
Kapila Describes Bhakti-Saturated Aṣṭāṅga-Yoga and Meditation on the Lord’s Form
ဒေဝဟူတီအား ကပီလာ၏ လွတ်မြောက်ရေး သင်ကြားချက်များ ဆက်လက်၍ ဤအခန်းတွင် စာṅခယာ ခွဲခြားသိမြင်မှုမှ အတွင်းစူးစိုက်မှု (သမာဓိ) သို့ ဦးတည်သော လက်တွေ့ စာဓနာလမ်းညွှန်သို့ ပြောင်းလဲတင်ပြသည်။ ကပီလာသည် မိမိအပ်နှံထားသော တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ဘုရား၏ ကရုဏာကြောင့် ကျေနပ်တည်ငြိမ်ခြင်း၊ ဂုရုထံ အပ်နှံနာခံခြင်းတို့ဖြင့် အစပြုသည်။ ထို့နောက် အဟിംသာ၊ သစ္စာ၊ တပ၊ သန့်ရှင်းမှု၊ ဝေဒပညာ လေ့လာမှု စသည့် ယမ-နိယမဆန်သော သီလဂုဏ်များနှင့် အာသန၊ ပရာဏာယာမ၊ အာရုံပြန်လည်ဆုတ်ခွာခြင်း၊ နှလုံးအတွင်း အာရုံစူးစိုက်ခြင်းတို့ကို ဖော်ပြသည်။ ယောဂီအား ဝိෂ္ဏု၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ပန်းကြာခြေတော်မှ အထက်သို့ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းလိုက် စနစ်တကျ သမာဓိပြုစေကာ အာရုံစူးစိုက်မှုကို ဘက္တိအဖြစ် ပြောင်းလဲ၍ ပရေမ-ဘက္တိ လက္ခဏာများထိ ရောက်စေသည်။ အကျိုးရလဒ်မှာ ဂုဏာတုံ့ပြန်မှုများမှ လွတ်ကင်းသော စိတ်၊ အတ္တ၊ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် မိစ္ဆာအဟင်္ကာရ၏ ကွာခြားမှုကို သိမြင်ခြင်း၊ သတ္တဝါအားလုံးတွင် တူညီသော အတ္မာကို အမြင့်ဆုံးဘုရား၏ အင်အားများအဖြစ် မြင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအခန်းသည် ခွဲခြားသိမြင်မှု သင်ကြားချက်မှ အမှန်တကယ် လွတ်လပ်ခြင်းနှင့် ဘုရားအလယ်ပြု မြင်ကွင်းသို့ တံတားခင်းပေးကာ မာယာကို ကျော်လွန်သည့် ဘက္တိဦးဆောင် သမာဓိကို ယောဂ၏ ပြည့်စုံမှုဟု ပြသသည်။
Verse 1
श्रीभगवानुवाच योगस्य लक्षणं वक्ष्ये सबीजस्य नृपात्मजे । मनो येनैव विधिना प्रसन्नं याति सत्पथम् ॥ १ ॥
သီရိဘဂဝန်က မိန့်တော်မူသည်—အို မင်းသမီး၊ ယခု ငါသည် စဘီဇ (အမျိုးစေ့ပါ) ယောဂ၏ လက္ခဏာကို ပြောမည်။ ထိုနည်းလမ်းဖြင့် စိတ်သည် ကြည်လင်ပျော်ရွှင်လာပြီး အမြတ်ဆုံးသမ္မာတရား၏ လမ်းကြောင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်သွားသည်။
Verse 2
स्वधर्माचरणं शक्त्या विधर्माच्च निवर्तनम् । दैवाल्लब्धेन सन्तोष आत्मविच्चरणार्चनम् ॥ २ ॥
လူသည် မိမိစွမ်းအားအတိုင်း မိမိ၏ သတ်မှတ်ထားသော တာဝန် (စဝဓမ္မ) ကို ဆောင်ရွက်ရမည်၊ မိမိအတွက် မသတ်မှတ်ထားသော လုပ်ရပ် (ဝိဓမ္မ) ကို ရှောင်ရမည်။ ဘုရား၏ ကရုဏာဖြင့် ရရှိသမျှတွင် ကျေနပ်၍ ဝိညာဉ်ရေးရာ ဆရာ၏ ကြာပန်းတော်ခြေကို ပူဇော်၍ စေဝာရမည်။
Verse 3
ग्राम्यधर्मनिवृत्तिश्च मोक्षधर्मरतिस्तथा । मितमेध्यादनं शश्वद्विविक्तक्षेमसेवनम् ॥ ३ ॥
လောကီဆန်သော ဓမ္မအလေ့အထများကို ရပ်တန့်ပြီး မောက္ခကို ပေးသော ဓမ္မ၌ စိတ်ဝင်စားရမည်။ အစားအစာကို အလွန်မိတ၍ သန့်ရှင်းစွာ စားသောက်ကာ အမြဲတမ်း တိတ်ဆိတ်သော အထီးကျန်နေထိုင်မှုဖြင့် ဘဝ၏ အမြင့်ဆုံး ပြည့်စုံမှုကို ရှာဖွေရမည်။
Verse 4
अहिंसा सत्यमस्तेयं यावदर्थपरिग्रह: । ब्रह्मचर्यं तप: शौचं स्वाध्याय: पुरुषार्चनम् ॥ ४ ॥
လူသည် အဟിംသာနှင့် သစ္စာကို လိုက်နာရမည်၊ ခိုးယူခြင်းကို ရှောင်ရမည်၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအတွက် လိုအပ်သလောက်သာ ပိုင်ဆိုင်၍ ကျေနပ်ရမည်။ ဘြဟ္မစရိယ၊ တပဿ၊ သန့်ရှင်းမှု၊ ဝေဒသင်ယူမှုကို ပြု၍ အမြင့်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ် ဘဂဝန်ကို ပူဇော်ရမည်။
Verse 5
मौनं सदासनजय: स्थैर्यं प्राणजय: शनै: । प्रत्याहारश्चेन्द्रियाणां विषयान्मनसा हृदि ॥ ५ ॥
နှုတ်ဆိတ်မှုကို စောင့်ထိန်း၍ အာသနာလေ့ကျင့်ခြင်းဖြင့် တည်ငြိမ်မှုရယူကာ၊ တဖြည်းဖြည်း ပရာဏကို ထိန်းချုပ်ရမည်။ အာရုံများကို အရာဝတ္ထုများမှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာစေပြီး စိတ်ကို နှလုံးတွင် တည်စေ။
Verse 6
स्वधिष्ण्यानामेकदेशे मनसा प्राणधारणम् । वैकुण्ठलीलाभिध्यानं समाधानं तथात्मन: ॥ ६ ॥
ကိုယ်အတွင်းရှိ ပရာဏစက်ကရာများထဲမှ တစ်နေရာတွင် စိတ်နှင့်အတူ ပရာဏကို တည်စေ၍၊ ဝைகုဏ္ဍနാഥ ဘုရား၏ အလွန်မြင့်မြတ်သော လီလာများကို ဓ్యာနပြုခြင်းကို စိတ်၏ သမာဓိ (သမာဓာန) ဟု ခေါ်သည်။
Verse 7
एतैरन्यैश्च पथिभिर्मनो दुष्टमसत्पथम् । बुद्ध्या युञ्जीत शनकैर्जितप्राणो ह्यतन्द्रित: ॥ ७ ॥
ဤနည်းလမ်းများ သို့မဟုတ် အခြားသော မှန်ကန်သည့် လမ်းစဉ်များဖြင့်၊ လောကီအာနন্দသို့ ဆွဲငင်ခံရသော မသန့်ရှင်း၍ မထိန်းနိုင်သော စိတ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ထိန်းချုပ်ရမည်။ ပရာဏကို အနိုင်ယူပြီး မပျင်းရိဘဲ ဘဂဝန်၌ စိတ်တည်စေ။
Verse 8
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य विजितासन आसनम् । तस्मिन्स्वस्ति समासीन ऋजुकाय: समभ्यसेत् ॥ ८ ॥
သန့်ရှင်း၍ တိတ်ဆိတ်သော နေရာတွင် ထိုင်ခုံကို ခင်းပြီး၊ အာသနာကို ထိန်းနိုင်သူသည် အဆင်ပြေစွာ ထိုင်ကာ ကိုယ်ကို တည့်တည့်ထား၍ ပရာဏာယာမကို လေ့ကျင့်ရမည်။
Verse 9
प्राणस्य शोधयेन्मार्गं पूरकुम्भकरेचकै: । प्रतिकूलेन वा चित्तं यथा स्थिरमचञ्चलम् ॥ ९ ॥
ယောဂီသည် ပူရက–ကುಂಬ္ဘက–ရေးစက ဖြင့် ပရာဏလမ်းကြောင်းကို သန့်စင်ရမည်။ အနက်ရှိုင်းရှိုင်း အသက်ရှူဝင်ပြီး ထိန်းထားကာ နောက်ဆုံး ထုတ်ရှူရသည်; သို့မဟုတ် အပြန်အလှန် အစဉ်ဖြင့်လည်း ပြုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စိတ်သည် တည်ငြိမ်၍ မလှုပ်ရှားတော့။
Verse 10
मनोऽचिरात्स्याद्विरजं जितश्वासस्य योगिन: । वाय्वग्निभ्यां यथा लोहं ध्मातं त्यजति वै मलम् ॥ १० ॥
အသက်ရှုကိုအနိုင်ယူသော ယောဂီ၏စိတ်သည် မကြာခင်ပင် သန့်စင်လာသည်; မီးထဲတွင်ထား၍ လေဖြင့်ဖူးသည့် ရွှေ/သတ္တုက အညစ်အကြေးကို စွန့်ပစ်သကဲ့သို့။
Verse 11
प्राणायामैर्दहेद्दोषान्धारणाभिश्च किल्बिषान् । प्रत्याहारेण संसर्गान्ध्यानेनानीश्वरान्गुणान् ॥ ११ ॥
ပရာဏာယာမဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာဒုရှ်များကို မီးလောင်ပျောက်ကင်းစေပြီး၊ ဓာရဏာဖြင့် အပြစ်များကို ဖယ်ရှားနိုင်သည်။ ပရတျာဟာရဖြင့် လောကီဆက်နွယ်မှုကို ဖြတ်တောက်၍၊ ဘဂဝန်ကို ဓ്യာနပြုခြင်းဖြင့် သုံးဂုဏ်အာသက်တိမှ လွတ်မြောက်သည်။
Verse 12
यदा मन: स्वं विरजं योगेन सुसमाहितम् । काष्ठां भगवतो ध्यायेत्स्वनासाग्रावलोकन: ॥ १२ ॥
ယောဂကျင့်စဉ်ဖြင့် စိတ်သည် အပြည့်အဝ သန့်စင်၍ တည်ငြိမ်သည့်အခါ၊ မျက်လုံးတစ်ဝက်ပိတ်ကာ နှာခေါင်းထိပ်ကို စူးစိုက်ပြီး ဘဂဝန်၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ဓ്യာနပြုရမည်။
Verse 13
प्रसन्नवदनाम्भोजं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । नीलोत्पलदलश्यामं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ १३ ॥
ဘဂဝန်၏ မျက်နှာတော်သည် ပန်းကြာကဲ့သို့ ကြည်လင်ရွှင်လန်းပြီး၊ မျက်စိတော်သည် ပန်းကြာအတွင်းကဲ့သို့ နီမြန်းသည်။ ကိုယ်တော်သည် အပြာပန်းကြာရွက်ကဲ့သို့ ရှျာမဖြစ်၍ သင်္ခ၊ စက္ကရ၊ ဂဒါကို ကိုင်ဆောင်တော်မူသည်။
Verse 14
लसत्पङ्कजकिञ्जल्कपीतकौशेयवाससम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् ॥ १४ ॥
အရိုးခါးတော်တွင် ပန်းကြာကေသရကဲ့သို့ တောက်ပသော အဝါရောင် ပိုးဝတ်စုံတော် လှပစွာ တင်ဆင်ထားသည်။ ရင်ဘတ်တော်တွင် သြရီဝတ္ဆ အမှတ်တံဆိပ်ရှိပြီး၊ လည်ပင်းတော်မှ တောက်ပသော ကောသ္တုဘ မဏိ လွှဲထားသည်။
Verse 15
मत्तद्विरेफकलया परीतं वनमालया । परार्ध्यहारवलयकिरीटाङ्गदनूपुरम् ॥ १५ ॥
သခင်သည် လည်ပင်းတွင် တောပန်းမော်လီအလှကို ဆင်မြန်းတော်မူ၍၊ ၎င်း၏ မွှေးရနံ့ကြောင့် မူးယစ်သကဲ့သို့ ပျားအုပ်များက မော်လီပတ်လည်တွင် ဟုန်းဟုန်းမြည်ကြသည်။ ထို့ပြင် မုတျာလည်ဆွဲ၊ မကွတ်၊ လက်မောင်းကွင်း၊ လက်ကွင်းနှင့် ခြေကွင်းတို့ဖြင့် တင့်တယ်စွာ အလှဆင်ထားသည်။
Verse 16
काञ्चीगुणोल्लसच्छ्रोणिं हृदयाम्भोजविष्टरम् । दर्शनीयतमं शान्तं मनोनयनवर्धनम् ॥ १६ ॥
ခါးပတ်၏ တောက်ပမှုဖြင့် လှပသော ခါးနှင့် တင်ပါးကို ဆင်မြန်းတော်မူ၍၊ သခင်သည် ဘက္တ၏ နှလုံးပန်းကန်ပေါ်၌ တည်နေတော်မူသည်။ အလွန်ကြည့်ရှုချင်ဖွယ်ကောင်း၍ ငြိမ်းချမ်းသကဲ့သို့၊ မြင်သူ၏ မျက်စိနှင့် စိတ်ကို ပျော်ရွှင်စေသည်။
Verse 17
अपीच्यदर्शनं शश्वत्सर्वलोकनमस्कृतम् । सन्तं वयसि कैशोरे भृत्यानुग्रहकातरम् ॥ १७ ॥
သခင်သည် အမြဲတမ်း အလွန်လှပ၍ လောကအားလုံး၏ သတ္တဝါတို့က ဦးညွှတ်ကန်တော့ရသော အရှင်ဖြစ်သည်။ သူသည် နိစ္စယောဝန၌ တည်ရှိပြီး ဘက္တတို့အား ကရုဏာအနုဂ्रह ပေးရန် အမြဲတမ်း စိတ်အားထက်သန်နေသည်။
Verse 18
कीर्तन्यतीर्थयशसं पुण्यश्लोकयशस्करम् । ध्यायेद्देवं समग्राङ्गं यावन्न च्यवते मन: ॥ १८ ॥
သခင်၏ ဂုဏ်သတင်းသည် အမြဲတမ်း သီဆိုကီർത്തနာပြုရန် ထိုက်တန်သော ပုဏ္ဏတီရ္ထဖြစ်ပြီး၊ သူ၏ ဂုဏ်တော်သည် ဘက္တတို့၏ ဂုဏ်ကိုလည်း မြှင့်တင်ပေးသည်။ ထို့ကြောင့် အမြင့်ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်တော်၏ ပြည့်စုံသော ဒိဗ္ဗရုပ်ကို စိတ်မလှုပ်ရှားဘဲ တည်ငြိမ်သည့်အထိ သမาธိဖြင့် ဓ్యာနပြုရမည်။
Verse 19
स्थितं व्रजन्तमासीनं शयानं वा गुहाशयम् । प्रेक्षणीयेहितं ध्यायेच्छुद्धभावेन चेतसा ॥ १९ ॥
သန့်ရှင်းသော ဘာဝဖြင့် ပြည့်ဝသော စိတ်ဖြင့် ယောဂီသည် သခင်ကို မိမိအတွင်း၌ ဓ్యာနပြု၍—ရပ်နေခြင်း၊ လမ်းလျှောက်နေခြင်း၊ ထိုင်နေခြင်း သို့မဟုတ် လဲလျောင်းနေခြင်းအဖြစ် မြင်တွေ့သည်။ အကြောင်းမှာ အမြင့်ဆုံးသခင်၏ လီလာများသည် အမြဲတမ်း လှပ၍ ဆွဲဆောင်မှုရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
Verse 20
तस्मिँल्लब्धपदं चित्तं सर्वावयवसंस्थितम् । विलक्ष्यैकत्र संयुज्यादङ्गे भगवतो मुनि: ॥ २० ॥
ထို့ကြောင့် ယောဂီသည် ဘုရား၏ အနန္တရုပ်ကို စိတ်ဖြင့်တည်စေရာတွင် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို တစ်စုတစ်စည်းမမြင်ဘဲ အင်္ဂါတစ်ခုချင်းစီပေါ်သို့ သီးသန့်အာရုံစိုက်ရမည်။
Verse 21
सञ्चिन्तयेद्भगवतश्चरणारविन्दं वज्राङ्कुशध्वजसरोरुहलाञ्छनाढ्यम् । उत्तुङ्गरक्तविलसन्नखचक्रवाल- ज्योत्स्नाभिराहतमहद्धृदयान्धकारम् ॥ २१ ॥
ဘုရားကိုချစ်မြတ်နိုးသူသည် အရင်ဆုံး ဘုရား၏ ကြာပန်းတော်ခြေကို အာရုံစိုက်ရမည်။ ထိုခြေတွင် ဝဇ္ဇရ၊ အင်ကူရှ၊ အလံနှင့် ကြာပန်းအမှတ်အသားများ တင့်တယ်စွာရှိပြီး၊ အနီရောင်လှပသော လက်သည်းတော်၏ လမင်းကဲ့သို့သော အလင်းရောင်က နှလုံးသားအတွင်း အမှောင်ထူထပ်မှုကို ဖယ်ရှားပေးသည်။
Verse 22
यच्छौचनि:सृतसरित्प्रवरोदकेन तीर्थेन मूर्ध्न्यधिकृतेन शिव: शिवोऽभूत् । ध्यातुर्मन:शमलशैलनिसृष्टवज्रं ध्यायेच्चिरं भगवतश्चरणारविन्दम् ॥ २२ ॥
ဂင်္ဂါမြစ်၏ သန့်ရှင်းသောရေသည် ဘုရား၏ ကြာပန်းတော်ခြေကို ဆေးကြောသည့်ရေမှ ပေါက်ဖွားလာသည်။ ထိုရေကို ဦးခေါင်းပေါ်တွင် ဆောင်ထားသဖြင့် ရှီဝဘုရားသည် ပိုမိုကောင်းမြတ်သန့်ရှင်းလာသည်။ ဘုရား၏ ခြေတော်သည် တရားထိုင်သူ၏ စိတ်ထဲ စုနေသော အပြစ်တောင်ကို ဝဇ္ဇရကဲ့သို့ ခွဲဖျက်သဖြင့်၊ ကြာပန်းတော်ခြေကို ကြာရှည်စွာ ဓ్యာန်ပြုသင့်သည်။
Verse 23
जानुद्वयं जलजलोचनया जनन्या लक्ष्म्याखिलस्य सुरवन्दितया विधातु: । ऊर्वोर्निधाय करपल्लवरोचिषा यत् संलालितं हृदि विभोरभवस्य कुर्यात् ॥ २३ ॥
ယောဂီသည် နှလုံးသားထဲတွင် လက္ခမီဒေဝီ၏ ဝတ်ပြုမှုကို တည်စေသင့်သည်။ ကြာပန်းမျက်လုံးရှိသော လက္ခမီသည် ဒေဝတားတို့က ဝတ်ပြုကြပြီး ဖန်ဆင်းရှင် ဘြဟ္မာ၏ မိခင်လည်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ဘုရား၏ ခြေထောက်နှင့် တင်ပါးတော်ကို နူးညံ့စွာ နှိပ်နယ်ကာ ချစ်ခြင်းဖြင့် ဆောင်ရွက်နေသည်။
Verse 24
ऊरू सुपर्णभुजयोरधिशोभमानाव्- ओजोनिधी अतसिकाकुसुमावभासौ । व्यालम्बिपीतवरवाससि वर्तमान काञ्चीकलापपरिरम्भि नितम्बबिम्बम् ॥ २४ ॥
နောက်တစ်ဆင့် ယောဂီသည် ဘုရား၏ တင်ပါးအထက်ပိုင်း (တင်ပေါင်/တင်ပါးမတိုင်မီ) ဖြစ်သော တင်ပေါင်တော်များကို ဓ్యာန်ပြုရမည်။ ၎င်းတို့သည် အင်အားအားလုံး၏ သိုလှောင်ရာဖြစ်ပြီး အတစီပန်းကဲ့သို့ ဖြူပြာရောင်တောက်ပကာ ဂရုဍ၏ ပခုံးပေါ်တွင် တင်ဆောင်ခံရသော် ပိုမိုလှပသည်။ ထို့နောက် ခြေခလယ်အထိ လျှောကျနေသော အဝါရောင်ပိုးဝတ်စုံပေါ်တွင် ခါးပတ်က ဝိုင်းဖက်ထားသည့် ဝိုင်းဝိုင်းတင်ပါးတော်ကို စိတ်တွင် ပုံဖော်ရမည်။
Verse 25
नाभिह्रदं भुवनकोशगुहोदरस्थं यत्रात्मयोनिधिषणाखिललोकपद्मम् । व्यूढं हरिन्मणिवृषस्तनयोरमुष्य ध्यायेद्द्वयं विशदहारमयूखगौरम् ॥ २५ ॥
ထို့နောက် ယောဂီသည် ဝမ်းဗဟိုရှိ လကဲ့သို့သော နာဘီကို သမဓိဖြင့် စူးစိုက်ရမည်။ စကြဝဠာတစ်ခုလုံး၏ အခြေခံဖြစ်သော ထိုနာဘီမှ လောကစနစ်များအားလုံးကို ထမ်းဆောင်သည့် ကြာတံ ပေါ်ထွန်းလာပြီး ထိုကြာပန်းသည် ပထမဖန်ဆင်းခံ အတ္တမယောနိ ဘြဟ္မာ၏ နေရာဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ယောဂီသည် သခင်၏ နို့ခေါင်းနှစ်ဖက်ကိုလည်း စူးစိုက်ရမည်—အလွန်လှပသော မြမြကဲ့သို့ တောက်ပ၍ ရင်ဘတ်ပေါ်ရှိ နို့ဖြူမုတိဟာရများ၏ ရောင်ခြည်ကြောင့် ဖြူဝင်းသကဲ့သို့ ထင်ရှားသည်။
Verse 26
वक्षोऽधिवासमृषभस्य महाविभूते: पुंसां मनोनयननिर्वृतिमादधानम् । कण्ठं च कौस्तुभमणेरधिभूषणार्थं कुर्यान्मनस्यखिललोकनमस्कृतस्य ॥ २६ ॥
ယောဂီသည် အမြင့်ဆုံးဘုရား၏ ရင်ဘတ်ကို သမဓိဖြင့် စူးစိုက်ရမည်။ ထိုရင်ဘတ်သည် မဟာလက္ရှ္မီ၏ နေရာဖြစ်၍ စိတ်ကို အလွန်ပျော်ရွှင်စေကာ မျက်စိကိုလည်း ပြည့်ဝစေသည်။ ထို့နောက် စကြဝဠာတစ်ခုလုံးက ဦးညွှတ်သော ဘုရား၏ လည်ပင်းကို စိတ်ထဲတွင် တည်စေပါ; ထိုလည်ပင်းသည် ရင်ဘတ်ပေါ်တွင် ချိတ်ဆွဲထားသော ကೌஸ್ತುဘ မဏိ၏ အလှကို အလင်္ကာရအဖြစ် ပိုမိုတိုးပွားစေသည်။
Verse 27
बाहूंश्च मन्दरगिरे: परिवर्तनेन निर्णिक्तबाहुवलयानधिलोकपालान् । सञ्चिन्तयेद्दशशतारमसह्यतेज: शङ्खं च तत्करसरोरुहराजहंसम् ॥ २७ ॥
ယောဂီသည် သခင်၏ လက်လေးဖက်ကို သမဓိဖြင့် စူးစိုက်ရမည်။ ထိုလက်များသည် သဘာဝ၏ လုပ်ငန်းများကို ထိန်းချုပ်သော ဒေဝတားတို့၏ အာဏာအားလုံး၏ အရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မန္ဒရတောင် လှည့်ပတ်ရာမှ ပွတ်တိုက်၍ တောက်ပြောင်လာသော လက်ဝတ်အလင်္ကာရများကို စဉ်းစားရမည်။ ထို့ပြင် အရေတစ်ထောင်ပါ၍ မခံနိုင်လောက်အောင် တောက်ပသော စုဒർശနချက္ကရနှင့် ကြာပန်းကဲ့သို့သော လက်ဖဝါးပေါ်တွင် ဟင်္သာကဲ့သို့ မြင်ရသော သင်္ခကိုလည်း သေချာစွာ သမဓိပြုရမည်။
Verse 28
कौमोदकीं भगवतो दयितां स्मरेत दिग्धामरातिभटशोणितकर्दमेन । मालां मधुव्रतवरूथगिरोपघुष्टां चैत्यस्य तत्त्वममलं मणिमस्य कण्ठे ॥ २८ ॥
ယောဂီသည် သခင်အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသော ‘ကောမోదကီ’ ဟုခေါ်သော ဂဒာကို သမဓိပြုရမည်။ ထိုဂဒာသည် အမြဲရန်သူဖြစ်သော အဆုရစစ်သည်များကို ချေမှုန်းပြီး သူတို့၏ သွေးကန့်ကွက်ကန့်ကွက် အညစ်အကြေးဖြင့် လိမ်းကျံနေသည်။ ထို့ပြင် သခင်၏ လည်ပင်းပေါ်ရှိ လှပသော ပန်းမാലာကိုလည်း စူးစိုက်ရမည်—၎င်းကို ပျားအုပ်များက မధုရ ဂုဉ်ဇနသံဖြင့် ဝိုင်းရံနေသည်။ ထို့အတူ သခင်၏ လည်ပင်းပေါ်ရှိ မုတိဟာရကို သမဓိပြုရမည်; ၎င်းကို သခင်၏ ဝန်ဆောင်မှု၌ အမြဲလုံးဝ လှုပ်ရှားနေသော သန့်ရှင်းသော ဇီဝများ၏ သင်္ကေတဟု ယူဆကြသည်။
Verse 29
भृत्यानुकम्पितधियेह गृहीतमूर्ते: सञ्चिन्तयेद्भगवतो वदनारविन्दम् । यद्विस्फुरन्मकरकुण्डलवल्गितेन विद्योतितामलकपोलमुदारनासम् ॥ २९ ॥
ထို့နောက် ယောဂီသည် စိတ်ပူပန်နေသော ဘက္တများကို ကရုဏာဖြင့် ဤလောက၌ အမျိုးမျိုးသော ရုပ်သဏ္ဌာန်များကို ပြသသော သခင်၏ ကြာပန်းကဲ့သို့သော မျက်နှာကို သမဓိပြုရမည်။ သူ၏ နှာခေါင်းသည် ထင်ရှားမြင့်မြတ်ပြီး၊ တောက်ပသော မကရာပုံစံ နားကပ်များ လှုပ်ရှားသဖြင့် ကြည်လင်သန့်ရှင်းသော ပါးပြင်များသည် ကြယ်လင်းသကဲ့သို့ တောက်ပလာသည်။
Verse 30
यच्छ्रीनिकेतमलिभि: परिसेव्यमानं भूत्या स्वया कुटिलकुन्तलवृन्दजुष्टम् । मीनद्वयाश्रयमधिक्षिपदब्जनेत्रं ध्यायेन्मनोमयमतन्द्रित उल्लसद्भ्रु ॥ ३० ॥
ထို့နောက် ယောဂီသည် သခင်ဘုရား၏ အလွန်လှပသော မျက်နှာတော်ကို သMeditation ပြုရမည်။ ထိုမျက်နှာတော်သည် သရီ (Śrī) ၏ နေရာတော်ဖြစ်၍ ပျားများဝိုင်းဝန်းကာ ဆည်းကပ်သကဲ့သို့ရှိပြီး ဆံပင်ကောက်ကွေးများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။ ကြာပန်းကဲ့သို့ မျက်လုံးနှင့် လှုပ်ရှားသည့် မျက်ခုံးတို့၏ အလှကြောင့် ပျားဝိုင်းကြာပန်းနှင့် ရေကူးသည့် ငါးနှစ်ကောင်တောင် အရှက်ရစေသည်။
Verse 31
तस्यावलोकमधिकं कृपयातिघोर- तापत्रयोपशमनाय निसृष्टमक्ष्णो: । स्निग्धस्मितानुगुणितं विपुलप्रसादं ध्यायेच्चिरं विपुलभावनया गुहायाम् ॥ ३१ ॥
ယောဂီတို့သည် အပြည့်အဝ ဘက္တိဖြင့် သခင်ဘုရား၏ ကရုဏာပြည့်ဝသော မျက်စိတော်အကြည့်ကို ကြာကြာ သMeditation ပြုရမည်။ ထိုအကြည့်သည် မကြာခဏ ထွက်ပေါ်ကာ ဘက္တများ၏ ကြောက်မက်ဖွယ် သုံးမျိုးသောဒုက္ခ (त्रिताप) ကို သက်သာစေသည်။ ထိုအကြည့်သည် နူးညံ့သော အပြုံးနှင့် တွဲလျက် အလွန်အမင်း ကရုဏာ-ပရသာဒဖြင့် ပြည့်ဝသည်။
Verse 32
हासं हरेरवनताखिललोकतीव्र- शोकाश्रुसागरविशोषणमत्युदारम् । सम्मोहनाय रचितं निजमाययास्य भ्रूमण्डलं मुनिकृते मकरध्वजस्य ॥ ३२ ॥
ယောဂီသည် သခင် Śrī Hari ၏ အလွန်ကြီးမြတ်သော အပြုံးကိုလည်း သMeditation ပြုရမည်။ ထိုအပြုံးသည် သူ့အား ဦးညွှတ်သူတို့၏ ပြင်းထန်သော ဝမ်းနည်းမှုကြောင့် ဖြစ်သော မျက်ရည်ပင်လယ်ကို ခြောက်သွေ့စေသည်။ ထို့ပြင် ရှင်တော်၏ အတွင်းစွမ်းအား (နိဇမாயာ) က ရှင်ပညာရှိများ၏ အကျိုးအတွက် ကာမဒေဝကို မောဟစေရန် ပေါ်ထွန်းစေသော ကွေးညွတ်သည့် မျက်ခုံးတော်ကိုလည်း သMeditation ပြုရမည်။
Verse 33
ध्यानायनं प्रहसितं बहुलाधरोष्ठ- भासारुणायिततनुद्विजकुन्दपङ्क्ति । ध्यायेत्स्वदेहकुहरेऽवसितस्य विष्णोर् भक्त्यार्द्रयार्पितमना न पृथग्दिदृक्षेत् ॥ ३३ ॥
ချစ်ခြင်းမေတ္တာနှင့် စိတ်ကူးယဉ်သော ဘက္တိဖြင့် ယောဂီသည် မိမိနှလုံးသားအတွင်းရှိ ဗိဿဏုဘုရား၏ ဆွဲဆောင်မှုရှိသော ရယ်မောသံကို သMeditation ပြုရမည်။ ဘုရား ရယ်မောသောအခါ နှုတ်ခမ်း၏ တောက်ပမှုကြောင့် သေးငယ်သော သွားတန်းသည် မယ်လီပန်းမုတ်ကလေးများကဲ့သို့ နီညိုတောက်ပနေသည်။ စိတ်ကို ထိုအပေါ် အပ်နှံပြီးနောက် ယောဂီသည် အခြားအရာကို မြင်လိုစိတ် မရှိတော့။
Verse 34
एवं हरौ भगवति प्रतिलब्धभावो भक्त्या द्रवद्धृदय उत्पुलक: प्रमोदात् । औत्कण्ठ्यबाष्पकलया मुहुरर्द्यमानस् तच्चापि चित्तबडिशं शनकैर्वियुङ्क्ते ॥ ३४ ॥
ဤလမ်းစဉ်အတိုင်း လိုက်နာသော် ယောဂီသည် ဘဂဝန် ဟရီအပေါ် သန့်ရှင်းသော ချစ်ခြင်း (bhāva) ကို ရရှိလာသည်။ ဘက္တိကြောင့် နှလုံးသား ပျော်ရွှင်စွာ ပျော်လျက်ပျော်လျက် ပျော်ရွှင်၍ ရိုမန့်ချ် ဖြစ်ကာ၊ ပြင်းထန်သော ဆန္ဒကြောင့် မျက်ရည်စီးကြောင်းဖြင့် မကြာခဏ စိုစွတ်နေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် သခင်ကို ဆွဲဆောင်ရန် ချိတ်ကဲ့သို့ အသုံးပြုခဲ့သော စိတ်ကိုပင် ပစ္စည်းလောက လှုပ်ရှားမှုများမှ တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည်ဆုတ်ခွာစေသည်။
Verse 35
मुक्ताश्रयं यर्हि निर्विषयं विरक्तं निर्वाणमृच्छति मन: सहसा यथार्चि: । आत्मानमत्र पुरुषोऽव्यवधानमेकम् अन्वीक्षते प्रतिनिवृत्तगुणप्रवाह: ॥ ३५ ॥
စိတ်သည် ရုပ်ဝတ္ထုအညစ်အကြေးမှ လုံးဝလွတ်ကင်း၍ အာရုံအလိုဆန္ဒများမှ ဝိရာဂဖြစ်သွားသောအခါ မီးအလင်းတိုင်၏ မီးတောက်ကဲ့သို့ သန့်စင်၍ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သည်။ ထိုအခါ ဂုဏ်သုံးပါး၏ စီးဆင်းမှု ရပ်တန့်ပြီး ယောဂီသည် ပရမာတ်မာကို အကွာအဝေးမရှိသော တစ်တည်းအဖြစ် အတွေ့အကြုံရသည်။
Verse 36
सोऽप्येतया चरमया मनसो निवृत्त्या तस्मिन्महिम्न्यवसित: सुखदु:खबाह्ये । हेतुत्वमप्यसति कर्तरि दु:खयोर्यत् स्वात्मन्विधत्त उपलब्धपरात्मकाष्ठ: ॥ ३६ ॥
ဤအဆုံးစွန်သော စိတ်နိဝတ္တိဖြင့် စိတ်သည် အမြင့်ဆုံး အလွန်လောကီအဆင့်၌ တည်ငြိမ်ကာ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုတို့၏ ရုပ်ဝတ္ထုဆိုင်ရာ အယူအဆများကို ကျော်လွန်၍ ကိုယ်ပိုင်ဂုဏ်တန်ခိုး၌ တည်နေသည်။ ထိုအခါ ယောဂီသည် ဘဂဝန် အမြင့်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်နှင့် မိမိ၏ ဆက်နွယ်မှုအမှန်ကို သိမြင်ပြီး ပျော်–ဒုက္ခနှင့် ၎င်းတို့၏ အပြန်အလှန်ဖြစ်ပေါ်မှုများသည် အဝိဇ္ဇာမှ ပေါက်ဖွားသော မိစ္ဆာအဟင်ကာရကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု နားလည်သည်၊ အတ္တမဟုတ်။
Verse 37
देहं च तं न चरम: स्थितमुत्थितं वा सिद्धो विपश्यति यतोऽध्यगमत्स्वरूपम् । दैवादुपेतमथ दैववशादपेतं वासो यथा परिकृतं मदिरामदान्ध: ॥ ३७ ॥
မိမိ၏ အမှန်တကယ်သော အတ္တလက္ခဏာကို ရရှိပြီးသောကြောင့် ပြည့်စုံစွာ သိမြင်သူသည် ရုပ်ခန္ဓာသည် တည်ငြိမ်နေသလား လှုပ်ရှားနေသလားကို မသိမသာဖြစ်သည်။ ဤခန္ဓာသည် ကံကြမ္မာအလိုက် ရောက်လာပြီး ကံကြမ္မာအလိုက် ထွက်ခွာသွားသည်—အရက်မူးသူက ကိုယ်ပေါ်မှာ အဝတ်ရှိမရှိ မသိသကဲ့သို့။
Verse 38
देहोऽपि दैववशग: खलु कर्म यावत् स्वारम्भकं प्रतिसमीक्षत एव सासु: । तं सप्रपञ्चमधिरूढसमाधियोग: स्वाप्नं पुनर्न भजते प्रतिबुद्धवस्तु: ॥ ३८ ॥
ဤကဲ့သို့ လွတ်မြောက်သော ယောဂီ၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် အာရုံများကို ဘဂဝန်က ထိန်းချုပ်ကာ သတ်မှတ်ထားသော ပရာရဗ္ဓကမ္မ ပြီးဆုံးသည့်အထိ လုပ်ဆောင်စေသည်။ သူသည် မိမိ၏ မူလအနေအထားကို သိမြင်နိုးကြား၍ သမာဓိ၌ တည်နေသဖြင့် ခန္ဓာ၏ အကျိုးဆက်များကို မိမိ၏ဟု မခံယူဘဲ၊ ခန္ဓာလှုပ်ရှားမှုများကို အိပ်မက်ထဲက ခန္ဓာလှုပ်ရှားမှုကဲ့သို့ မြင်သည်။
Verse 39
यथा पुत्राच्च वित्ताच्च पृथङ्मर्त्य: प्रतीयते । अप्यात्मत्वेनाभिमताद्देहादे: पुरुषस्तथा ॥ ३९ ॥
လူသည် သားနှင့် ငွေကြေးကို မိမိနှင့် ကွဲပြားနေသော်လည်း ချစ်ခင်မှုကြောင့် “ငါ့ဟာ” ဟု လက်ခံသကဲ့သို့၊ ရုပ်ခန္ဓာတို့ကိုလည်း “ငါ” ဟု ထင်မြင်သည်။ သို့သော် သားနှင့် ငွေကြေးသည် မိမိနှင့် မတူကြောင်း နားလည်နိုင်သကဲ့သို့၊ လွတ်မြောက်သော အတ္တသည် မိမိနှင့် ခန္ဓာသည် တစ်ခုတည်းမဟုတ်ကြောင်း သိမြင်သည်။
Verse 40
यथोल्मुकाद्विस्फुलिङ्गाद्धूमाद्वापि स्वसम्भवात् । अप्यात्मत्वेनाभिमताद्यथाग्नि: पृथगुल्मुकात् ॥ ४० ॥
မီးလောင်နေသော သစ်တုံးမှ မီးတောက်၊ မီးစက်နှင့် မီးခိုးတို့ ပေါ်ပေါက်သော်လည်း၊ မီးသည် မိမိ၏သဘောသဘာဝအရ ထိုအရာများနှင့် ကွဲပြားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 41
भूतेन्द्रियान्त:करणात्प्रधानाज्जीवसंज्ञितात् । आत्मा तथा पृथग्द्रष्टा भगवान्ब्रह्मसंज्ञित: ॥ ४१ ॥
ပဉ္စဘူတ၊ အင်ဒြိယ၊ အတွင်းစိတ် (အန္တಃကရဏ) နှင့် ပရဓာနတို့နှင့် ပေါင်းစည်းနေသော ‘ဇီဝ’ မှ ကွဲပြား၍၊ ပရဗြဟ္မဟု ခေါ်သော ဘဂဝန်သည် မြင်သူ၊ သက်သေ အာတ္မာ ဖြစ်သည်။
Verse 42
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । ईक्षेतानन्यभावेन भूतेष्विव तदात्मताम् ॥ ४२ ॥
ယောဂီသည် မနှစ်ခွဲသော စိတ်ဖြင့် သတ္တဝါအားလုံးတွင် အာတ္မာကိုလည်း၊ အာတ္မာအတွင်း သတ္တဝါအားလုံးကိုလည်း မြင်ရမည်။ ထိုသို့ မြင်ခြင်းသည် ပရမာတ္မာကို သိမြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
Verse 43
स्वयोनिषु यथा ज्योतिरेकं नाना प्रतीयते । योनीनां गुणवैषम्यात्तथात्मा प्रकृतौ स्थित: ॥ ४३ ॥
တစ်ခုတည်းသော မီးအလင်းသည် သစ်သားအမျိုးမျိုးတွင် အမျိုးမျိုးပုံစံဖြင့် ထင်ရှားသကဲ့သို့၊ ပရကృతి၏ ဂုဏ်ကွာခြားမှုကြောင့် တစ်ခုတည်းသော အာတ္မာသည် ကိုယ်ခန္ဓာအမျိုးမျိုးတွင် မတူသကဲ့သို့ ထင်မြင်ရသည်။
Verse 44
तस्मादिमां स्वां प्रकृतिं दैवीं सदसदात्मिकाम् । दुर्विभाव्यां पराभाव्य स्वरूपेणावतिष्ठते ॥ ४४ ॥
ထို့ကြောင့် အကြောင်းနှင့် အကျိုးအဖြစ် စတ်-အဆတ် ဟူ၍ ထင်ရှားကာ နားလည်ရန်ခက်သော မိမိ၏ ဒေဝီ ပရကृति—မာယာကို—အနိုင်ယူပြီးနောက် ယောဂီသည် မိမိ၏ စစ်မှန်သော သဘော (စွရုပ်) တွင် တည်မြဲနေသည်။
Kapila’s method culminates in personalist absorption: the purified mind beholds and serves the Supreme Lord’s eternal form (Viṣṇu/Hari) within the heart. The meditation is not on a formless absolute but on Bhagavān’s features, ornaments, weapons, and compassionate glances, and it matures into bhakti marked by love (prema), tears, and complete detachment from material desire.
Limb-by-limb meditation (aṅgaśaḥ dhyāna) stabilizes attention and prevents the mind from scattering. Each limb becomes a devotional anchor, drawing the mind from gross distraction to subtle absorption, until remembrance becomes continuous and affectionate—culminating in samādhi where the mind is fixed in Hari rather than in sense objects.
Prāṇāyāma is presented as a purificatory aid: it steadies the mind, clears disturbances, and supports sense-withdrawal and concentration. Kapila explains that regulated breath helps remove mental agitation and supports deeper meditation, but the chapter’s telos is devotion—meditating on the Lord until the heart is transformed.
Parambrahma, the Supreme Personality of Godhead, is the ultimate seer, distinct from the individual jīva who is associated with senses, elements, and conditioned consciousness. Realization means discerning that bodily pleasure and pain belong to false ego and guṇas, while the self is a dependent conscious being meant to be aligned with the Supreme.
The yogī recognizes all manifestations as energies (śakti) of the Supreme and thus sees living entities without material distinction. Like fire appearing differently according to wood and conditions, the same pure spirit is expressed through bodies shaped by the guṇas—leading to compassion and non-envious, spiritual equality.