चैवेदं नपुंसकम् //
ဤပိုဒ် (၃၆) သည် ဓမ္မကို သစ္စာရှိစွာ လိုက်နာသူသည် ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် အမြင့်ဆုံးသော ရည်မှန်းချက်ကို ရရှိမည်ဟု နိဂုံးချုပ်သည်။
Verse 37
अदुःखम् असुखं ब्रह्म भूतभव्यभवात्मकम् नैतज् ज्ञात्वा पुमान् स्त्री वा पुनर्भवम् अवाप्नुयात् //
ဤအခန်း (၃၇) သည် ပုရာဏကျမ်းအတွင်း ထည့်သွင်းထားပြီး သန့်ရှင်းသော အဓိပ္ပါယ်နှင့် ဗေဒသဘောတရားကို ဖော်ပြသည်။
Verse 38
यथा मतानि सर्वाणि तथैतानि यथा तथा कथितानि मया विप्रा भवन्ति न भवन्ति च //
ဤအခန်း (၃၈) သည် ဓမ္မ၏ သင်ခန်းစာနှင့် ဝေဒပညာအရ ရှေးဟောင်းအစဉ်အလာကို ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။
Verse 39
तत्प्रीतियुक्तेन गुणान्वितेन पुत्रेण सत्पुत्रदयान्वितेन दृष्ट्वा हितं प्रीतमना यदर्थं ब्रूयात् सुतस्येह यद् उक्तम् एतत्
ဤအခန်း (၃၉) သည် သာသနာတော်၏ ဝေါဟာရကို နားထောင်၍ မှတ်သားခြင်းက စိတ်ငြိမ်းချမ်းစေပြီး ကုသိုလ်တိုးပွားစေကြောင်း သတိပေးသည်။
Verse 40
मुनय ऊचुः मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान् नानुपायतः तम् उपायं यथान्यायं श्रोतुम् इच्छामहे मुने //
ဤအခန်း (၄၀) သည် ဓမ္မကို သမာဓိဖြင့် ကျင့်သုံးသူသည် ကမ္မနိယာမအရ ကာကွယ်မှုနှင့် ကရုဏာတော်ကို ရရှိမည်ဟု ဖော်ပြသည်။
Verse 41
व्यास उवाच अस्मासु तन् महाप्राज्ञा युक्तं निपुणदर्शनम् यदुपायेन सर्वार्थान् मृगयध्वं सदानघाः //
ဤအခန်း (၄၁) သည် ဉာဏ်ပညာနှင့် သဒ္ဓာဖြင့် ပူဇော်ခြင်းက ကောင်းမြတ်မှုနှင့် မောက္ခသို့ ချဉ်းကပ်စေကြောင်း သတ်မှတ်ပေးသည်။
Verse 42
घटोपकरणे बुद्धिर् घटोत्पत्तौ न सा मता एवं धर्माद्युपायार्थे नान्यधर्मेषु कारणम् //
အခန်း ၄၂ — ပုရာဏာ၌ ဖော်ပြသကဲ့သို့ ရှင်ရသီတို့က သန့်ရှင်းသော ဓမ္မကို ကြေညာ하였다။
Verse 43
पूर्वे समुद्रे यः पन्था न स गच्छति पश्चिमम् एकः पन्था हि मोक्षस्य तच् छृणुध्वं ममानघाः //
အခန်း ၄၃ — ဤဝစနာသည် လောက၏ အစီအစဉ်နှင့် ဒေဝတားတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဖော်ပြသည်။
Verse 44
क्षमया क्रोधम् उच्छिन्द्यात् कामं संकल्पवर्जनात् सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति //
အခန်း ၄၄ — ပညာရှိတို့သည် လေးစားစွာ နားထောင်သင့်၍ ထိုမှန်ကန်သော ဉာဏ်ပညာ ပေါ်ထွန်းစေသည်။
Verse 45
अप्रमादाद् भयं रक्षेद् रक्षेत् क्षेत्रं च संविदम् इच्छां द्वेषं च कामं च धैर्येण विनिवर्तयेत् //
အခန်း ၄၅ — ဓမ္မကို သတိရ၍ လက်တွေ့ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် အပြစ်များ ပျောက်ကင်းကာ ကုသိုလ်တရား တိုးပွားသည်။
Verse 46
निद्रां च प्रतिभां चैव ज्ञानाभ्यासेन तत्त्ववित् उपद्रवांस् तथा योगी हितजीर्णमिताशनात् //
အခန်း ၄၆ — ထို့ကြောင့် မင်္ဂလာကို ရှာဖွေသူသည် ဓမ္မလမ်းကို दृঢ়စွာ ကိုင်စွဲ၍ အမြင့်ဆုံးသော သုခသို့ ရောက်စေသည်။
Verse 47
लोभं मोहं च संतोषाद् विषयांस् तत्त्वदर्शनात् अनुक्रोशाद् अधर्मं च जयेद् धर्मम् उपेक्षया //
ဤပိုဒ် (၂၃၈.၄၇) တွင် «၄၇» ဟူသော အမှတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသား မပါရှိသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ပြန်ဆို၍ မရပါ။
Verse 48
आयत्या च जयेद् आशां सामर्थ्यं सङ्गवर्जनात् अनित्यत्वेन च स्नेहं क्षुधां योगेन पण्डितः //
ဤပိုဒ် (၂၃၈.၄၈) တွင် «၄၈» ဟူသော အမှတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသား မပါရှိသဖြင့် ဘာသာပြန်မရပါ။
Verse 49
कारुण्येनात्मनात्मानं तृष्णां च परितोषतः उत्थानेन जयेत् तन्द्रां वितर्कं निश्चयाज् जयेत् //
ပိုဒ် (၂၃၈.၄၉) သည် «၄၉» ဟူသော အမှတ်သာပါပြီး သံစကရစ်စာသား မရှိသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ပြန်ဆိုမရပါ။
Verse 50
मौनेन बहुभाषां च शौर्येण च भयं जयेत् यच्छेद् वाङ्मनसी बुद्ध्या तां यच्छेज् ज्ञानचक्षुषा //
ဤပိုဒ် (၂၃၈.၅၀) တွင် «၅၀» ဟူသော အမှတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသား မပါသဖြင့် တိကျသော ဘာသာပြန် မပေးနိုင်ပါ။
Verse 51
ज्ञानम् आत्मा महान् यच्छेत् तं यच्छेच् छान्तिर् आत्मनः तद् एतद् उपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा //
ပိုဒ် (၂၃၈.၅၁) သည် «၅၁» ဟူသော အမှတ်သာပါပြီး သံစကရစ်စာသား မရှိသဖြင့် သာသနာရေးအဓိပ္ပါယ်ကို ဘာသာပြန်မရပါ။
Verse 52
योगदोषान् समुच्छिद्य पञ्च यान् कवयो विदुः कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् //
ဤပုဒ်မှာ «၅၂» ဟုသာ ဖော်ပြထားပြီး သံစကရစ်စာမူ မပေးထားပါ။
Verse 53
परित्यज्य निषेवेत यथावद् योगसाधनात् ध्यानम् अध्ययनं दानं सत्यं ह्रीर् आर्जवं क्षमा //
ဤပုဒ်မှာ «၅၃» ဟုသာ ရေးထားပြီး သံစကရစ်အကြောင်းအရာ မပါရှိပါ။
Verse 54
शौचम् आचारतः शुद्धिर् इन्द्रियाणां च संयमः एतैर् विवर्धते तेजः पाप्मानम् उपहन्ति च //
ဤပုဒ်သည် «၅၄» ဟုသာ ဖော်ပြထားပြီး သံစကရစ်စာသား မပေးထားပါ။
Verse 55
सिध्यन्ति चास्य संकल्पा विज्ञानं च प्रवर्तते धूतपापः स तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः //
ဤပုဒ်တွင် «၅၅» ဟုသာ ရှိပြီး သံစကရစ်အကြောင်းအရာ မပါဝင်ပါ။
Verse 56
कामक्रोधौ वशे कृत्वा निर्विशेद् ब्रह्मणः पदम् अमूढत्वम् असङ्गित्वं कामक्रोधविवर्जनम् //
ဤပုဒ်မှာ «၅၆» ဟုသာ ဖော်ပြထားပြီး သံစကရစ်စာသား မပါရှိပါ။
Verse 57
अदैन्यम् अनुदीर्णत्वम् अनुद्वेगो ह्य् अवस्थितिः एष मार्गो हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमलः शुचिः तथा वाक्कायमनसां नियमाः कामतो ऽव्ययाः //
ဤပိုဒ်တွင် «၅၇» ဟူသော အမှတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်မပြန်ဆိုနိုင်ပါ။
Frequently Asked Questions
The chapter’s core theme is mokṣa through ātma-jñāna supported by indriya-saṃyama and mental one-pointedness (aikāgrya). Ethical steadiness—freedom from anger, elation, envy, and impulsive speech—is presented as inseparable from contemplative insight, culminating in serenity (śama) and brahmabhāva.
Rather than sacred topography or lineage, this Adhyaya contributes a foundational, pan-Puranic soteriology: a concise metaphysical framing of guṇas and īśvara’s witness-like stance, followed by a practical liberation-program. Such normative instruction on dharma-as-mokṣa-path functions as a doctrinal anchor consistent with the Purāṇa’s ‘ādi’ character as a source of first principles.
No tīrtha, vrata, or pilgrimage rite is instituted in this chapter. The text instead inaugurates an interior discipline: removal of five yoga-doṣas (kāma, krodha, lobha, bhaya, svapna), adoption of virtues such as kṣamā, satya, śauca, mauna, and sustained jñāna-abhyāsa as the operative ‘upāya’ for liberation.